Bản án 122/2026/DS-STTranh chấp đất đai đối với đất nông nghiệp để trồng cây lâu năm, đất lâm nghiệp để trồng rừng, đất ở

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có tại hồ sơ đã được thẩm tra tại phiên tòa; căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa và ý kiến của đại diện Viện kiểm sát, Hội đồng xét xử nhận định như sau:

[1] Về thủ tục tố tụng: [1.1] Nguyên đơn khởi kiện tranh chấp yêu cầu chia di sản thừa kế, tranh chấp về lối đi chung, bị đơn có địa chỉ cư trú tại phường K, thành phố U, tỉnh Bình Dương (Nay là phường X, Thành phố Hồ Chí Minh) đồng thời phần đất tranh chấp tại phường K, thành phố U, tỉnh Bình Dương (Nay là phường X, Thành phố Hồ Chí Minh). Theo quy định tại Điều 26, Điều 35 và Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự, xác định quan hệ tranh chấp là “Tranh chấp về thừa kế tài sản và Tranh chấp quyền sử dụng đất là lối đi” thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân thành phố U (Nay là Toà án nhân dân khu vực 17 - Thành phố Hồ Chí Minh). [1.2] Về việc vắng mặt của các đương sự: Bị đơn ông Ngô Văn R, bà Trần Thị Q, bà Nguyễn Ngọc N và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Ngô Văn Đ, bà Ngô Thị H1, bà Ngô Thị Mỹ T, bà Ngô Thị Phương L1, bà Ngô Nguyễn Phương L2, bà Ngô Thị Hồng T, bà Văn Hoàng Mai T1, bà Nguyễn Phương T3, bà Nguyễn Thị Thanh H3, ông Ngô Nguyễn Thanh D có yêu cầu xét xử vắng mặt. Hội đồng xét xử tiến 9 hành xét xử vắng mặt các đương sự theo quy định tại khoản 1 Điều 227; khoản 1 Điều 228 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Về nội dung vụ án: [2.1] Xét yêu cầu của nguyên đơn về tranh chấp quyền sử dụng đất là lối đi: Xét nguồn gốc thửa đất số 44, tờ bản đồ số 36 ban đầu do cụ Ngô Văn N đứng tên đại diện hộ, có diện tích 5151m2 (Trong đó 300m2 thổ cư và 4851m2 đất vườn), theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 236674, số vào sổ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 00842QSDĐ/TU do Uỷ ban nhân dân huyện U cấp ngày 17/5/1999. Năm 2010, cụ N thực hiện tách thửa tặng cho các con, thửa đất số 44 còn lại 994m2 (Trong đó 300m2 thổ cư và 694m2 đất trồng cây lâu năm). Khi tách thửa tặng cho các con cụ N đã chủ động chừa lại một phần diện tích đất thuộc thửa 44 làm lối đi chung, phần lối đi này có chiều dài từ mương nước cuối đất cho đến đường đi công cộng, chiều rộng từ 3m đến 6m để các hộ phía trong đi ra đường công cộng. Theo kết quả đo đạc, phần đất này có diện tích là 415,3m2.

Do đó, có căn cứ xác định phần diện tích này là lối đi chung, không cá nhân nào được quyền lấn chiếm, chiếm dụng làm sở hữu riêng. Căn cứ biên bản xem xét thẩm định tại chỗ và kết quả đo đạc, bản đồ địa chính thể hiện: Hiện trạng tường rào và mái che của hộ ông Ngô Văn L, bà Nguyễn Ngọc N đã xây dựng lấn ra phạm vi lối đi chung thuộc thửa 44 diện tích 9,42m². Tương tự, phần công trình hàng rào, mái che tôn của hộ ông Ngô Văn R, bà Trần Thị Q đã xây lấn ra phần lối đi chung thuộc thửa 44 diện tích 13,7m². Ông L thừa nhận khi xây dựng hàng rào không đúng ranh giới, có lấn ra lối đi chung. Ông R, bà Q không thừa nhận, nhưng căn cứ vào hồ sơ kỹ thuật thửa đất khi tách thửa năm 2010 và lời thừa nhận của ông Ngô Văn L (Về việc thợ xây dựng lấn chiếm lối đi chung), có đủ cơ sở xác định các bị đơn đã xây dựng công trình vượt quá ranh đất được tặng cho, trực tiếp làm hẹp lối đi chung ảnh hưởng đến quyền lợi của ông Ngô Thoại H (Chủ sử dụng thửa đất phía trong), cũng như việc đi lại của những người khác.

Do đó, yêu cầu của nguyên đơn buộc ông L, bà N di dời công trình trả lại phần diện tích 9,42m² và buộc ông R, bà Q di dời công trình trả lại phần diện tích 13,7m² lối đi chung là có căn cứ chấp nhận. [2.2] Về yêu cầu chia thừa kế: [2.2.1] Theo kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ và đo đạc thực tế thì thửa đất số 44, tờ bản đồ số 36 còn lại 486,8m2, trên đất có 01 nhà ở có diện tích 130m2, 01 nhà ở có diện tích 57m2 (Nhà bếp) và 01 nhà vệ sinh có diện tích 5,2m2. Các đương sự đều xác định đây là di sản của cụ Ngô Văn N (Chết năm 2013) và cụ Lâm Thị H4 (Chết năm 2021) để lại. Hai cụ chết không để lại di chúc, nên di sản của 02 cụ sẽ được phân chia theo pháp luật theo quy định tại Đ 660 của Bộ luật Dân sự. [2.2.2] Đối với 01 cây mít trên đất, các đương sự không yêu cầu chia thừa kế.

Do đó, Hội đồng xét xử ghi nhận. 10 [2.2.3] Đối với công sức quản lý, giữ gìn đất. Hội đồng xét xử xét thấy lời trình bày của bị đơn ông Ngô Văn L là có căn cứ. Mặc dù, ông L ở riêng nhưng nhà ông L ở ngay đối diện với nhà của cụ N, cụ H4 thường xuyên qua lại thăm nom, chăm sóc, ông là con trai út khi cha mẹ chết ông cũng là người trực tiếp thờ cúng và lo đám giỗ cho cha mẹ.

Do đó, trích 5% trên tổng giá trị tài sản cho ông L trước khi chia thừa kế. [2.2.4] Xác định hàng thừa kế thứ nhất của cụ Ngô Văn N và cụ Lâm Thị H4 gồm 06 người con, gồm: Ông Ngô Văn R, ông Ngô Minh T4, ông Ngô Thoại H, ông Ngô Văn Đ, bà Ngô Thị H1 và ông Ngô Văn L. Ông Ngô Minh T4 chết nên kỷ phần thừa kế của ông sẽ giao lại cho vợ và con của ông theo quy định. Ông Ngô Văn Đ tự nguyện từ chối nhận di sản. Đây là sự tự nguyện của đương sự nên Hội đồng xét xử ghi nhận. Như vậy, di sản thừa kế của cụ Ngô Văn N và cụ Lâm Thị H4 là phần đất có diện tích đất có diện tích 486,8m2, trên đất có 01 nhà ở có diện tích 130m2, 01 nhà ở có diện tích 57m2 (Nhà bếp) và 01 nhà vệ sinh có diện tích 5,2m2 tại phường X, Thành phố Hồ Chí Minh. Trị giá: 3.782.201.360 đồng (Gồm: 300m2 (Đất ở) x 8.500.000 đồng/m2 = 2.550.000.000 đồng; 186,8m2 (Đất trồng cây lâu năm) x 5.500.000 đồng/m2 = 1.027.400.000 đồng; 187m2 (Nhà cấp 4) x 3.616.000 đồng/m2 x 30% giá trị sử dụng = 202.857.600 đồng; 5,2m2 (Nhà vệ sinh) x 1.246.000 đồng/m2 x 30% giá trị sử dụng = 1.943.760 đồng). Trừ 5% công sức của bị đơn là 189.110.068 đồng, còn 3.593.091.292 đồng : 5 = 718.618.258 đồng.

Do đó, các đồng thừa kế trên, mỗi người được hưởng kỷ phần là 718.618.258 đồng. Tại phiên toà, nguyên đơn ông Ngô Thoại H có nguyện vọng nhận toàn bộ di sản bằng hiện vật và thanh toán giá trị cho các đồng thừa kế. Bị đơn ông L có nguyện vọng nhận toàn bộ di sản bằng hiện vật để làm nơi thờ cúng nhưng lại không có tiền để thanh toán giá trị cho các đồng thừa kế, bà H2 cũng có nguyện vọng nhận toàn bộ di sản bằng hiện vật để làm nơi thờ cúng nhưng lại không có tiền để thanh toán giá trị cho các đồng thừa kế. Xét hiện trạng khu đất có diện tích 486,8m2, theo kết quả xác minh tại Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai số 26 thì không đủ điều kiện tách thửa theo Quyết định số 38/2024/QĐ-UBND ngày 18/10/2024 của UBND tỉnh Bình Dương (Nay là UBND Thành phố Hồ Chí Minh) nên việc chia thừa kế bằng hiện vật là không thể thực hiện được, ngoài ra nếu thực hiện tách thửa sẽ phá vỡ cấu trúc căn nhà cấp 4 hiện hữu và ảnh hưởng đến giá trị sử dụng chung của tài sản. Để bảo toàn tính nguyên vẹn, nâng cao giá trị khai thác sử dụng đất và căn nhà, đồng thời đảm bảo việc thanh toán giá trị di sản. Hội đồng xét xử thấy cần thiết giao toàn bộ hiện vật gồm 486,8m2 đất và tài sản gắn liền với đất cho nguyên đơn ông Ngô Thoại H được quyền sở hữu, sử dụng. Ông H có trách nhiệm thanh toán lại giá trị kỷ phần thừa kế bằng tiền mặt cho các đồng thừa kế khác 11 tương đương với phần quyền mà họ được hưởng, điều này vừa phù hợp pháp luật vừa đảm bảo quyền lợi thực tế cho các bên.

[3]

Từ những phân tích trên có căn cứ chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc Tranh chấp về thừa kế tài sản và Tranh chấp quyền sử dụng đất là lối đi.

[4] Ý kiến của đại diện Viện kiểm sát tại phiên tòa là có căn cứ, phù hợp nên chấp nhận.

[5] Về chi phí đo đạc, thẩm định, định giá tài sản là 25.000.000 đồng. Các đương sự phải chịu theo quy định.

[6] Về án phí dân sự sơ thẩm:

Căn cứ vào Điều 147 của Bộ luật Tố tụng dân sự, Điều 26 của Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án: Nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan phải chịu án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch tương ứng với phần giá trị tài sản được nhận. Trong đó, ông H, ông R, bà H1, bà H2, được miễn án phí do là người cao tuổi và có đơn xin miễn án phí. Vì các lẽ trên, Căn cứ: