Bản án 29/2026/DS-STTranh chấp hợp đồng vay tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên tòa và căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về quan hệ pháp luật tranh chấp và thẩm quyền giải quyết: Tranh chấp phát sinh từ việc cá nhân vay tiền của cá nhân; mục đích vay nhằm phục vụ nhu cầu tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân.

Do đó, đây là “Tranh chấp hợp đồng vay tài sản” thuộc tranh chấp dân sự theo quy định tại khoản 3 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự. Bị đơn cư trú trên địa bàn xã T, nên vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 12 - Hải Phòng theo Điều 35 và điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự (sửa đổi, bổ sung năm 2025).

[2] Về việc xác lập hợp đồng vay: 3 Bị đơn cho rằng chữ “Vượng” trên các tài liệu xác nhận nợ không phải do bị đơn ký.

Tuy nhiên, Kết luận giám định số 2500/KL-KTHS ngày 17/6/2026 của Phòng K - Công an thành phố H đã kết luận chữ viết “Vượng” trên tài liệu cần giám định và chữ viết của bà Phạm Thị B là do cùng một người viết ra. Bản thân bà B cũng thừa nhận tên gọi khác của mình là V (gọi theo tên của chồng). Như vậy, có đủ cơ sở xác định chính bà Phạm Thị B là người đã trực tiếp ghi và ký xác nhận nợ vào sổ vay nợ, trong đó có các lần chốt nợ năm 2014 và năm 2015. Lời trình bày của nguyên đơn về việc bà B vay tiền và đã ký xác nhận nợ là có căn cứ; lời khai phủ nhận của bị đơn là không có cơ sở nên không được chấp nhận. Như vậy có đủ căn cứ xác định bà B đã vay tiền của bà T, mục đích vay tiêu dùng cá nhân, không sử dụng vào việc gia đình, nên đây là khoản vay riêng của bà B, Tòa án không đưa chồng bà B vào tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

[3] Về số nợ gốc: Theo các tài liệu ghi nợ, chốt nợ mà bị đơn đã trực tiếp ghi và ký xác nhận, số tiền nợ gốc được xác định, chốt đến ngày 01/01/2014 là 120.324.000 đồng. Trong quá trình ghi sổ về sau, các lần chốt nợ đã cộng dồn tiền lãi (tính theo mức 2%/tháng) vào nợ gốc qua nhiều kỳ, làm cho số tiền được nguyên đơn coi là “nợ gốc” tăng lên 137.588.000 đồng tại lần chốt nợ ngày 01/9/2015. Việc cộng dồn (nhập) tiền lãi vào nợ gốc để hình thành số 137.588.000 đồng thực chất là việc tính lãi trên nợ lãi (lãi chồng lãi), không phù hợp với quy định tại khoản 3 Điều 4 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP; phần chênh lệch 17.264.000 đồng (137.588.000 đồng - 120.324.000 đồng) là tiền lãi đã được nhập vào gốc nên không có căn cứ để xác định là nợ gốc.

Do đó, số nợ gốc được xác định đầy đủ và có căn cứ chỉ là 120.324.000 đồng (chốt đến ngày 01/01/2014). Đối với lời trình bày của bị đơn cho rằng chỉ còn nợ 177.000 đồng là do bị đơn tự trình bày cho rằng 2 bên đã chốt đến năm 2013, tuy nhiên nguyên đơn không thừa nhận, mặt khác, nguyên đơn khởi kiện dựa vào tài liệu chứng cứ là chốt nợ năm 2014, 2015 nhưng bị đơn chỉ phủ định đơn giản bằng việc không thừa nhận chữ ký mà không lý giải được cụ thể.

Do đó, trình bày của bị đơn về việc chỉ còn nợ 177.000 đồng là không có căn cứ chấp nhận.

[4] Về lãi suất: Theo tài liệu bà T cung cấp về các văn bản chốt nợ năm 2014, 2015 nêu trên, thể hiện các bên thỏa thuận lãi suất 2%/tháng, tương đương 24%/năm. Hợp đồng vay được xác lập trước ngày 01/01/2017 và đang được thực hiện; mức lãi suất thỏa thuận 24%/năm vượt quá mức lãi suất giới hạn 20%/năm quy định tại Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 nên không phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015. Theo điểm c khoản 1 Điều 2 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP, hợp đồng đang được thực hiện mà lãi, lãi suất không phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 thì áp dụng quy định của Bộ luật Dân sự năm 2005 để giải quyết;

Do đó, lãi suất chỉ được chấp nhận trong phạm vi trần 150% lãi suất cơ bản (150% × 9%/năm = 13,5%/năm) theo Điều 476 Bộ luật Dân sự năm 2005 cho toàn bộ thời gian vay; phần lãi suất vượt quá không có hiệu lực; 4

[5] Về sự kiện trả nợ 20.000.000 đồng ngày 24/9/2014: Trong hồ sơ thể hiện đến ngày 01/9/2014 âm lịch (theo âm lịch Việt Nam là năm có tháng nhuận), tức ngày 24/9/2014 dương lịch, bị đơn đã trả cho nguyên đơn 20.000.000 đồng. Sự kiện trả nợ này do chính nguyên đơn cung cấp nên có căn cứ khẳng định bị đơn đã trả số tiền 20.000.000 đồng. Khoản tiền này không được ghi rõ là trả nợ gốc hay trả nợ lãi; tại thời điểm trả, nợ gốc đang phát sinh lãi theo thỏa thuận, nên Hội đồng xét xử xác định khoản tiền đã trả được thanh toán vào tiền lãi trước (trả lãi trước, trả gốc sau). Lãi trên nợ gốc 120.324.000 đồng tính từ ngày chốt nợ 01/01/2014 đến ngày 24/9/2014 (266 ngày), theo mức lãi suất giới hạn 13,5%/năm (Điều 476 Bộ luật Dân sự năm 2005): 120.324.000 đồng × 13,5%/năm × 266/365 = 11.837.904 đồng. Như vậy, số tiền 20.000.000 đồng bị đơn đã trả vượt quá số tiền lãi mà pháp luật cho phép; phần vượt là 8.162.096 đồng (20.000.000 đồng - 11.837.904 đồng). Theo Điều 9 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP, số tiền lãi đã trả vượt quá mức lãi suất quy định được trừ vào số tiền nợ gốc tại thời điểm trả lãi.

Do đó, kể từ ngày 24/9/2014, số nợ gốc còn lại là 112.161.904 đồng (120.324.000 đồng - 8.162.096 đồng).

[6] Về tính chất hợp đồng vay và thời điểm đến hạn trả nợ: Căn cứ các tài liệu nguyên đơn nộp khi khởi kiện, các bên không có thông tin, thỏa thuận về thời hạn trả nợ.

Do đó, đây là hợp đồng vay tài sản có lãi nhưng không xác định thời hạn trả (hợp đồng vay không kỳ hạn). Theo khoản 2 Điều 477 Bộ luật Dân sự năm 2005, đối với hợp đồng vay không kỳ hạn và có lãi thì bên cho vay có quyền đòi lại tài sản bất cứ lúc nào nhưng phải báo trước cho bên vay một thời gian hợp lý và được trả lãi đến thời điểm nhận lại tài sản. Trong vụ án, nguyên đơn không xuất trình được tài liệu thể hiện đã thông báo đòi nợ cho bị đơn trước khi khởi kiện.

Vì vậy, ngày bị đơn được Tòa án triệu tập lên làm việc và có lời khai (ngày 07/01/2026) được xác định là ngày bị đơn được thông báo về việc đòi nợ. Áp dụng điểm a khoản 3 Điều 6 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP (thời gian hợp lý do Tòa án quyết định nhưng không quá 03 tháng kể từ ngày thông báo), Hội đồng xét xử xác định thời gian hợp lý là 10 ngày kể từ ngày thông báo; nghĩa vụ trả nợ phát sinh (đến hạn) vào ngày 17/01/2026. Theo khoản 2 Điều 474 Bộ luật Dân sự năm 2005, đến hạn (ngày 17/01/2026) bị đơn phải trả đủ nợ gốc và lãi. Kể từ ngày 17/01/2026, bị đơn không trả nợ thì bị coi là chậm trả và phải chịu lãi chậm trả theo hướng dẫn tại khoản 2 Điều 4 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP.

[7] Về tính lãi: Theo phân tích tại mục

[4] nêu trên, lãi suất được Tòa án chấp nhận trong phạm vi trần 150% lãi suất cơ bản (150% × 9%/năm = 13,5%/năm) theo Điều 476 Bộ luật Dân sự năm 2005 cho toàn bộ thời gian vay; phần lãi suất vượt quá không có hiệu lực; không nhập lãi vào gốc, không tính lãi trên nợ lãi (khoản 3 Điều 4 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP). Đây là hợp đồng vay có lãi mà đến hạn (ngày 17/01/2026 – như xác định ở mục

[6]) bị đơn không trả nên lãi được xác định theo khoản 2 Điều 4 Nghị quyết 5 số 01/2019/NQ-HĐTP, tính trên nợ gốc 112.161.904 đồng (xác định tại mục

[6]), gồm: a) Lãi trên nợ gốc trong hạn (điểm a khoản 2 Điều 4 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP), tính theo lãi suất giới hạn 13,5%/năm (Điều 476 Bộ luật Dân sự năm 2005) trên nợ gốc 112.161.904 đồng, từ ngày 24/9/2014 (theo xác định tại mục

[5]) đến ngày 17/01/2026: - Số ngày tính lãi: 4.133 ngày. 112.161.904 đồng × 13,5%/năm × 4.133/365 = 171.455.603 đồng. b) Lãi trên nợ lãi: không tính. Hợp đồng thuộc trường hợp áp dụng Bộ luật Dân sự năm 2005; theo khoản 3 Điều 4 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP, khi xác định lãi, lãi suất, Tòa án không được tính lãi trên nợ lãi chưa trả. Do đó không phát sinh khoản lãi trên nợ lãi. c) Lãi trên nợ gốc quá hạn (điểm b khoản 2 Điều 4 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP): tính theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng N công bố (9%/năm) trên nợ gốc quá hạn, từ ngày 17/01/2026 đến ngày xét xử sơ thẩm 23/6/2026 (157 ngày): 112.161.904 đồng × 9%/năm × 157/365 = 4.342.049 đồng. Tổng tiền lãi: 171.455.603 đồng + 4.342.049 đồng = 175.797.652 đồng, làm tròn là 175.798.000 đồng. Cách tính của nguyên đơn (nhập lãi vào gốc và tính lãi 2%/tháng trên số tiền đã bao gồm lãi suốt 10 năm) là vượt trần, lãi chồng lãi và không đúng pháp luật áp dụng nên không được chấp nhận.

[8] Tổng số tiền bị đơn phải trả: Nợ gốc 112.161.904 đồng và tiền lãi 175.798.000 đồng; tổng cộng là 287.959.904 đồng. Như vậy, có cơ sở chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn; không chấp nhận phần yêu cầu còn lại là vượt quá số tiền phải trả là 287.959.904 đồng.

[9] Về lãi suất chậm thi hành án: Kể từ ngày tiếp theo của ngày xét xử sơ thẩm cho đến khi thi hành án xong, bị đơn còn phải chịu khoản tiền lãi đối với số tiền chậm trả theo mức lãi suất quy định tại khoản 2 Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 tương ứng với thời gian chậm trả, theo Điều 357, Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 và hướng dẫn tại Điều 13 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP.

[10] Về án phí và chi phí tố tụng: Án phí : Bị đơn bà Phạm Thị B là người cao tuổi và đã có đơn đề nghị miễn án phí nên được miễn nộp toàn bộ án phí dân sự sơ thẩm theo điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016. Nguyên đơn bà Nhữ Thị T là người cao tuổi và có đề nghị miễn án phí nên cũng được miễn nộp án phí dân sự sơ thẩm đối với phần yêu cầu không được chấp nhận theo quy định nêu trên. Về chi phí giám định chữ viết: Yêu cầu khởi kiện được chấp nhận, nên bị đơn phải chịu chi phí giám định. Do nguyên đơn đã tạm ứng toàn bộ, nên buộc bị đơn phải thanh toán cho nguyên đơn số tiền chi phí giám định. 6