Bản án 34/2026/DS-STTranh chấp hợp đồng vay tài sản

[1] Về thủ tục tố tụng: Nguyên đơn là bà Phạm Thị Thanh L khởi kiện yêu cầu bị đơn là anh Phạm Công S có nơi cư trú tại xã C, tỉnh Phú Thọ phải có nghĩa vụ trả nợ tiền vay theo Hợp đồng vay tài sản được ký kết giữa hai bên. Do vậy Tòa án nhân dân khu vực 5 - Phú Thọ có thẩm quyền giải quyết vụ án theo quy định tại khoản 3 Điều 26, Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39 của Bộ luật tố tụng dân sự (sửa đổi, bổ sung năm 2025). Trong quá trình giải quyết và xét xử vụ án, mặc dù đã được Tòa án tiến hành hòa giải nhưng các bên đương sự không thỏa thuận được với nhau về việc giải quyết vụ án, do vậy Tòa án quyết định đưa vụ án ra xét xử.

[2] Về nội dung tranh chấp: [2.1] Đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, Hội đồng xét xử thấy rằng: Do giao dịch dân sự giữa các đương sự xác lập vào thời điểm Bộ luật dân sự năm 2015 có hiệu lực thi hành.

Do đó, Tòa án căn cứ vào các quy định của Bộ luật dân sự năm 2015 làm cơ sở giải quyết. 6 [2.2] Về hợp đồng: Căn cứ theo quy định tại Điều 463 của Bộ luật dân sự năm 2015 và xem xét giấy vay tiền đề ngày 04/01/2020 do nguyên đơn giao nộp, cùng lời khai của các đương sự, Hội đồng xét xử xét thấy: Anh S nợ bà L số tiền 200.000.000 đồng là có thật, giao dịch này được xác định là giao dịch vay tài sản được lập thành văn bản (hợp đồng vay tài sản) là giấy vay tiền có nội dung “Sáu em Thanh V vay hộ 200.000.000 (hai trăm triệu) 4-1-2020 hẹn hết 2020 trả hết, lãi trả theo từng tháng” (sau đây gọi tắt là “Giấy vay tiền”), giữa bên cho vay là bà L và bên vay tiền là anh S. Về thời hạn của hợp đồng: Bà L và anh S đều xác định thời hạn trả nợ số tiền 200.000.000 đồng là hết năm 2020, tức ngày trả nợ là ngày 31/12/2020. Đây là tình tiết không phải chứng minh do hai bên đương sự đều thống nhất và thể hiện trong Giấy vay tiền. Về lãi suất: Giấy vay tiền có nội dung “lãi trả theo từng tháng”, do đó có căn cứ xác định các bên có thỏa thuận về việc trả lãi, đây là hợp đồng vay tài sản có thỏa thuận về việc trả lãi. Anh S cho rằng khi viết Giấy vay tiền hai bên không thỏa thuận về việc trả lãi là không phù hợp với nội dung Giấy vay tiền do chính anh ký xác nhận và cũng không phù hợp với việc anh tự nguyện đồng ý trả cho bà L 50.000.000 đồng tiền lãi, nên không có cơ sở chấp nhận.

Tuy nhiên, Giấy vay tiền không ghi mức lãi suất. Bà L cho rằng hai bên thỏa thuận lãi suất 3%/tháng nhưng ngoài lời trình bày của mình, bà L không xuất trình được tài liệu, chứng cứ nào khác chứng minh. Tại Bản tự khai ngày 11/6/2026 và Biên bản hòa giải ngày 05/8/2026, anh S có trình bày về mức lãi suất 3%/ tháng; nhưng tại Biên bản lấy lời khai ngày 10/9/2026, Biên bản đối chất ngày 14/9/2026 và tại phiên tòa, anh S khẳng định mức lãi suất 3%/tháng là của khoản vay trước đó, khi viết Giấy vay tiền ngày 04/01/2020 hai bên không thỏa thuận cụ thể mức lãi suất. Nội dung tin nhắn ngày 05/3/2026 (“lãi 3 phẩy rồi lãi con nó lên lãi 4 phẩy”) cũng không thể hiện mức lãi suất này được các bên thỏa thuận cho khoản vay nào, từ thời điểm nào. Như vậy, đến thời điểm xét xử, anh S không thừa nhận mức lãi suất 3%/ tháng đối với khoản vay theo Giấy vay tiền, giữa các đương sự vẫn có tranh chấp về lãi suất; tình tiết này không thuộc trường hợp không phải chứng minh theo khoản 2 Điều 92 Bộ luật tố tụng dân sự, trong khi nguyên đơn có nghĩa vụ chứng minh cho yêu cầu của mình nhưng không chứng minh được (khoản 1 Điều 91 Bộ luật tố tụng dân sự). Như vậy Hợp đồng vay tài sản giữa bà L và anh S thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 468 Bộ luật dân sự năm 2015: “Trường hợp các bên có thỏa thuận về việc trả lãi, nhưng không xác định rõ lãi suất và có tranh chấp về lãi suất thì lãi suất được xác định bằng 50% mức lãi suất giới hạn quy định tại khoản 1 Điều này tại thời điểm trả nợ”.

Do đó, lãi suất của khoản vay được xác định là 10%/ năm (50% × 20%/ năm). Yêu cầu của bà L về việc tính lãi theo mức 20%/ năm chỉ được chấp nhận một phần tương ứng với mức lãi suất 10%/ năm. Về số tiền nợ gốc: Anh S cho rằng trong số tiền 200.000.000 đồng có 100.000.000 đồng là tiền lãi của khoản vay từ năm 2017.

Tuy nhiên, anh S thừa nhận Giấy vay tiền do chính anh viết và ký, việc ký là tự nguyện, không bị ai ép 7 buộc; tại Biên bản hòa giải ngày 05/8/2026 anh xác nhận nợ bà L số tiền 200.000.000 đồng và tại phiên tòa anh đồng ý trả cho bà L số tiền 200.000.000 đồng theo Giấy vay tiền. Lời trình bày của anh S về số nợ gốc cũng không thống nhất (tin nhắn ngày 05/3/2026 ghi “gốc vay bà còn 70 triệu”, sau đó lại khai nợ gốc là 100.000.000 đồng) và anh không xuất trình được sổ ghi chép hoặc tài liệu nào chứng minh khoản tiền 200.000.000 đồng có bao gồm tiền lãi của khoản vay trước (khoản 1 Điều 91 Bộ luật tố tụng dân sự). Bà L và anh S đều xác định người vay và có nghĩa vụ trả nợ là anh S. Do vậy, có căn cứ xác định anh S vay của bà L số tiền nợ gốc là 200.000.000 đồng và tiền lãi được tính trên số nợ gốc này. [2.3] Về thời hiệu khởi kiện: Giấy vay tiền thể hiện nội dung “hẹn hết 2020 trả hết”. Bà L và anh S đều xác định thời hạn trả toàn bộ nợ gốc và tiền lãi là ngày 31/12/2020 và kể từ khi viết Giấy vay tiền đến nay, anh S chưa trả cho bà L khoản tiền nào. Đây là tình tiết không phải chứng minh theo khoản 2 Điều 92 Bộ luật tố tụng dân sự. Do vậy, xác định anh S vi phạm nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi kể từ ngày 01/01/2021; thời hiệu khởi kiện là 03 năm theo Điều 429 Bộ luật dân sự năm 2015. Anh S có văn bản đề nghị Tòa án áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu đòi tiền lãi trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ án, phù hợp với khoản 2 Điều 184 Bộ luật tố tụng dân sự nên Hội đồng xét xử xem xét. Tại Biên bản lấy lời khai ngày 10/9/2026, Biên bản đối chất ngày 14/9/2026 và tại phiên tòa, anh S thừa nhận: khoảng năm 2022 – 2023 và khoảng cuối năm 2025, bà L đến nhà đòi nợ, cả hai lần anh đều trả lời chỉ trả được cho bà L tổng tiền gốc và lãi là 250.000.000 đồng; ngày 05/3/2026, anh nhắn tin cho bà L với nội dung “chốt gốc với lãi là 250 triệu… chứ không phải không trả cho bà”. Các lần này, anh S đều thừa nhận toàn bộ nghĩa vụ trả nợ gốc và một phần nghĩa vụ trả lãi đối với bà L, trong đó lần thừa nhận khoảng năm 2022 – 2023 diễn ra khi thời hiệu khởi kiện chưa kết thúc (trước ngày 01/01/2024). Theo điểm a khoản 1 và khoản 2 Điều 157 Bộ luật dân sự năm 2015, thời hiệu khởi kiện bắt đầu lại kể từ ngày tiếp theo sau ngày bên có nghĩa vụ thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình đối với người khởi kiện. Lần bắt đầu lại gần nhất là từ ngày 06/3/2026. Bà L nộp đơn khởi kiện ngày 20/4/2026 là còn thời hiệu khởi kiện đối với cả yêu cầu trả nợ gốc và yêu cầu trả tiền lãi (Điều 150, Điều 429 Bộ luật dân sự năm 2015).

Do đó, không chấp nhận đề nghị áp dụng thời hiệu khởi kiện của anh S. [2.4] Xét yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn: + Về nội dung bà L yêu cầu anh S trả số tiền nợ gốc: 200.000.000 đồng là có căn cứ, nên cần được chấp nhận. + Về yêu cầu trả tiền lãi: Bà L yêu cầu anh S trả tiền lãi trên số nợ gốc 200.000.000 đồng, tính từ ngày 04/01/2020 đến hết ngày xét xử sơ thẩm (30/9/2026) là 06 năm 269 ngày, với lãi suất 20%/năm, thành tiền 269.479.000 đồng. Như đã nhận định tại mục [2.2], lãi suất của khoản vay được xác định là 10%/ năm theo khoản 2 Điều 468 của Bộ luật dân sự năm 2015. Bà L chỉ yêu cầu tính lãi trên nợ gốc theo một mức lãi suất cho vay thống nhất cho toàn bộ thời 8 gian từ khi vay đến ngày xét xử sơ thẩm, không yêu cầu tính lãi trên nợ gốc quá hạn theo điểm b khoản 5 Điều 466 của Bộ luật dân sự năm 2015 và lãi chậm trả trên nợ lãi theo điểm a khoản 5 Điều 466 của Bộ luật dân sự năm 2015. Đây là quyền tự định đoạt của đương sự, có lợi cho bị đơn, nên theo Điều 5 của Bộ luật tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử chỉ giải quyết trong phạm vi yêu cầu. Tiền lãi anh S phải trả cho bà L: 200.000.000 đồng × 10%/năm × (6 năm + 269/365) = 134.739.726 đồng, làm tròn 134.739.700 đồng. Chấp nhận yêu cầu của bà L về thời gian tính lãi; không chấp nhận phần yêu cầu tính lãi vượt quá mức lãi suất 10%/năm, tương ứng số tiền 134.739.300 đồng. Tổng số tiền nợ gốc và lãi anh S phải trả cho bà L là 334.739.700 đồng. [2.5] Về đề nghị trả dần của bị đơn: Khoản nợ đã quá hạn từ ngày 01/01/2021, anh S không thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Bà L không đồng ý cho anh S trả dần nên không có căn cứ chấp nhận đề nghị trả nợ làm 04 lần, mỗi lần 50.000.000 đồng, cách nhau 06 tháng của anh S. Việc anh S chỉ đồng ý trả 50.000.000 đồng tiền lãi thấp hơn số tiền lãi được xác định theo quy định của pháp luật nên không được chấp nhận. Căn cứ Điều 463, Điều 466, Điều 468 và Điều 470 Bộ luật dân sự năm 2015, Hội đồng xét xử chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, buộc bị đơn có nghĩa vụ trả một lần cho nguyên đơn số tiền nợ gốc và lãi như đã nêu trên.

[3] Về án phí dân sự sơ thẩm: Căn cứ khoản 1 Điều 147 Bộ luật tố tụng dân sự; Điều 2 Luật Người cao tuổi năm 2009; khoản 1, khoản 4 Điều 26, điểm đ khoản 1 Điều 12 của Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án: Do một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn được chấp nhận nên nguyên đơn không phải chịu án phí sơ thẩm đối với phần yêu cầu được chấp nhận và phải chịu án phí đối với phần yêu cầu không được chấp nhận. Tuy nhiên bà L là người cao tuổi, có đơn xin miễn án phí nên xét miễn toàn bộ án phí cho bà L là phù hợp; Bị đơn phải chịu án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch tương ứng với số tiền phải trả cho nguyên đơn là: 334.739.700 đồng × 5% là 16.736.985 đồng (làm tròn 16.737.000 đồng).

[4] Về quyền kháng cáo: Các đương sự có quyền kháng cáo theo quy định của pháp luật.

[5] Kiểm sát viên đại diện Viện kiểm sát nhân dân khu vực 5 - Phú Thọ tham gia phiên tòa đã phát biểu quan điểm về việc giải quyết vụ án. Đề nghị của Đại diện Viện kiểm sát là có căn cứ, phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận.