Bản án 572/2026/DS-PTTranh chấp đất đai đối với đất nông nghiệp để trồng cây hàng năm, nuôi trồng thủy sản

[1] Về tố tụng: Đơn kháng cáo của ông Hà Quốc T1 thực hiện đúng quy định theo Điều 272 Bộ luật Tố tụng dân sự, thời hạn kháng cáo đúng quy định Điều 273 Bộ luật Tố tụng dân sự; Về quan hệ tranh chấp: Căn cứ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, Tòa án cấp sơ thẩm xác định quan hệ tranh chấp “Chia di sản thừa kế và chia tài sản chung quyền sử dụng đất” theo quy định tại Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 là đúng quy định.

[2] Về nội dung vụ án: [2.1] Căn cứ các tài liệu có trong hồ sơ có cơ sở xác định: Cụ Hà Tô C và cụ Mã Thị X là vợ chồng, quá trình chung sống sinh được 2 người con ruột gồm H, Hà Quốc T và 1 người con nuôi là Hà Thị L. Tài sản tạo lập trong quá trình chung sống gồm: thửa đất số 821 tờ bản đồ MĐDC2, diện tích 1026 m2, mục đích sử dụng V+T tại ấp M, xã M, huyện C được UBND huyện C cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 1669/QSDĐ/955720 ngày 21/12/1999 do cụ Hà Tô C đại diện hộ gia đình đứng tên. Năm 1992 cụ X chết không để lại di chúc, đến 2015 cụ C chết cũng không để lại di chúc, tài sản nhà đất do ông T1 quản lý sử dụng cho đến nay. Ông T khởi kiện yêu cầu chia thừa kế đối với phần diện tích đất còn lại của thửa 821 (sau khi trừ diện tích khu mộ và diện tích đã chuyển nhượng). Ông Hà Quốc T1 không đồng ý và cho rằng thời hiệu chia thừa kế di sản của cụ X đã hết nên yêu cầu công nhận ½ quyền sử dụng đất thửa 821 thuộc quyền sử dụng của ông T1, còn ½ quyền sử dụng đất là di sản của cụ C chia thừa kế làm 4 phần. Toà án cấp sơ thẩm xác định phần diện tích 820,5 m2 thửa 821 là tài sản chung của cụ X, cụ C là tài sản chung của các thừa kế và chia thừa kế thành 3 kỷ phần mỗi kỷ phần là 178,9 m2 là có căn cứ. [2.2]. Xét kháng cáo của ông Hà Quốc T1, yêu cầu xác định thửa 821 tờ bản đồ MĐDC2 diện tích 1.026 m2 (đo thực tế 820,5 m2) là tài sản chung của cụ X, cụ C. Trong đó có ½ quyền sử dụng đất của cụ X hết thời hiệu khởi kiện chia thừa kế. Xét thấy: Quá trình xét xử tại cấp sơ thẩm các bên đương sự thống nhất phần đất thửa 821 tờ bản đồ MĐDC2 diện tích 1.026 m2 (đo thực tế 820,5 m2) tại ấp M, xã M, huyện C, tỉnh Tiền Giang do cụ Hà Tô C đứng tên quyền sử dụng đất (theo 8 cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 1669/QSDĐ/955720) là tài sản chung của cụ C, cụ X tạo lập trong thời kỳ hôn nhân. Cụ X chết năm 1992, phần đất để lại do cụ C quản lý sử dụng. Đến năm 1999 cụ C đăng ký cấp cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Căn cứ công văn số 1980/CNVPĐKĐĐ_ĐKCGLT ngày 3/6/2024 của chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai huyện C (BL109) cung cấp thông tin: Theo hồ sơ địa chính và cơ sở dữ liệu đất đai tại chi nhánh, hộ ông Hà Tô C đứng tên thửa đất số 821 tờ Bản đồ MDDC2 được UBND huyện C cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu dạng xét duyệt tập trung của UBND xã M, tại thời điểm cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không có hồ sơ đo đạc. Trên cơ sở xét duyệt của Hội đồng xét duyệt cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất xã M, tờ trình v/v phê duyệt cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. UBND huyện C đã cấp giấy chứng nhận cho hộ ông Hà Tô C số 1669/QSDĐ/955720. Như vậy, viêc cấp giấy chứng nhận nói trên là không đúng trình tự, thủ tục quy định tại mục IV Quyết định 201-CP ngày 01/7/1980 của Chính Phủ và việc ghi cấp quyền sử dụng đất cho hộ ông Hà Tô C là không đúng với hướng dẫn tại điểm b phần 2 mục V thông tư số 302/TT/ĐKTK ngày 20/8/1989 của T5 ruộng đất bởi lẽ, Theo qui định này thì “tên của tổ chức, cá nhân ghi trong giấy chứng nhận phải đúng với tên đã ghi trong đơn xin đăng ký quyền sử dụng, Sổ địa chính, danh sách được phê duyệt”. Ủy ban nhân dân xã M đã không yêu cầu người dân làm đơn xin đăng ký cấp quyền sử dụng đất mà tự lên danh sách các đối tượng được cấp quyền sử dụng đất để ghi cấp cho hộ mà không xem xét đến nguồn gốc, quá trình hình thành thửa đất là trái quy định của pháp luật như viện dẫn trên. [2.3] Như nhận định trên, thửa đất 821 là tài sản chung của vợ chồng cụ C, cụ X không phải là tài sản của hộ gia đình. Cụ X chết năm 1992, đến năm 1999 cụ C đăng ký cấp quyền sử dụng đất. Xét tại thời điểm cụ Hà Tô C đăng ký cấp giấy chứng nhận thì các con gồm Hà Quốc T1, Hà Quốc T, Hà Thị L đều không có ý kiến phản đối hay tranh chấp về hàng thừa kế và đều thừa nhận ½ quyền sử dụng đất di sản của cụ X chưa chia nên có cơ sở xác định ½ thửa đất số 821 do cụ Hà Tô C đứng tên là tài sản chung của các đồng thừa kế (theo hướng dẫn tại điểm a, tiểu mục 2.4, mục 2 Nghị quyết 02/2004/NQ-HĐTP ngày 10/8/2004 của Hội đồng thẩm phán TAND tối cao). Do cụ C chết năm 2015 không để lại di chúc nên ½ di sản thừa kế cụ C được chia thừa kế theo pháp luật. - Hàng thừa kế của cụ C gồm có Hà Quốc T1, Hà Quốc T và Hà Thị L. - Di sản thừa kế gồm: phần đất thửa 821 diện tích 1026m2 (đo thực tế 820,5m2). Tại cấp sơ thẩm các đồng thừa kế đã thống nhất trừ phần diện tích chuyển nhượng cho ông Huỳnh Văn H (51,6m2), phần chuyển nhượng cho ông Nguyễn Văn V (115,6m2), phần đất nhà mồ (125,1m2), còn lại 582,8m2 chia làm 9 3 kỷ phần, mỗi kỷ phần được chia là 176 m2. Theo phiếu xác nhận kết quả đo đạc hiện trạng thửa đất nêu trên thì phần diện tích chia cho ông T là 178,8 m2; phần ông T1 được chia 178,9 m2; phần bà L 170,5 m2 và bà L tự nguyện giao kỷ phần được hưởng cho ông T1. Toà án cấp sơ thẩm ghi nhận chia thành 3 phần là có cơ sở. - Về công sức đóng góp gìn giữ tôn tạo thửa đất 821, tại phiên tòa ông T1 không yêu cầu Hội đồng xét xử chia 01 phần công sức đóng góp của ông đối với di sản thừa kế của cụ C nên Hội đồng xét xử không xem xét. [2.4] Tuy nhiên theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 21/12/1999 cấp cho hộ ông Hà Tô C ghi mục đích sử dụng đất V+T nhưng hồ sơ cấp giấy chứng nhận không thể hiện diện tích đất thổ cư (BL 103-108).

Nhận thấy, Toà án cấp sơ thẩm chia cho ông T diện tích 178,8m2, phần ông T1 được chia 178,9m2, phần bà L 170,5m2 thuộc thửa 821 tờ Bản đồ MDDC2 diện tích 1026m2, mục đích sử dụng V+T (nay là thửa 454, tờ bản đồ 15, diện tích 820,5m2) nhưng không xác định diện tích thổ cư của mỗi phần diện tích được chia là không đảm bảo đảm quyền lợi các đương sự.

Nhận thấy, trường hợp cụ C đăng ký quyền sử dụng đất ngày 21/12/1999 đối với thửa 821 thuộc trường hợp đăng ký cấp quyền sử dụng đất lần đầu, được Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất và mục đích sử dụng đất của thửa đất được công nhận là V+T (vườn, thổ). Không thuộc trường hợp đăng ký biến động thời điểm cụ C đăng ký cấp giấy chứng nhận thì Luật đất đai năm 1993 đang có hiệu lực pháp luật nên diện tích đất ở được xác định theo quy định tại Điều 54 Luật Đất đai năm 1993. Theo đó, UBND tỉnh quyết định mức đất mà mỗi hộ gia đình nông thôn được sử dụng để ở theo quy định của Chính phủ. Căn cứ quy định tại Điều 6 Nghị định 4/2000/NĐ-CP ngày 11/2/2000 về thi hành luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật đất đai, Quyết định số 39/2002/QĐUB ngày 31/10/2002 của UBND tỉnh T về việc ban hành quy định hạn mức giao đất ở cho hộ gia đình và cá nhân trên địa bàn tỉnh Tiền Giang, thì hạn mức đất ở nông thôn các xã không quá 300m2. Đồng thời, Điều 141 Luật Đất đai năm 2024 cũng có quy định về việc xác định diện tích đất ở khi giấy tờ về quyền sử dụng đất không ghi rõ diện tích đất ở thì diện tích đất ở được xác định bằng hạn mức công nhận đất ở (điểm a khoản 2 Điều 141 Luật Đất đai 2024). Pháp luật đất đai tại thời điểm cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ cụ C cũng như pháp luật về đất đai qua các thời kỳ và tại thời điểm xét xử đều có quy định cụ thể về xác định diện tích đất ở trong trường hợp giấy tờ về quyền sử dụng đất không ghi rõ diện tích đất ở.

Do đó, có đủ cơ sở xác định đất ở nông thôn tại thửa 821 là 300m2 mà không cần xác minh tại cơ quan cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Do đó Hội đồng xét xử sửa một phần bản án sơ thẩm, xác định phần đất các đương sự được chia theo phiếu xác nhận kết quả đo đạc hiện trạng thửa đất thì phần diện tích chia cho ông T là 178,8m2 (trong đó có 100m2 đất ở nông thôn, 78,8m2 đất cây lâu năm), phần ông T1 được chia 178,9 m2 (trong đó có 100m2 ở nông thôn, 78,9m2 đất cay lâu 10 năm), phần bà L 170,5 m2 (trong đó có 100m2 đất ở nông thôn, 70,5m2 đất cay lâu năm) và bà L tự nguyện giao kỷ phần được hưởng cho ông T1 nên được Hội đồng xét xử ghi nhận. [2.5] Đối với phần diện tích khu nhà mộ (125,1m2), phần diện tích chuyển nhượng cho ông Huỳnh Văn H (51,6m2), phần chuyển nhượng cho ông Nguyễn Văn V (115,6m2) các đương sự thống nhất không tranh chấp và đồng ý giao cho ông Hà Quốc T1 tiếp tục quản lý, sử dụng nhưng Tòa án cấp sơ thẩm không tuyên giao quyền quản lý cho ông T1 là thiếu sót nên Hội đồng xét xử phúc thẩm điều chỉnh, bổ sung phần quyết định của bản án sơ thẩm cho phù hợp. Ông T1 có trách nhiệm tạo điều kiện cho các đồng thừa kế vào thăm viếng và chăm sóc các ngôi mộ mà không được quyền ngăn cản. Đối với phần đất ông T1 chuyển nhượng cho ông H và ông V, ông T1 có trách nhiệm làm các thủ tục sang tên chuyển quyền cho các bên nếu ông H và ông V có yêu cầu, nếu có tranh chấp sẽ khởi kiện bằng vụ án dân sự khác.

[3]

Từ những phân tích trên, xét kháng cáo của bị đơn ông Hà Quốc T1 là không có căn cứ nên không được Hội đồng xét xử chấp nhận, Hội đồng xét xử quyết định áp dụng khoản 2 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự, sửa một phần bản án sơ thẩm.

[4] Xét lời trình bày của Luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị đơn là không có căn cứ nên không được chấp nhận. Lời trình bày của Luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho nguyên đơn là có căn cứ nên được chấp nhận. Xét quan điểm đề nghị của đại diện Viện kiểm sát chưa phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử nên không được chấp nhận.

[5] Về án phí phúc thẩm: Do sửa án sơ thẩm nên ông Hà Quốc T1 không phải chịu án phí phúc thẩm.

Vì các lẽ trên; Căn cứ khoản 2 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự;