Bản án 128/2026/DS-PTTranh chấp hợp đồng vay tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa; căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên tòa và quan điểm của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên tham gia phiên toà, HĐXX nhận định: - Về thủ tục tố tụng:

[1]. Đơn kháng cáo của bị đơn anh Nông Văn T đảm bảo về hình thức và làm trong hạn luật định nên được xem xét theo trình tự phúc thẩm.

[2]. Về sự có mặt, vắng mặt của đương sự, người làm chứng: Tại phiên toà phúc thẩm, vắng mặt những người làm chứng tuy nhiên những người này đã có lời khai trong quá trình giải quyết vụ án, Hội đồng xét xử căn cứ Điều 296 của Bộ luật tố tụng dân sự, xét xử vắng mặt những người trên. - Về nội dung: Xét kháng cáo của bị đơn anh Nông Văn T, Hội đồng xét xử nhận thấy:

[3] Về xác định số tiền vay. Anh Nông Văn T thừa nhận có vay tiền của ông Đỗ Đức L hai lần vào các năm 2014 và 2015 để đi xuất khẩu lao động; thừa nhận “Giấy vay tiền” ngày 27/10/2014 và “Giấy cam kết vay tiền” ngày 07/4/2015 đều do chính anh viết và ký.

Tuy nhiên, anh T cho rằng thực tế lần thứ nhất chỉ nhận 34.000.000 đồng, lần thứ hai nhận 35.000.000 đồng, tổng cộng 69.000.000 đồng; Số tiền vay ghi trong “Giấy vay tiền” ngày 27/10/2014 và “Giấy cam kết vay tiền” ngày 07/4/2015 được viết theo yêu cầu của ông L. Nguyên đơn ông Đỗ Đức L cho rằng, anh Nông Văn T có vay tiền của ông 0 lần vào năm 2014 và năm 2015, mỗi lần cho vay 50.000.000 đồng, tổng cộng 100.000.000 đồng. Việc vay tiền đều do anh Nông Văn T viết giấy vay. Với các tài liệu, chứng cứ cho thấy: “Giấy vay tiền” ngày 27/10/2014 do anh T viết thể hiện số tiền vay là 50.000.000 đồng; “Giấy cam kết vay tiền” ngày 07/4/2015 tiếp tục xác nhận khoản vay lần thứ nhất ngày 27/10/2014 là 50.000.000 đồng, khoản vay lần thứ hai ngày 07/4/2015 là 50.000.000 đồng, tổng cộng 100.000.000 đồng. Như vậy, không chỉ có giấy vay được lập tại từng thời điểm mà tại giấy vay tiền lập sau (Lập ngày 07/4/2015), anh T còn xác nhận lại tổng số tiền của cả hai lần vay ông L là 100.000.000 đồng. Anh T thừa nhận các giấy vay nêu trên đều do mình tự viết và ký. Theo khoản 2 Điều 92 Bộ luật Tố tụng dân sự đây là những tình tiết, sự kiện không phải chứng minh. Tòa án cấp sơ thẩm xác định anh Nông Văn T đã vay của ông Đỗ Đức L 100.000.000 đồng theo “Giấy vay tiền” ngày 27/10/2014 và “Giấy cam kết vay tiền” ngày 07/4/2015 là có căn cứ. Bị đơn kháng cáo cho rằng chỉ vay 69.000.000 đồng tuy nhiên không đưa ra được tài liệu, chứng cứ chứng minh nên không có căn cứ chấp nhận.

[4] Về số tiền bị đơn cho rằng đã thanh toán Anh T cho rằng đã thanh toán hết khoản tiền thực tế đã vay 69.000.000 đồng. Trong đó bà Đỗ Thị L1 (là mẹ đẻ) và chị Dương Thị N (là vợ khi chưa ly hôn) đã trả cho ông L 04 lần bằng tiền mặt với tổng số tiền 40.000.000 đồng. Số tiền còn lại là 29.000.000 đồng được bà L1 thanh toán bằng việc giao mảnh rẫy Pác Qua cho ông L để trừ nợ (có đơn xin giao trả đất). Đối với số tiền thanh toán bằng tiền mặt, nguyên đơn ông L chỉ thừa nhận phía anh T đã trả 20.000.000 đồng là do chị N (Vợ anh T khi chưa ly hôn) trả khi anh T ở Đài Loan. Đây là sự thừa nhận của nguyên đơn nên theo khoản 2 Điều 92 Bộ luật Tố tụng dân sự, không phải chứng minh và có căn cứ xác định anh T đã thanh toán được 20.000.000 đồng. Bà Đỗ Thị L1 cho rằng đã thanh toán toàn bộ số tiền anh T đã vay của ông L là do bà và chị N là vợ cũ của anh T đã trả cho ông L 4 lần với tổng số tiền 40.000.000đ (Bốn mươi triệu đồng) từ số tiền anh T gửi từ Đài Loan về gồm: Lần 1 trả 9.000.000đ (Chín triệu đồng), lần 2 trả 10.000.000đ (Mười triệu đồng), lần 3 trả 10.000.000đ (Mười triệu đồng), lần 4 trả 11.000.000đ (Mười một triệu đồng). Còn 29.000.000đ (Hai mươi chín triệu đồng) bà trả cho ông L bằng mảnh rẫy Pác Qua để trừ nợ. Ông L không thừa nhận nội dung trên, không thừa nhận tài liệu “Đơn xin giao trả đất” của bà L1 để trừ nợ cho anh T. HĐXX xét thấy, về số tiền mặt được cả anh T và bà L1 (mẹ đẻ anh T) khẳng định đã trả cho ông L 04 lần, nhưng không xuất trình được bất cứ tài liệu nào về việc đã giao (trả) tiền cho ông L hoặc chứng cứ khác chứng minh. Chị Dương Thị N (Vợ cũ anh T) cũng không xác nhận việc đã trả cho ông L số tiền như phía bị đơn trình bày.

Do đó, không căn cứ để xác định bà L1 và chị Dương Thị N (Vợ cũ anh T) đã trả số tiền 40.000.000 đồng cho ông L. Đối với việc thanh toán 29.000.000 đồng bằng mảnh rẫy Pác Qua, anh T và bà L1 căn cứ vào “Đơn xin giao trả đất” để cho rằng ông L đã đồng ý nhận đất thay cho số tiền còn nợ.

Tuy nhiên, lời khai của những người làm chứng cũng không chứng minh được có sự thỏa thuận này. Anh Đỗ Đức Đ xác định “Đơn xin giao trả đất” được lập năm 2018, thời điểm đó anh mới 14 tuổi và không nhớ có ký thay ông L hay không (Bút lục 31). Ông Trương Văn T1 xác nhận có ký vào đơn nhưng không trực tiếp chứng kiến ông L ký, không chứng kiến việc thỏa thuận giữa ông L với bà L1, ông T1 chỉ thấy sau khi bà L1 mang đơn quay lại thì trên đơn đã có chữ ký mang tên ông L nên cho rằng các bên đã thỏa thuận được với nhau (Bút lục 32); Ông Hoàng Văn S chỉ xác nhận năm 2018 có nhận chuyển nhượng mảnh rẫy Pác Qua từ ông L; không biết việc vay tiền hoặc việc các bên thỏa thuận dùng đất để trừ nợ (Bút lục 65); chính bà L1 cũng khai việc bà làm đơn xin trao trả đất và đến nhà ông L không có ai chứng kiến (Bút lục 33). Mặt khác, tài liệu do Tòa án cấp sơ thẩm thu thập thể hiện diện tích đất tại P Qua đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông L từ năm 1999. Như vậy, không đủ căn cứ chứng minh ông L đã đồng ý nhận quyền sử dụng đất tại Pác Qua như lời khai của bà L1 để khấu trừ số tiền anh T còn nợ ông L. Từ những căn cứ nêu trên, có căn cứ xác định trong tổng số tiền vay 100.000.000 đồng, anh T mới thanh toán được 20.000.000 đồng, số tiền nợ gốc còn lại là 80.000.000 đồng. Cấp sơ thẩm quyết định buộc anh T trả số tiền nợ gốc 80.000.000 đồng là có căn cứ.

[5] Về nghĩa vụ liên đới: Các giấy vay tiền ngày 27/10/2014 và ngày 07/4/2015 đều do cá nhân anh Nông Văn T trực tiếp lập, ký xác nhận với ông Đỗ Đức L; không có chữ ký của chị Dương Thị N là vợ anh T tại thời điểm vay. Quá trình giải quyết vụ án và tại phiên tòa sơ thẩm, chính anh T xác định việc vay tiền của ông L là do cá nhân anh vay để đi xuất khẩu lao động, không phải khoản vay chung của vợ chồng; khi anh T và chị N ly hôn năm 2019 cũng không xác định, giải quyết khoản vay này là nghĩa vụ chung của vợ chồng. Lời khai của chị Dương Thị N cũng phù hợp với nội dung trên. Như vậy, lời khai của anh T và chị N thống nhất về việc vay tiền được xác lập giữa cá nhân anh T với ông L. Ông L, anh T cũng không yêu cầu chị N phải liên đới thực hiện nghĩa vụ trả nợ.

Do đó, cấp sơ thẩm xác định anh Nông Văn T là người có nghĩa vụ thanh toán khoản tiền vay còn nợ cho ông Đỗ Đức L, không xác định đây là nghĩa vụ chung của anh T và chị Dương Thị N là có căn cứ, đúng quy định.

[6] Về nghĩa vụ trả lãi: “Giấy vay tiền” ngày 27/10/2014 thể hiện các bên có thỏa thuận về lãi nhưng chỉ ghi “lãi suất 1.0”, thời hạn trả nợ là hết tháng 12/2024 âm lịch, không xác định rõ cách tính; “Giấy cam kết vay tiền” ngày 07/4/2015 ghi “lãi suất do hai bên thỏa thuận” nhưng không xác định mức lãi suất cụ thể, không xác định thời hạn trả nợ. HĐXX thấy, “Giấy vay tiền” ngày 27/10/2014 có ghi thời hạn trả nợ đến hết tháng 12 năm 2014 âm lịch.

Tuy nhiên, sau thời điểm này các bên không thực hiện việc tất toán khoản vay. Đến ngày 07/4/2015, anh Nông Văn T viết “Giấy cam kết vay tiền”, trong đó xác nhận lại khoản vay lần thứ nhất ngày 27/10/2014 là 50.000.000 đồng và đồng thời vay lần thứ hai 50.000.000 đồng, tổng số tiền vay là 100.000.000 đồng, “lãi suất do hai bên thỏa thuận” nhưng không xác định thời hạn phải thanh toán. Như vậy, nội dung trong “Giấy cam kết vay tiền” ngày 07/4/2015 được lập sau khi thời hạn trả nợ ghi trong giấy vay lần thứ nhất ngày 27/10/2014 đã hết, đồng thời xác nhận lại toàn bộ số tiền của cả hai lần vay thành một nghĩa vụ 100.000.000 đồng mà không ấn định thời điểm trả nợ, có căn cứ xác định các bên đã xác lập lại nghĩa vụ trả nợ đối với toàn bộ số tiền vay mà không xác định kỳ hạn.

Vì vậy, HĐXX thấy có cơ sở xác định các khoản vay trên là khoản vay không có kỳ hạn và có thỏa thuận về trả lãi nhưng mức lãi suất các bên không thỏa thuận rõ. Hai khoản vay được xác lập trước ngày 01/01/2017, nguyên đơn ông Đỗ Văn L2 không yêu cầu tính lãi đối với thời gian anh Nông Văn T vay trước ngày 01/01/2017, mà chỉ yêu cầu tính lãi trên số tiền nợ gốc 80.000.000 đồng từ ngày 01/01/2017 đến ngày xét xử sơ thẩm 12/6/2026, với số tiền lãi cụ thể mà anh T phải trả cho ông L2 là 50.000.000 đồng. Theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 2 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP ngày 11/01/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thì đối với hợp đồng đang được thực hiện mà lãi, lãi suất phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 thì đối với khoảng thời gian từ ngày 01/01/2017 áp dụng Bộ luật Dân sự năm 2015 và các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết, hướng dẫn áp dụng Bộ luật này. Theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 5 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP, đối với hợp đồng vay có lãi mà các bên có thỏa thuận về việc trả lãi nhưng không xác định rõ lãi suất và có tranh chấp thì lãi suất đối với nợ gốc trong hạn được xác định bằng 50% mức lãi suất giới hạn quy định tại khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 tại thời điểm trả nợ. Khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định mức lãi suất thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay; do đó mức 50% của giới hạn này là 10%/năm. Do hợp đồng vay không có kỳ hạn nên lãi trên nợ gốc trong hạn được tính từ ngày 01/01/2017 (theo yêu cầu của nguyên đơn) đến ngày hết “thời gian hợp lý” theo quy định tại khoản 3 Điều 6 nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP, Hội đồng xác định là ngày 19/3/2026 là ngày bị đơn nhận được thông báo thụ lý vụ án, cũng là ngày bị đơn biết được ông L2 khởi kiện để đòi khoản tiền ông L2 đã cho anh T vay (03 tháng). Như vậy: số tiền lãi trên nợ gốc trong hạn = Số tiền nợ gốc 80.000.000 đồng X lãi suất 10% X thời gian (Từ 01/01/2017 đến 19/3/2026 = 9 năm 2 tháng 18 ngày) = 73.733.333 đồng Ngoài ra theo quy định tại điểm b, c khoản 2 Điều 5 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP thì bị đơn anh T còn phải trả số tiền lãi trên nợ gốc quá hạn chưa trả cho ông L2 với mức bằng 150% mức lãi suất vay do các bên thỏa thuận trong hợp đồng và số tiền lãi trên nợ lãi trong hạn với mức lãi suất theo khoản 2 Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 tương ứng với thời gian chậm trả (Từ ngày 19/3/2026 đến ngày xét xử sơ thẩm 12/6/2026 ). Cụ thể: - Số tiền lãi trên nợ gốc quá hạn = Số tiền nợ gốc 80.000.000 đồng X lãi suất 150% lãi suất thỏa thuận trong hạn (150% x 10 = 15%) X thời gian (Từ 20/3/2026 - 12/6/2026 = 2 tháng 23 ngày) = 2.766.667 đồng. - Số tiền lãi trên nợ lãi trong hạn = Số tiền nợ lãi trong hạn 73.727.854 đồng x lãi suất 10% (Theo khoản 2 Điều 468) x thời gian (Từ 20/3/2026 - 12/6/2026 = 2 tháng 23 ngày) = 1.699.837 đồng. Tổng số tiền lãi bị đơn là anh Nông Văn T phải trả cho ông Đỗ Đức L theo quy định của pháp luật là: 73.733.333 đồng + 2.766.667 đồng + 1.699.837 đồng = 78.199.837 đồng.

Tuy nhiên, nguyên đơn ông Đỗ Văn L2 chỉ yêu cầu bị đơn anh Nông Văn T phải trả số tiền lãi 50.000.000đ (Năm mươi triệu đồng) là thấp hơn số tiền lãi theo quy định của pháp luật và có lợi cho phía bị đơn.

Do đó, Tòa án cấp sơ thẩm chấp nhận khoản tiền lãi 50.000.000 đồng là phù hợp với phạm vi khởi kiện và có căn cứ.

[7] Từ các phân tích trên Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy, Tòa án cấp sơ thẩm chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là có căn cứ, đúng quy định của pháp luật. Bị đơn kháng cáo nhưng không đưa ra được tài liệu, chứng cứ chứng minh cho kháng cáo của mình là có căn cứ và hợp pháp.

Vì vậy, căn cứ khoản 1 Điều 308 của Bộ tố tụng dân sự, HĐXX không chấp nhận kháng cáo của anh Nông Văn T, giữ nguyên bản án sơ thẩm. Đề nghị của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên có căn cứ, phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận.

[8] Về án phí: Căn cứ khoản 1 Điều 148 Bộ luật Tố tụng dân sự và khoản 1 Điều 29 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Do kháng cáo không được chấp nhận nên anh Nông Văn T phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.