Bản án 402/2026/DS-PTTranh chấp hợp đồng vay tài sản

[1] Quan hệ tranh chấp giữa các bên đã được Tòa án cấp sơ thẩm xác định theo đúng quy định của pháp luật; tuy nhiên còn thiếu quan hệ “Yêu cầu thực hiện nghĩa vụ do người chết để lại” nên cấp phúc thẩm bổ sung thêm quan hệ này; Quyết định kháng nghị phúc thẩm của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4 – Lâm Đồng, đơn kháng cáo của ông Nguyễn Minh T1; thủ tục kháng cáo, kháng nghị được thực hiện đúng theo quy định tại các Điều 271, 272, 273, 278, 279 và 280 Bộ luật Tố tụng Dân sự nên đủ điều kiện để Hội đồng xét xử xem xét giải quyết theo thủ tục phúc thẩm.

[2] Về tố tụng: Theo hồ sơ thể hiện thì bà Tạ Thị Huyền L chết vào ngày 03/6/2025 theo Bản sao trích lục khai tử số 48/2025/TLKT-BS do Ủy ban nhân dân Phường C, tỉnh Lâm Đồng cấp ngày 11/7/2025. Ngày 23/7/2025 bà H có đơn khởi kiện, nội dung của đơn khởi kiện cũng thể hiện bà L đã chết; ngày 09/10/2025 Tòa án cấp sơ thẩm đã thụ lý vụ án số 176/TB-TLVA; xác định bà Tạ Thị Huyền L là đương sự và tham gia tố tụng trong vụ án với tư cách là bị đơn (đã chết); xác định những người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của bà L gồm ông Nguyễn Minh T1, chị N 5 Thị Tú T2, chị Nguyễn Ngọc Thùy H2, chị Nguyễn Thùy Ngọc B, chị Nguyễn Ngọc Quỳnh T3 là không đúng quy định của pháp luật bởi lẽ tại thời điểm Tòa án thụ lý thì bà L đã chết nên năng lực pháp luật của bà L đã chấm dứt, không thể là bị đơn trong vụ án này được; quá trình giải quyết vụ án thì nguyên đơn có yêu cầu ông T1 và những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bà L có trách nhiệm trả số nợ đã vay; do đó, cấp phúc thẩm xác định ông Nguyễn Minh T1, chị Nguyễn Thị T2, chị Nguyễn Ngọc Thùy H2, chị Nguyễn Thùy Ngọc B, chị Nguyễn Ngọc Quỳnh T3 là bị đơn trong vụ án là phù hợp.

[3] Xét kháng nghị của Viện kiểm sát và kháng cáo của ông T1 thì thấy rằng: [3.1] Theo bà H trình bày thì vào ngày 07/8/2024 và ngày 10/9/2024 vợ chồng ông T1, bà L có vay của bà tổng số tiền 3.000.000.000đ và có thế chấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số N536368 do Ủy ban nhân dân thị xã B, tỉnh Lâm Đồng (cũ) cấp ngày 26/4/1999 mang tên hộ ông bà Nguyễn Minh T1. Quá trình thực hiện hợp đồng vay thì bà L chết nên bà H yêu cầu ông T1 và những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bà L có trách nhiệm trả số tiền 3.000.000.000đ nói trên và tiền lãi theo quy định của pháp luật. Ông T1 thừa nhận có ký vào giấy vay tiền, tuy nhiên ông không nhận số tiền này từ bà H nên không đồng ý trả nợ theo yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. [3.2] Tại “Giấy vay mượn tiền” (BL 70) ngày 10/9/2024 thể hiện: “Tôi tên Tạ Thị Huyền L, Nguyễn Minh T1 có mượn của chị H số tiền 600.000.000đ (sáu trăm triệu đồng), từ ngày 10/9/2024 đến ngày 10/11/2024, thời hạn hai tháng sẽ trả số tiền trên, nếu có gì sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm, phía dưới có chữ ký và ghi họ tên Tạ Thị Huyền L, Nguyễn Minh T1 ngày 10/9/2024”. Tại bản tự khai ngày 06/10/2025 của ông Nguyễn Minh T1 (BL 28) thể hiện nội dung “Vợ chồng tôi với bà Nguyễn Thị H có quen biết nhau, khoảng hai mươi năm. Vào ngày 10/9/2024 vợ chồng tôi có vay của chị H số tiền 600.000.000đ, có làm giấy vay mượn và vợ chồng tôi cũng đã ký. Số tiền lãi hàng tháng vợ tôi trả tôi không biết, tiền gốc đã trả được bao nhiêu tôi cũng không biết, hôm vay mượn tôi có tín chấp cho chị H một giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Đối với khoản nợ 2.400.000.000đ thì tôi không nhận, tôi không biết vợ tôi mượn vào ngày 03/6/2025, tôi không có giấy tờ gì để nộp cho Tòa án”. Như vậy, đối với số tiền 600.000.000đ ngày 06/10/2025 thì ông T1 thừa nhận có vay của bà H. Đối với số tiền ngày 07/8/2004 vợ chồng ông T1, bà L vay của bà H số tiền 2.400.000.000đ, thời hạn vay từ ngày 07/8/2024 đến ngày 07/02/2025 thì thấy rằng: Tại “Giấy vay mượn tiền” (BL 69) ngày 07/8/2024 thể hiện: “Tôi tên Tạ Thị Huyền L, chồng Nguyễn Minh T1...có mượn chị (H) Nguyễn Thị H số tiền 6 2.400.000.000đ (hai tỷ bốn trăm triệu chẵn), từ ngày 07/8/2024 tới ngày 07/02/2025. Vợ chồng tôi sẽ hoàn trả số tiền trên, vợ chồng tôi có gì sai trái sẽ hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật, vợ chồng tôi có cầm cho chị H một sổ nhà để làm tin, quyền sử dụng đất số N336368, hộ ông bà Nguyễn Minh T1, phía dưới có chữ ký và ghi họ tên Tạ Thị Huyền L, Nguyễn Minh T1”. Tại bản tự khai ngày 15/10/2025 của chị Vy Thị Hồng P, người đại diện theo ủy quyền của ông T1 trình bày (BL 37): “Giấy vay tiền ngày 07/8/2024 ông T1 và bà L có vay của bà H số tiền 2.400.000.000đ...hai bên không thỏa thuận lãi suất, để đảm bảo cho khoản vay, ông T1 và bà L có giao Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số N536368 cho bà H để làm tin. Ông T1 hoàn toàn không biết đến khoản vay này, ông T1 có thừa nhận chữ ký trên giấy vay tiền là của ông, tuy nhiên ông không biết đã ký giấy vay tiền vào thời điểm nào và nội dung giấy vay tiền là gì cho đến khi được Tòa án cung cấp .......”. Quá trình giải quyết vụ án ông T1 thừa nhận có ký vào giấy vay tiền nói trên. Xét thấy ông T1 là người có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, biết đọc, biết viết; việc ông T1 ký vào giấy vay tiền là có thật nên phải chịu trách nhiệm đối với việc ký vào giấy vay nợ này; việc ông T1 cho rằng không nhận số tiền nói trên và không biết bà L có nhận tiền hay không là không phù hợp vì ngoài những lời trình bày trong quá trình tham gia tố tụng ra thì ông T1 nhưng không xuất trình được tài liệu, chứng cứ nào khác để chứng minh cho lời trình bày của mình là có căn cứ. [3.3] Đối với yêu cầu tính lãi suất thì thấy rằng: các giấy vay tiền ngày 07/8/2024 và ngày 10/9/2024 đều không thể hiện giữa các bên có thỏa thuận về lãi suất. Cấp sơ thẩm căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 để tính lãi và buộc bị đơn phải trả tiền lãi là 473.100.000đ là có căn cứ, đúng quy định của pháp luật. Như vậy tổng số tiền gốc và lãi mà bị đơn phải trả là 3.473.100.000đ. [3.4] Đối với việc xác định nghĩa vụ trả nợ: căn cứ quy định tại Điều 614 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì: “Kể từ thời điểm mở thừa kế, những người thừa kế có các quyền, nghĩa vụ tài sản do người chết để lại”. Tại khoản 1 Điều 615 của Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “Những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác”. Do bà L đã chết, không để lại di chúc, giữa các đương sự không có bất kỳ thoả thuận nào nên những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bà L phải có nghĩa vụ trả số tiền mà bà L còn nợ khi còn sống trong phạm vi di sản mà bà L để lại. Do cha, mẹ của bà L đã chết nên những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bà L gồm ông Nguyễn Minh T1, chị Nguyễn Thị T2, chị Nguyễn Ngọc Thùy H2, chị Nguyễn Thùy Ngọc B, chị Nguyễn Ngọc Quỳnh T3 phải có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ trả nợ cho bà H trong phạm vi di sản do bà L để lại là phù hợp. 7 [3.5] Do khoản nợ nói trên phát sinh trong thời kỳ hôn nhân của vợ chồng ông T1, bà L; để phân định rõ ràng trách nhiệm trả nợ, cần chia ½ khoản nợ nói trên để buộc ông T1 có trách nhiệm trả cho bà H; ½ của khoản nợ còn lại thì ông T1, chị Tú T2, chị Thùy H2, chị Ngọc B, chị Quỳnh T3 có nghĩa vụ trả cho bà H trong phạm vi di sản do bà L để lại. Như vậy, ông T1 có trách nhiệm trả bà H số tiền 1.736.550.000đ. Ông T1, chị Tú T2, chị Thùy H2, chị Ngọc B và chị Quỳnh T3 có trách nhiệm trả cho bà H số tiền 1.736.550.000đ trong phạm vi di sản do bà L để lại là có căn cứ, đúng quy định của pháp luật.

[4] Đối với việc buộc trả lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì thấy rằng: việc vợ chồng ông T1, bà L thế chấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số N536368 cho bà H để đảm bảo cho khoản nợ 3.000.000.000đ là có xảy ra trong thực tế, được nguyên đơn thừa nhận. Do việc thế chấp này không tuân theo quy định của pháp luật về thế chấp tài sản là bất động sản; không được cơ quan có thẩm quyền công chứng, không thực hiện việc đăng ký biến động nên cấp sơ thẩm buộc nguyên đơn phải trả cho bị đơn bản chính Giấy chứng nhận nói trên là phù hợp. Tuy nhiên Bản án sơ thẩm lại tuyên “Nhưng tạm giữ để đảm bảo cho việc thi hành án” là không đúng bởi lẽ hiện nay bản chính Giấy chứng nhận quyền sử dụng vừa nêu đang do nguyên đơn giữ; việc vay tiền giữa các bên không có tài sản đảm bảo; việc xử lý tài sản của người phải thi hành án thuộc trách nhiệm của cơ quan thi hành Dân sự có thẩm quyền khi Bản án có hiệu lực pháp luật và người được thi hành án có đơn yêu cầu thi hành án; do vậy cần sửa lại cách tuyên của phần này.

[5]

Từ những phân tích trên, cần chấp nhận toàn bộ Quyết định kháng nghị phúc thẩm của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4 – Lâm Đồng; chấp nhận một phần kháng cáo của ông Nguyễn Minh T1; sửa Bản án sơ thẩm.

[6] Về án phí: Lẽ ra, ông Nguyễn Minh T1 phải chịu án phí Dân sự sơ thẩm đối với số tiền mà ông T1 có trách nhiệm trả cho bà Nguyễn Thị H.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Minh T1 là người cao tuổi theo Luật Người cao tuổi và có đơn miễn nộp tạm ứng án phí theo quy định nên căn cứ điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án; để miễn toàn bộ án phí Dân sự sơ thẩm và phúc thẩm cho ông T1. Các chị Nguyễn Thị T2, Nguyễn Ngọc Thùy H2, Nguyễn Thùy Ngọc B và Nguyễn Ngọc Quỳnh T3 phải chịu án phí Dân sự sơ thẩm trong phạm vi di sản của bà L để lại tương ứng với số tiền mà lẽ ra khi còn sống bà L trả cho bà H2.