Bản án 136/2026/DS-STTranh chấp đất đai đối với đất nông nghiệp để trồng cây lâu năm, đất lâm nghiệp để trồng rừng, đất ở

Căn cứ vào các các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra công khai tại phiên toà; kết quả tranh tụng tại phiên tòa; ý kiến đề nghị của Kiểm sát viên; xét yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn; ý kiến của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn; yêu cầu phản tố của bị đơn; yêu cầu độc lập của người có quyền và nghĩa vụ liên quan. Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về quan hệ pháp luật tranh chấp và thẩm quyền giải quyết:

Căn cứ vào đơn khởi kiện của các nguyên đơn vụ án có quan hệ pháp luật “Tranh chấp thừa kế tài sản, hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất”. Bị đơn có nơi cư trú tại xã A, tỉnh Vĩnh Long nên Tòa án nhân dân khu vực 9 – Vĩnh Long có thẩm quyền giải quyết vụ án là đúng theo quy định tại khoản 5 Điều 26, điểm a khoản 1 Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự; khoản 2 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật 10 Tố tụng hành chính, Luật Tư pháp người chưa thành niên, Luật phá sản và Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án (Luật số 85/2025/QH15 ngày 25/6/2025). Đại diện theo ủy quyền của người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan ông (bà) Nguyễn Thế N2, Nguyễn Thế N3, Lưu Thị T4, Nguyễn Duy L1, Nguyễn Thị Tường V và Nguyễn Thị Ngọc H1 có đơn đề nghị xét xử vắng mặt. Tòa án xét xử vắng mặt là đúng theo quy định tại khoản 2 Điều 227, khoản 1 Điều 228 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Quá trình tố tụng và tại phiên tòa các đương sự thống nhất đất ở nông thôn có giá 910.000 đồng/m2, đất trồng cây hàng năm giá: 632.000 đồng/m2. Do trên 03 thửa đất 606, 607 và 608 có 300 m2 đất ở nông thôn nhưng các bên không xác định được vị trí cụ thể. Tại phiên tòa các đương sự đã thống nhất lấy giá đất ở nông thôn và đất trồng cây lâu năm cộng lại chia bình quân cho tất cả các thửa đất là 771.000 đồng/m² và không yêu cầu định giá lại. Xét đây là sự tự nguyện thỏa thuận giữa các bên đương sự không trái pháp luật và đạo đức xã hội về những tình tiết, sự kiện không phải chứng minh được quy định tại Điều 92 Bộ luật Tố tụng dân sự nên được Hội đồng xét xử ghi nhận.

[3] Xét về thời hiệu thừa kế, quyền thừa kế và người thừa kế theo pháp luật:

Căn cứ vào tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án và tại phiên tòa được các đương sự thống nhất nên có đủ căn cứ xác định ông Nguyễn Văn X (sinh năm 1931, chết năm 2021) và là bà Huỳnh Thị L2 (sinh năm 1934, chết năm 2009) là vợ chồng, có 06 người con chung gồm: Nguyễn Thị K, Nguyễn Thị T, Nguyễn Văn L, Nguyễn Thị C, Nguyễn Văn S, Nguyễn Thị H. Trước khi chết ông X, bà L2 không có lập di chúc để định đoạt tài sản. Ông Nguyễn Văn X và bà Huỳnh Thị L2 không có người thừa kế nào khác nên bà K, bà T, ông L, bà C, ông S và bà H thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

Do đó, về quyền thừa kế, thời hiệu thừa kế, người thừa kế theo pháp luật đúng theo quy định tại Điều 609, 623, 649 và khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.

[4] Xét về di sản thừa kế: Các đương sự thống nhất di sản do cụ Huỳnh Thị L2 để lại là phần đất có diện tích 300 m2 thuộc thửa 399 và diện tích 1.100 m2 thuộc thửa số 400, tờ bản đồ số 3, tọa lạc tại xã A, huyện T, tỉnh Bến Tre (nay là xã A, tỉnh Vĩnh Long) được Ủy ban nhân dân huyện T cấp giấy chứng nhận cho Hộ bà Huỳnh Thị L2 vào ngày 15/01/2007, sau đo đạc có tổng diện tích là 1.457,6 m², gồm các thửa: Thửa 606 diện tích 576,6 m²; thửa 607 diện tích 507,5 m² và thửa 608 diện tích 373,5 m². Thửa đất 606 do ông Nguyễn Văn L đang quản lý, sử dụng trên đất có căn nhà (biệt thự) một tầng; Thửa đất 607 do ông Nguyễn Văn S đang quản lý, sử dụng trên đất có một căn nhà cấp 4; Thửa đất 608, do bà Nguyễn Thị C đang quản lý, sử dụng trên đất có một căn nhà cấp 4.

[5] Xét yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông (bà) Nguyễn Thị K, Nguyễn Thị T, Nguyễn Thị C và Nguyễn Văn S yêu cầu chia toàn bộ di sản thành 06 kỷ phần và nhận hiện vật. Để thuận tiện cho việc phân chia nên đã thống nhất ông Nguyễn Văn S, bà Nguyễn Thị K cùng nhận chung thửa 607. Bà Nguyễn Thị T, bà Nguyễn Thị C 11 cùng nhận chung thửa 608. Phần chênh lệch nếu có thì bên nguyên đơn yêu cầu nhận giá trị bằng tiền. Đối với thửa đất 606 ông L và bà H cùng nhận chung.

Xét thấy, việc yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật của các nguyên đơn là có căn cứ theo quy định tại Điều 650 Bộ luật Dân sự, do cụ Huỳnh Thị L2 chết không để lại di chúc người thừa kế theo pháp luật là các ông (bà) Nguyễn Thị K, Nguyễn Thị T, Nguyễn Văn L, Nguyễn Thị C, Nguyễn Văn S, và Nguyễn Thị H.

Tuy nhiên, việc chia đều 06 phần bằng hiện vật là không phù hợp vì các thửa đất đã được các đương sự quản lý, sử dụng ổn định, trên đất có nhà ở, công trình, cây trồng; nếu chia nhỏ sẽ không đảm bảo điều kiện tách thửa theo quy định pháp luật đất đai. Chưa xem xét yếu tố công sức đóng góp trực tiếp vào việc quản lý, giữ gìn, bảo quản, tôn tạo và chăm sóc người để lại di sản, khi chia thừa kế phải bảo đảm quyền lợi hợp pháp của mỗi người thừa kế, đồng thời xem xét đến công sức bảo quản, duy trì di sản.

Do đó, Hội đồng xét xử chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện, cụ thể là chấp nhận việc chia thừa kế theo pháp luật đối với các thửa đất 606, 607 và 608 nhưng không chấp nhận phương thức chia hiện vật và 1/6 kỷ phần như nguyên đơn yêu cầu.

[6] Xét yêu cầu phản tố của bị đơn bà Nguyễn Thị H: Bà H cho rằng thửa 606 đã được cha mẹ cho riêng ông L nên không phải là di sản.

Xét thấy, việc tặng cho quyền sử dụng đất phải được lập thành văn bản theo quy định tại Điều 467 Bộ luật Dân sự 2005, Điều 129 Luật Đất đai 2003 và Điều 459 Bộ luật Dân sự 2015, Điều 167 Luật Đất đai 2013 trong khi đó, bà H và ông L không cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh việc tặng cho hợp pháp, việc cha mẹ tặng cho các đồng thừa kế khác không thừa nhận.

Do đó, không có căn cứ xác định thửa 606 là tài sản riêng của ông Nguyễn Văn L.

Tuy nhiên, yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật của bà H đối với di sản do cha mẹ để lại chưa chia là có căn cứ, nên chấp nhận một phần yêu cầu phản tố.

[7] Xét yêu cầu độc lập của ông Nguyễn Văn L: Ông L yêu cầu công nhận hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất bằng lời nói giữa ông và cha mẹ ruột là cụ ông Nguyễn Văn X (sinh năm 1931, chết năm 2021) và cụ bà Huỳnh Thị L2 (sinh năm 1934, chết năm 2009).

Xét thấy, theo Điều 467 Bộ luật Dân sự 2005 và Điều 129 Luật Đất đai 2003; Điều 459 Bộ luật Dân sự 2015 và Điều 167 Luật Đất đai 2013 việc tặng cho quyền sử dụng đất phải được lập thành văn bản, có công chứng, chứng thực. Ông L không cung cấp được tài liệu, chứng cứ, chứng minh việc tặng cho, các đồng thừa kế không thừa nhận việc này. Việc ông L sử dụng đất, xây dựng nhà chỉ thể hiện quá trình quản lý, sử dụng thực tế không làm phát sinh quyền sở hữu riêng nếu không có căn cứ pháp lý hợp lệ. Mặc dù, trên thực tế ông L đã về sinh sống chung với cha mẹ từ năm 2008 và cất nhà kiên cố trên thửa đất 606.

Tuy nhiên, việc cha mẹ tặng cho quyền sử dụng đất không được thực hiện đúng quy định về hình thức, cho đến nay ông L chưa thực hiện đăng ký vào sổ địa chính do đó hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất không có hiệu lực pháp luật. Việc tặng cho quyền sử dụng đất giữa ông X, bà L2 và ông L vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức theo Điều 134 Bộ luật Dân sự 2005. Ông L yêu cầu công nhận hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất (bằng lời nói) giữa ông Nguyễn Văn X (chết năm 2021) và bà Huỳnh Thị L2 (chết 12 2009) với Nguyễn Văn L với phần đất thửa 606, tờ bản đồ 26, diện tích 576,6m2 là không có cơ sở chấp nhận. Mặc dù, không đủ căn cứ xác định việc tặng cho, nhưng xét thấy ông L là người có công trực tiếp vào việc quản lý, giữ gìn tất cả các thửa đất trong đó có thửa 606, xây dựng nhà kiên cố, chăm sóc cha mẹ đến khi qua đời nên khi phân chia di sản thừa kế có tính đến công sức là phù hợp, đảm bảo công bằng, hợp lý.

[8] Về chia di sản thừa kế theo pháp luật: Việc chia di sản cần bảo đảm quyền lợi của các đồng thừa kế và có tính đến công sức bảo quản, duy trì di sản.

Xét thấy, các nguyên đơn yêu cầu chia di sản thừa kế của ông X, bà L2 thành 6 kỷ phần thừa kế là phù hợp với hàng thừa kế thứ nhất của bà L2 và ông X.

Tuy nhiên, qua xác minh tại địa phương thì những người cung cấp thông tin xác định ông L là người trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc cha mẹ khi ông X, bà L2 già yếu, ông L cũng là người trực tiếp quản lý, giữ gìn phần đất thửa 399 diện tích 300 m2 và thửa 400 diện tích 1.100 m2 khi ông S đi làm ăn xa, bà K, bà T, bà C và bà H có chồng và có gia đình riêng không trực tiếp nuôi cha mẹ và quản lý đất đai. Ông L cũng là người trực tiếp đi kê khai thửa đất 399, 400 thành các thửa đất mới 606, 607 và 608 nên khi chia thừa kế cần xem xét toàn diện đến công sức phụng dưỡng cha mẹ già và công sức quản lý, giữ gìn toàn bộ tài sản do cha mẹ để lại của ông L, chia cho ông được hưởng thêm một kỷ phần thừa kế là hợp tình, đúng quy định của pháp luật và tập quán tại địa phương, nên di sản thừa kế của ông X, bà L2 được chia thành 07 phần. Các nguyên đơn và bị đơn đều có yêu cầu nhận hiện vật nếu không đủ diện tích tách thửa thì đồng ý nhận giá trị, không ai yêu cầu công sức quản lý, tôn tạo đất.

Tuy nhiên, việc chia hiện vật theo yêu cầu của các các đương sự không đủ diện tích tách thửa theo quy định tại điểm b khoản 20 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số Điều của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 87/2025/QH15 ngày 25 tháng 6 năm 2025 của Quốc Hội: "b) Trường hợp nhiêu đơn vị hành chính được nhập thành một đơn vị hành chính mới cùng cấp thì văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân của đơn vị hành chính được nhập tiếp tục có hiệu lực trong phạm vi đơn vị hành chính đó cho đến khi Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân của đơn vị hành chính mới ban hành văn bản hành chính để quyết định việc áp dụng hoặc bãi bỏ văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Uy ban nhân dân của đơn vị hành chính được nhập hoặc ban hành văn bản quy phạm pháp luật mới; "; Quyết định 45/2024/QĐ-UBND ngày 24/10/2024 của Ủy ban nhân dân tỉnh B (đối với đất trồng cây lâu năm từ 300 m2 trở lên). Đồng thời, thửa đất 606 có diện tích 576,6 m2 do ông L đang quản lý, sử dụng; Thửa đất 607 diện tích 507,5 m2 do ông Nguyễn Văn S quản lý sử dụng và thửa đất 608 diện tích 373,5 m2 do bà Nguyễn Thị C quản lý, sử dụng. Trên đất hiện có nhà, công trình kiến trúc và cây trồng của ông L, ông S và bà C trồng, việc chia hiện vật cho các đồng thừa kế sẽ ảnh hưởng đến kết cấu nhà, công trình xây dựng trên đất. Vì vậy cần thiết giao cho ông L, ông S và bà C nhận hiện vật, các đồng thừa kế khác nhận giá trị. 13

[9] Tính giá trị kỷ phần thừa kế: Tổng diện tích các thửa 606, 607, 608 là 1.457,6 m² nên một kỷ phần thừa kế theo pháp luật là 208,23 m² (làm tròn) x 771.000 đồng tương đương với số tiền 160.544.229 đồng (Một trăm sáu mươi triệu, năm trăm bốn mươi bốn ngàn, hai trăm hai mươi chín đồng) (lấy số chẵn). Phân chia cụ thể như sau: Ông Nguyễn Văn L được hưởng 02 kỷ phần tương đương diện tích 416,46 m² và được nhận toàn bộ thửa 606 (576,6 m²), phần diện tích còn lại là 160,14 m² có giá trị phải thanh toán lại cho đồng thừa kế khác là 123.470.143 đồng. Ông Nguyễn Văn S được hưởng 01 kỷ phần nhưng nhận thửa 607 (507,5 m²), phần diện tích còn lại là 299,27 m² có giá trị phải thanh toán lại là 230.738.271 đồng. Bà Nguyễn Thị C được hưởng 01 kỷ phần nhưng nhận thửa 608 (373,5 m²), phần diện tích còn lại là 165,27 m² có giá trị phải thanh toán 127.424.271 đồng. Như vậy, các đồng thừa kế còn lại bà Nguyễn Thị K, bà Nguyễn Thị T và bà Nguyễn Thị H mỗi người nhận 160.544.229 đồng (Một trăm sáu mươi triệu, năm trăm bốn mươi bốn ngàn, hai trăm hai mươi chín đồng).

[10] Về nghĩa vụ trả giá trị kỷ phần thừa kế nhận thừa: Ông Nguyễn Văn L phải trả lại cho bà Nguyễn Thị H số tiền 123.470.143 đồng. Ông Nguyễn Văn S trả lại cho bà Nguyễn Thị H 37.074.086 đồng; bà Nguyễn Thị K 160.544.229 đồng và bà Nguyễn Thị T 33.119.956 đồng. Bà Nguyễn Thị C trả lại cho bà Nguyễn Thị T 127.424.273 đồng.

[11] Chi phí tố tụng: Đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông (bà): Nguyễn Thị K, Nguyễn Thị T, Nguyễn Thị C và Nguyễn Văn S tự nguyện chịu số tiền chi phí tố tụng là 14.948.950 đồng nhưng đã được quyết toán xong, không ai yêu cầu gì khác nên không đề cập. Đối với yêu cầu phản tố của bà Nguyễn Thị H và yêu cầu độc lập của ông Nguyễn Văn L số tiền chi phí tố tụng 13.251.470 đồng. Bà H, ông L tự nguyện chịu đã được quyết toán xong, không ai yêu cầu gì khác nên không đề cập.

[12] Ý kiến của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn ông Nguyễn Văn S, bà Nguyễn Thị C phù hợp với một phần nhận định của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận một phần.

[13] Quan điểm của Kiểm sát viên phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận.

[14] Các bên đương sự có quyền kháng cáo Bản án theo quy định tại Điều 273 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[15] Về án phí dân sự sơ thẩm: Áp dụng Điều 12, 26, 27 của Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30-12-2016 của Ủy ban thường vụ Quốc Hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án. Miễn toàn bộ án phí cho các đương sự bà Nguyễn Thị K, bà Nguyễn Thị T và ông Nguyễn Văn L là người cao tuổi theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30-12-2016 của Ủy ban thường vụ Quốc Hội. 14 Ông Nguyễn Văn S phải chịu án phí dân sự có giá ngạch là 8.027.211 đồng (Tám triệu, không trăm hai mươi bảy ngàn, hai trăm mười một đồng) Bà Nguyễn Thị C phải chịu án phí dân sự có giá ngạch là 8.027.211 đồng (Tám triệu, không trăm hai mươi bảy ngàn hai trăm mười một đồng) nhưng được khấu trừ vào số tiền tạm ứng án phí 1.214.000 đồng (Một triệu, hai trăm mười bốn ngàn đồng) Bà Nguyễn Thị H phải chịu án phí dân sự có giá ngạch là 8.027.211 đồng (Tám triệu, không trăm hai mươi bảy ngàn, hai trăm mười một đồng) nhưng được khấu trừ vào số tiền tạm ứng án phí 1.322.000 đồng (Một triệu, ba trăm hai mươi hai ngàn đồng) Hoàn trả cho ông Nguyễn Văn L số tiền tạm ứng án phí 300.000 đồng (Ba trăm ngàn đồng)