Bản án 222/2026/DS-PTTranh chấp đất đai đối với đất nông nghiệp để trồng cây lâu năm, đất lâm nghiệp để trồng rừng, đất ở

:

[1] Về tố tụng: Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Trung tâm phát triển quỹ đất thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh T (nay là tỉnh Vĩnh Long) có đơn xin xét xử vắng mặt. Căn cứ khoản 2 Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Toà án tiến hành phiên toà phúc thẩm xét xử vắng mặt người tham gia tố tụng trên.

[2] Về nội dung: [2.1] Các đương sự trình bày thống nhất các nội dung sau: [2.1.1] Cụ Võ Văn T6 và cụ Võ Thị N1 có tất cả 10 người con, gồm các ông, bà: Võ Văn T, Võ Văn T1, Võ Văn N, Võ Thị M, Võ Văn V, Võ Thị Mỹ H1, Võ Thị H2, Võ Văn T5, Võ Thị P, Võ Văn H, ngoài ra hai cụ không có người con riêng, con nuôi nào khác. Cụ T6 và cụ N1 chết, không để lại di chúc. Căn cứ quy định tại Điều 651 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015, hàng thừa kế thứ nhất của cụ T6 và cụ N1 gồm có 10 người, gồm các ông, bà: Võ Văn T, Võ Văn T1, Võ Văn N, Võ Thị M, Võ Văn V, Võ Thị Mỹ H1, Võ Thị H2, Võ Văn T5, Võ Thị P, Võ Văn H. [2.1.2] Phần đất tranh chấp tại thửa đất số 267, tờ bản đồ số 5, tọa lạc tại ấp R, xã A, huyện T, tỉnh Trà Vinh (nay là ấp A, xã A, huyện T, tỉnh Trà Vinh), diện tích 18.530m2 , trong đó: 150m2 là đất ở; còn lại 18.380m2 là cây lâu năm; tại trang 4 của giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thể hiện: Thửa đất 267 bị sạt lỡ tự nhiên diện tích 2.064m2, diện tích thực tế của thửa là 16.466m2; sau đó, ngày 08/11/2011 thửa đất 267 tách diện tích 477m2 thửa 672 và diện tích 3.115m2 thửa 11 673. Ngày 07/6/2011 Ủy ban nhân dân huyện T đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số BĐ 096772 cho bà Võ Thị H2 đối với thửa 672, 673 với tổng diện tích 3.592m2. Diện tích còn lại của thửa 267 là 12.874m2 và diện tích thực đo theo hiện trạng sau khi trừ đi diện tích bị thu hồi khi xây dựng công trình cầu Đ còn lại là 11.779,3m2. [2.2] Các nguyên đơn ông Võ Văn T, ông Võ Văn T1 yêu cầu chia thừa kế đối với diện tích 12.874m2 còn lại thuộc thửa 267. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Võ Văn N yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật đối với di sản của cụ T6 và cụ N1. Ông T, ông T1, ông N thống nhất khi chưa thừa kế trừ ra 03 phần diện tích gồm: Nhà thờ của cụ T6, khu mộ và lối đi vào mộ. Các bị đơn bà Võ Thị M, ông Võ Văn V, ông Võ Văn H, ông Võ Văn T5; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Võ Thị Mỹ H1, bà Võ Thị H2, bà Võ Thị P trình bày khi còn sống cụ T6 đã chia đất bằng miệng 09 người con (trừ ông N đang ở nước ngoài), các con đã nhận đất và quản lý, sử dụng ổn định, trong đó bà H2 đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Do đó, các đương sự nêu trên không đồng ý yêu cầu chia thừa kế đối với di sản của cụ T6 và cụ N1.

[3] Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định: [3.1]

Căn cứ vào lời trình bày nêu trên, các bên đương sự đều xác định ông N không được cha, mẹ tặng cho quyền sử dụng đất khi còn sống và tại thời điểm cụ T6 phân chia đất cho 09 người con còn lại thì ông N đang định cư tại nước ngoài.

Do đó, Bản án sơ thẩm nhận định “Tuy việc thỏa thuận chia đất không lập thành văn bản hợp pháp nhưng sự việc chia đất đã được các bên đương sự thừa nhận và sau khi được chia đất các con của cụ T6 đã tiến hành nhận đất, bà H2 và ông T5 cũng xây dựng nhà, trồng cây trên đất và quản lý, sử dụng đất ổn định, liên tục, công khai cho đến nay và bà H2 cũng đã làm thủ tục tách thửa sáng tên phần được cụ T6 chia cho bà và chuyển nhượng lại phần của ông T, ông T1, không ai phát sinh tranh chấp hay có ngăn cản gì; tuy chưa làm thủ tục tách thửa sang tên nhưng đã thể hiện ý chí của cụ T6 lúc còn sống và các người con của cụ đã nhận đất sử dụng, bản thân ông T, ông T1 cũng được cụ T6 chia cho đất và đã nhận đất, chuyển nhượng lại cho bà H2” để xác định các phần đất đã được chia không còn là di sản thừa kế của cụ N1, cụ T6 là chưa đủ căn cứ và ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, bởi: [3.1.1] Ông N là hàng thừa kế thứ nhất của cụ T6 và cụ N1. Cụ N1 chết năm 2008, cụ T6 chết năm 2022, không để lại di chúc. Phần diện tích đất thuộc thửa 267 được xác định có nguồn gốc là của cụ T6 và cụ N1 để lại. Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm chưa làm rõ phần diện tích cụ thể cụ T6 đã chia cho các con, có nằm trong phạm vi tài sản thuộc quyền sở hữu của cụ T6, đã nhận định các phần đất được phân chia không còn là di sản thừa kế của cụ T6 và cụ N1 là không đủ căn cứ. Vì trong trường hợp có việc cụ T6 đã phân chia quyền sử dụng đất cho 09 người con (trừ ông N) thì ½ phần tài sản còn lại của cụ N1 vẫn là di sản thừa kế. 12 [3.1.2] Ngày 07/6/2011, bà H2 được Ủy ban nhân dân huyện T đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số BĐ 096772 với diện tích 3.592m2, bao gồm 3.115m2 thửa 672 (do nhận chuyển nhượng từ ông T, ông T1) và 477m2 thửa 673 (do cụ T6 tặng cho). Trong đó, phần diện tích 477m2 thửa 673 nằm trong diện tích 12.874m2 mà nguyên đơn đang khởi kiện yêu cầu chia thừa kế. Bản án sơ thẩm áp dụng nội dung Án lệ số 24/2018/AL để xác định phần đất trên thuộc quyền sử dụng của bà H2. Xét, nội dung Án lệ số 24/2018/AL nêu: “Việc phân chia đã được thực hiện trên thực tế và đã được điều chỉnh trên sổ sách giấy tờ về đất đai; thỏa thuận phân chia không vi phạm quyền lợi của bất cứ thừa kế nào, không ai tranh chấp nên có cơ sở xác định nhà, đất không còn là di sản thừa kế nữa mà đã chuyển thành quyền sử dụng đất hợp pháp của các cá nhân”. Vậy, để nhà, đất từ di sản thừa kế chuyển thành quyền sử dụng cá nhân phải đảm bảo các điều kiện: (i) Việc phân chia đã được thực hiện trên thực tế và đã được điều chỉnh trên sổ sách giấy tờ về đất đai; (ii) thỏa thuận phân chia không vi phạm quyền lợi của bất cứ thừa kế nào, không ai tranh chấp. Tòa án cấp sơ thẩm chưa xác minh, thu thập ý kiến trình bày, hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà H2 tại Ủy ban nhân dân huyện T để làm rõ bà H2 đã kê khai nguồn gốc đất như thế nào? Trình tự thủ tục thực hiện việc cấp giấy chứng nhận cho bà H2 có đảm bảo theo quy định pháp luật? Giấy tờ bà H2 đã nộp cho cơ quan có thẩm quyền khi đăng ký, kê khai quyền sử dụng đất gồm những gì?... để làm căn cứ xác định những người thừa kế còn lại của cụ T6, cụ N1 có biết và có ý kiến như thế nào đối với việc bà H2 được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là chưa đủ cơ sở xác định việc phân chia này không bị tranh chấp và không ảnh hưởng đến quyền lợi của các đồng thừa kế khác. [3.1.3] Trong các phần đất cụ T6 đã phân chia thì các con (ngoại trừ ông N) chỉ thống nhất, không tranh chấp đối với phần diện tích đất đã phân chia cho ông T, ông T1; còn phần đất mà những người con còn lại đang quản lý, sử dụng thì ông T, ông T1 đang có yêu cầu chia thừa kế nên Bản án sơ thẩm nhận định không phát sinh tranh chấp là không chính xác. Mặt khác, ngoại trừ bà H2, thì những người còn lại chưa đăng ký, kê khai cấp quyền sử dụng đất, không có giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất, không có tài liệu, chứng cứ thể hiện được cụ T6 tặng cho quyền sử dụng đất (việc tặng cho bằng miệng nhưng ông T, ông T1 không thừa nhận). Do vậy, Tòa án cấp sơ thẩm chỉ căn cứ vào quá trình, quản lý sử dụng để nhận định các phần đất trên thuộc quyền sử dụng của những người đang quản lý, sử dụng đất là không có căn cứ. [3.2] Ngoài ra, theo nội dung nêu tại mục [2.2] thì nguyên đơn không yêu cầu chia thừa kế đối với diện tích căn nhà, khu mộ và lối đi vào mộ nhưng không xác định cụ thể diện tích. Theo Sơ đồ kèm theo Công văn số 241/VPĐKĐĐ- KTĐC ngày 21/3/2024 của Văn phòng đăng ký đất đai tỉnh T thì 03 phần diện tích nguyên đơn không yêu cầu chia thừa kế là các phần C1, C2, C3, C4, F1, F2 có tổng diện tích 4.250,9m2. 13 Tại phiên tòa phúc thẩm, phía nguyên đơn xác định tổng diện tích căn nhà, khu mộ và lối đi vào mộ chỉ khoảng 300m2, không đồng ý phần diện tích theo xác định của Bản án sơ thẩm. Trong quá trình giải quyết vụ án tại cấp phúc thẩm, Tòa án cấp phúc thẩm đã thực hiện việc thẩm định, đo đạc lại phần diện tích đất tranh chấp (theo yêu cầu của nguyên đơn), kết quả thể hiện diện tích các phần đất trong Sơ đồ hiện trạng khu đất kèm theo Công văn số 153/VPĐKĐĐ-KTĐC ngày 12/01/2026 và trong Sơ đồ kèm theo Công văn số 241/VPĐKĐĐ-KTĐC ngày 21/3/2024 là không thống nhất với nhau, do các mốc do đương sự chỉ ranh có thay đổi với lần đo đạc ngày 28/02/2024. Do vậy, Tòa án cần xác định cụ thể diện tích phần đất mà các bên đương sự không thống nhất yêu cầu chia thừa kế, xác định cụ thể ranh mốc các phần đất trên thực tế để có đủ cơ sở giải quyết vụ án.

[4] Từ những nhận định nêu trên, Hội đồng xét xử xét thấy Tòa án cấp sơ thẩm đã thu thập, nhận định, đánh giá chưa đầy đủ các tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ dẫn đến việc giải quyết ảnh hưởng đến quyền lợi ích hợp pháp của đương sự mà cấp phúc thẩm không thể khắc phục (do hai cấp xét xử). Do vậy, Hội đồng xét xử không chấp nhận quan điểm của đại diện Viện kiểm sát tham gia phiên tòa; chấp nhận yêu cầu kháng cáo của người có kháng cáo; hủy bản án sơ thẩm, chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại vụ án theo quy định pháp luật.

[5] Bản án sơ thẩm bị hủy do chưa thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ nên Hội đồng xét xử chưa xem xét đến nội dung vụ án.

[6] Chi phí tố tụng phát sinh trong giai đoạn xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm; án phí dân sự sơ thẩm sẽ được Tòa án cấp sơ thẩm xem xét khi giải quyết lại vụ án.

[7] Về án phí dân sự phúc thẩm: Do hủy Bản án sơ thẩm nên những người có kháng cáo không phải chịu.