Bản án 287/2026/DS-PTTranh chấp hợp đồng vay tài sản

[1]. Về tố tụng: ngày 29/5/2026, bị đơn bà Dương Thị T, anh Đinh Duy Q T1 kháng cáo Bản án sơ thẩm. Đơn kháng cáo của đương sự là trong thời hạn quy định tại Điều 273 của Bộ luật Tố tụng dân sự, do đó Hội đồng xét xử quyết định đưa vụ án ra xét xử phúc thẩm. Nguồn gốc dòng tiền vay được các bên thừa nhận là do ông Võ Tấn D cho vợ chồng ông Đinh Duy H1, bà Dương Thị T vay (có lập hợp đồng). Năm 2017, ông Đinh Duy H1 chết. Năm 2019, ông D khởi kiện yêu cầu thanh toán tiền gốc và lãi theo các hợp đồng vay.

Xét thấy, Tòa án cấp sơ thẩm xác định và đưa những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của ông H1 tham gia tố tụng là phù hợp; tuy nhiên, ông H1 chết trước thời điểm ông D khởi kiện, Tòa án cấp sơ thẩm xác định vợ ông H1 là bà Dương Thị T cùng 04 người con của ông H1 là các anh, chị: Đinh Duy Quốc T3, Đinh Duy Q T1, Đinh Dương Huyền T2, Đinh Dương Bảo T4 là người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của ông H1 là không đúng với quy định tại khoản 1 Điều 74 của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Do đó, Tòa án cấp phúc thẩm xác định lại tư cách tham gia tố tụng của vợ và các con của ông H1 là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan theo quy định khoản 4 Điều 68 của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

[2]. Về nội dung: xét kháng cáo của bà Dương Thị T và anh Đinh Duy Q T1, Hội đồng xét xử xem xét các vấn đề liên quan đến việc giải quyết vụ án như sau: [2.1]. Đối với kháng cáo của bà Dương Thị T về việc Toà án cấp sơ thẩm tính lãi suất đối với số tiền vay 2.810.000.000 đồng từ ngày 06/9/2014 đến ngày 21/5/2026 với mức lãi suất 20%/năm là không đúng quy định của pháp luật, Hội đồng xét xử xét thấy: Giữa ông D và vợ chồng bà T, ông H1 có ký hợp đồng vay tài sản với tổng số tiền 2.810.000.000 đồng được thể hiện trên 04 hợp đồng vay ghi cùng ngày 05/9/2014 gồm: 1.360.000.000 đồng, lãi 3%/ tháng; 600.000.000 đồng, lãi 3%/ tháng; 700.000.000 đồng, lãi 2,5%/tháng; 150.000.000 đồng lãi 4%/ tháng.

Tuy nhiên, việc xác lập các hợp đồng vay nợ này phát sinh từ các hợp đồng vay ngày 05/01/2011, lãi suất thoả thuận 2,5%/tháng đến 3%/tháng tùy từng hợp đồng, hạn trả nợ gốc ngày 05/10/2011 và trả lãi vào ngày 05 hàng tháng, đến hạn các bên tiếp tục nhận và trả lãi theo thoả thuận nên được xem là không xác định thời hạn trả nợ. Đến ngày 05/9/2014 thì xác lập lại các hợp đồng vay trên cơ sở của số tiền nợ gốc ngày 05/01/2011. Số tiền lãi vợ chồng bà T đã trả cho ông D theo sự thống nhất của hai bên là 1.591.000.000 đồng (tại các văn bản Tờ 1, Tờ 2, Tờ 3 - các BL 157, 158, 159). Ngày 05/9/2014, hai bên ký 04 hợp đồng thay thế các hợp đồng vay tiền ngày 05/01/2011, hạn trả nợ gốc ngày 05/3/2015. Số tiền lãi đã trả được là 205.000.000 5 đồng. Như vậy, các hợp đồng vay tài sản ngày 05/9/2014 giữa ông D và vợ chồng bà T là kế thừa của việc chuyển giao tài sản cho nhau vào ngày 05/01/2011.

Do đó, vợ chồng bà T phải có nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi cho ông D. Mức lãi suất mà hai bên thỏa thuận trong hợp đồng ngày 05/01/2011 là vượt quá 150% lãi suất cơ bản do Ngân hàng N1 công bố tại thời điểm cho vay (9%/năm theo Quyết định số 2868/QĐ- NHNN ngày 29/11/2010 của Ngân hàng N1) được quy định tại Điều 476 Bộ luật Dân sự 2005.

Do đó, Toà án cấp sơ thẩm áp dụng mức lãi suất là 13,5%/năm để tính lại khoản tiền lãi mà bị đơn đã trả cho nguyên đơn yêu cầu từ ngày 05/01/2011 đến ngày 05/9/2014 là có căn cứ. Ngày 05/9/2014, hai bên ký 04 hợp đồng vay tài sản với tổng số tiền 2.810.000.000 đồng. Toà án cấp sơ thẩm áp dụng mức lãi suất quy định tại Điều 468 của Bộ luật dân sự năm 2015 đối với khoảng thời gian từ ngày 05/9/2014 đến khi xét xử sơ thẩm tương ứng với 20%/năm/số tiền nợ gốc là không chính xác bởi lẽ: Bộ luật Dân sự 2015 có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2017.

Do đó, khoảng thời gian từ ngày 06/9/2014 đến ngày 30/12/2016 lãi suất của hợp đồng vay của các bên được tính theo mức lãi suất quy định tại Điều 476 Bộ luật Dân sự 2005, tương ứng với mức lãi suất là 13,5%/năm, cụ thể: Các bên đương sự đều thống nhất từ ngày 05/01/2011 đến ngày 05/9/2014, vợ chồng bà T vay của ông D số tiền 2.810.000.000 đồng, ông H1 bà T đã trả cho ông D được 1.591.000.000 đồng tiền lãi. Như vậy, tiền lãi phải trả theo quy định là 2.810.000.000 đồng x 13,5% x 03 năm 08 tháng = 1.390.950.000 đồng. Số tiền lãi đã trả đến ngày 05/9/2014 là 1.591.000.000 đồng - 1.390.950.000 đồng = 200.050.000 đồng là số vượt mức lãi suất giới hạn nên được trừ vào nợ gốc.

Do đó, nợ gốc còn lại là 2.609.950.000 đồng(1). Tiền lãi phải trả từ ngày 06/9/2014 đến ngày 30/12/2016 (trước ngày Bộ luật Dân sự 2015 có hiệu lực): 2.609.950.000 đồng x 13,5% x 02 năm 03 tháng 24 ngày = 815.940.088 đồng, đã trả được 205.000.000 đồng (qua chứng cứ là sao kê tài khoản ngân hàng là 145.000.000 đồng, trực tiếp ông D nhận 50.000.000 đồng, bà P1 vợ ông D nhận 10.000.000 đồng) nên còn phải trả 610.940.088 đồng(2). Tiền lãi phải trả từ ngày 01/01/2017 đến ngày 21/05/2026 (ngày xét xử sơ thẩm): 2.609.950.000 đồng x 20% x 09 năm 04 tháng 20 ngày = 4.900.508.859 đồng(3). Như vậy, tổng nợ gốc và lãi vợ chồng ông H1, bà T còn nợ ông D là (1) + (2) + (3) = 8.121.398.947 đồng, cụ thể: bà T 4.060.699.500 đồng (làm tròn), ông H1 4.060.699.500 đồng (làm tròn). [2.2]. Đối với kháng cáo của bà Dương Thị T, anh Đinh Duy Q T1 về việc xác định nghĩa vụ trả nợ của những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của ông Đinh Duy H1: Quá trình giải quyết vụ án, các bên đương sự đều thừa nhận, ông H1, bà T có vay của ông D số tiền 2.810.000.000 đồng. Ngày 18/4/2017, ông H1 chết; ngày 29/4/2017, bà T và các con là anh Đinh Duy Q T1 và chị Dương Thị Huyền T5 ký Giấy cam kết trả nợ gốc theo 4 hợp đồng ký ngày 05/9/2014 và nợ lãi.

Do đó, theo quy định của pháp luật, bà T và những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của ông H1 gồm bà Dương Thị T và các con là anh Đinh Duy Q T1, chị Đinh Dương Huyền T2, anh Đinh Duy Quốc T3 và chị Đinh Dương Bảo T4, trong đó 6 anh Đinh Duy Quốc T3, chị Đinh Dương Bảo T4 phải chịu trách nhiệm trong phạm vi được hưởng di sản do người chết để lại; bà T, anh T1, chị Huyền T2 phải chịu trách nhiệm trả nợ trong phạm vi được hưởng di sản do người chết để lại và phần vượt quá phần tài sản được hưởng do người chết để lại với phần liên đới ngang bằng nhau.

Vì vậy, không có căn cứ để chấp nhận yêu cầu này của bà T, anh T1.

[3]. Như nhận định tại các mục nêu trên của bản án, Hội đồng xét xử chấp nhận một phần kháng cáo của bị đơn bà Dương Thị T và anh Đinh Duy Q T1, sửa bản án sơ thẩm, xác định lại số tiền lãi hợp pháp phát sinh tương ứng với từng giai đoạn theo quy định của pháp luật như đề nghị của Kiểm sát viên tại phiên toà.

[4]. Về án phí dân sự phúc thẩm: do kháng cáo được chấp nhận nên anh Đinh Duy Q T1 không phải chịu; bà Dương Thị T là người cao tuổi nên được miễn án phí phúc thẩm theo quy định.

[5]. Các quyết định khác của bản án sơ thẩm không có kháng cáo, kháng nghị có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.