Bản án 89/2026/DS-STĐòi bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng về tài sản

3 Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa và căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về thẩm quyền và quan hệ tranh chấp: Quan hệ tranh chấp giữa các đương sự là “Tranh chấp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và Kiện đòi tài sản” thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án, bị đơn có nơi cư trú tại xã Ea Knuếc, tỉnh Đắk Lắk và nguyên đơn có đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án nhân dân khu vực 4 - Đắk Lắk giải quyết. Căn cứ khoản 6 Điều 26, Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự thì vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 4 - Đắk Lắk.

[2] Về nội dung: [2.1] Xét yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc buộc bà Đặng Thị M bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng đối với 20.132kg cà phê quả tươi, là giá trị hoa lợi thu được từ vườn cây cà phê trong các niên vụ 2022-2023, 2023-2024, 2024-2025 và 2025-2026, Hội đồng xét xử xét thấy: Theo Bản án dân sự sơ thẩm số 74/2022/DS-ST ngày 26/9/2022 của Tòa án nhân dân huyện Krông Pắc đã có hiệu lực pháp luật, Hợp đồng khoán gọn vườn cây cà phê số 165/2011/HĐ-GK ngày 27/8/2011 giữa Công ty Cổ phần Cà phê T và bà Đặng Thị M đã chấm dứt; bà Đặng Thị M có nghĩa vụ giao trả toàn bộ diện tích đất, vườn cây cho Công ty, đồng thời Công ty có nghĩa vụ thanh toán giá trị phần góp vốn 49% vườn cây và các tài sản hợp pháp trên đất theo nội dung bản án. Theo Biên bản xác minh tại Phòng Thi hành án dân sự khu vực 4 - Đắk Lắk, sau khi bản án có hiệu lực pháp luật, bà Đặng Thị M không yêu cầu thi hành án đối với khoản tiền Công ty phải thanh toán nên cơ quan thi hành án chưa ban hành quyết định thi hành án đối với nghĩa vụ này.

Vì vậy, việc Công ty chưa thanh toán khoản tiền theo bản án không phải là căn cứ để bà M tiếp tục quản lý, sử dụng và khai thác vườn cây đã có nghĩa vụ giao trả theo bản án có hiệu lực pháp luật. Quá trình giải quyết vụ án, bị đơn thừa nhận hiện nay vẫn quản lý diện tích đất nhận khoán, sau khi Bản án số 74/2022/DS-ST có hiệu lực, bà M vẫn tiếp tục quản lý, chăm sóc, khai thác và thu hoạch cà phê trên diện tích đất, vườn cây nhận khoán. Như vậy, có đủ căn cứ xác định sau khi quan hệ giao khoán chấm dứt, bà Đặng Thị M vẫn tiếp tục chiếm giữ, khai thác và hưởng hoa lợi từ vườn cây thuộc quyền quản lý của Công ty Cổ phần Cà phê T. Hành vi này đã xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của Công ty và làm phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo quy định tại Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015. Ngoài vườn cây cà phê, trên diện tích đất còn có các cây trồng khác; tuy nhiên, nguyên đơn chỉ yêu cầu bà Đặng Thị M bồi thường thiệt hại đối với hoa lợi thu được từ vườn cây cà phê, nên đối với thiệt hại về hoa lợi của các cây trồng khác, Hội đồng xét xử không xem xét. Về mức thiệt hại, bà Đặng Thị M là người trực tiếp quản lý, khai thác vườn cây nhưng không cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh sản lượng thực tế của các niên vụ tranh chấp. Trong khi đó, Công ty Cổ phần Cà phê T cung cấp 02 Hợp đồng giao khoán ký năm 2025 đối với các hộ có vườn cây cùng vùng trồng, 4 có điều kiện tương đồng với vườn cây bà M nhận khoán; các hợp đồng đều xác định sản lượng giao khoán bằng sản lượng giao khoán của niên vụ cuối theo Hợp đồng số 165/2011/HĐ-GK. Đây là căn cứ để xác định định mức sản lượng giao khoán được Công ty áp dụng đối với các vườn cây có điều kiện tương đồng. Bà M không cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh sản lượng thực tế thấp hơn định mức nêu trên nên Hội đồng xét xử có cơ sở chấp nhận cách xác định thiệt hại của nguyên đơn. Theo Hợp đồng khoán gọn số 165/2011/HĐ-GK, sản lượng giao khoán của niên vụ cuối bà Đặng Thị M phải giao nộp là 2.566kg cà phê quả tươi, tương ứng với 51% sản lượng của vườn cây. Như vậy, tổng sản lượng của toàn bộ vườn cây được xác định là: 2.566kg : 51% = 5.033kg cà phê quả tươi/niên vụ. Đối với 04 niên vụ từ năm 2022-2023 đến năm 2025-2026, tổng sản lượng hoa lợi được xác định là: 5.033kg x 04 niên vụ = 20.132kg cà phê quả tươi.

Vì vậy, có căn cứ chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Công ty Cổ phần Cà phê T, buộc bà Đặng Thị M phải bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng cho Công ty số lượng 20.132kg cà phê quả tươi, là hoa lợi thu được từ vườn cây cà phê trong 04 niên vụ nêu trên. [2.2] Xét yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc buộc bà Đặng Thị M thanh toán tiền thuê đất tăng thêm năm 2021 số tiền 1.415.486 đồng, Hội đồng xét xử xét thấy: Theo Bản án dân sự sơ thẩm số 74/2022/DS-ST ngày 26/9/2022 của Tòa án nhân dân huyện Krông Pắc đã có hiệu lực pháp luật, Tòa án đã giải quyết nghĩa vụ thanh toán tiền thuê đất của bà Đặng Thị M theo phạm vi yêu cầu khởi kiện và các khoản nghĩa vụ tài chính đã phát sinh tại thời điểm xét xử. Khoản tiền thuê đất tăng thêm của năm 2021 được xác định sau khi cơ quan thuế điều chỉnh lại nghĩa vụ tiền thuê đất, theo Thông báo số 536/TB-CCT ngày 29/4/2025 của Chi cục Thuế khu vực XIV và Thông báo số 61/TB-DLA của Thuế tỉnh Đắk Lắk và Thông báo số 198/TB-CTCP ngày 29/10/2025 của Công ty Cổ phần Cà phê T nên chưa được xem xét, giải quyết tại Bản án số 74/2022/DS-ST. Theo tài liệu trong hồ sơ, số tiền thuê đất tăng thêm năm 2021 bà M phải thanh toán là 1.415.486 đồng (sau khi đã khấu trừ số tiền 1.074.677 đồng đã được giải quyết tại Bản án số 74/2022/DS-ST).

Vì vậy, Hội đồng xét xử có căn cứ chấp nhận yêu cầu của Công ty Cổ phần Cà phê T, buộc bà Đặng Thị M thanh toán tiền thuê đất tăng thêm năm 2021 phần 49% là 1.415.486 đồng. [2.3] Xét yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc buộc bà Đặng Thị M thanh toán tiền khấu hao kênh mương năm 2022 số tiền 537.250 đồng, Hội đồng xét xử thấy rằng: Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 74/2022/DS-ST ngày 26/9/2022 của Tòa án nhân dân huyện Krông Pắc, Tòa án chỉ giải quyết đối với khoản tiền khấu hao kênh mương các năm 2018, 2019 và 2021 theo phạm vi yêu cầu khởi kiện của Công ty. Đối với tiền khấu hao kênh mương năm 2022, đây là khoản nghĩa vụ phát sinh sau thời điểm khởi kiện trong vụ án trước nên chưa được xem xét, giải quyết. Theo các Biên bản kiểm tra việc sử dụng nước tưới kênh mương, hồ đập do Công ty Cổ phần cà phê T quản lý lập các ngày 16/02/2022, 17/3/2022 5 và 13/4/2022, thể hiện bà Đặng Thị M vẫn sử dụng nguồn nước từ hệ thống kênh mương, hồ đập do Công ty quản lý để tưới cho diện tích vườn cà phê nhận khoán.

Do đó, bà M có nghĩa vụ thanh toán chi phí khấu hao hệ thống kênh mương theo quy định và theo cơ chế quản lý, khai thác công trình thủy lợi của Công ty. Căn cứ diện tích nhận khoán 10.745m² và mức thu 500.000 đồng/ha/năm, số tiền khấu hao kênh mương năm 2022 được xác định là: 10.745m² × 500.000 đồng/ha ÷ 10.000m² = 537.250 đồng.

Vì vậy, Hội đồng xét xử có căn cứ chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Công ty Cổ phần cà phê Thắng Lợi, buộc bà Đặng Thị M phải thanh toán tiền khấu hao kênh mương năm 2022 với số tiền 537.250 đồng. [2.4] Xét yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc buộc bà Đặng Thị M thanh toán tiền nợ phân bón số tiền 6.980.000 đồng, Hội đồng xét xử xét thấy: Công ty Cổ phần cà phê T cung cấp danh sách đăng ký mua phân vô cơ lần 1 năm 2018 ngày 16/4/2018, thể hiện hộ bà Đặng Thị M đăng ký mua 500kg phân Urê và 1.000kg phân Lân, tổng số tiền là 6.980.000 đồng. Tại danh sách này có chữ ký nhận của ông Phạm Trọng Đ là chồng bà Đặng Thị M. Tại phiên tòa, đại diện theo ủy quyền của bị đơn, ông Đ thừa nhận hiện nay bị đơn vẫn chưa nộp khoản tiền phân bón trên cho Công ty.

Vì vậy, Hội đồng xét xử có căn cứ chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Công ty Cổ phần cà phê T, buộc bà Đặng Thị M phải thanh toán tiền nợ phân bón theo danh sách đăng ký mua phân vô cơ lần 1 năm 2018 với số tiền 6.980.000 đồng. Qúa trình giải quyết vụ án, nguyên đơn tự nguyện rút một phần yêu cầu khởi kiện đối với yêu cầu buộc bà Đặng Thị M nộp tiền thuê đất từ năm 2022 đến năm 2025 với số tiền 9.960.652 đồng.

Xét thấy, việc rút một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là hoàn toàn tự nguyện nên căn cứ khoản 2 Điều 244 Bộ luật Tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử đình chỉ xét xử đối với phần yêu cầu này.

[3] Xét quan điểm và đề nghị của đại diện Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4 - Đắk Lắk tại phiên tòa là có căn cứ và đúng pháp luật nên Hội đồng xét xử cần chấp nhận.

[4] Về án phí: Do yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn được chấp nhận nên bị đơn phải chịu tiền án phí dân sự sơ thẩm.

Tuy nhiên, bị đơn bà Đặng Thị M là người cao tuổi có đơn xin miễn án phí nên căn cứ điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 02/2022/NQ- HĐTP ngày 06/9/2022 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, miễn án phí dân sự sơ thẩm cho bị đơn bà Đặng Thị M. Hoàn trả cho nguyên đơn tiền tạm ứng án phí đã nộp.