Bản án 200/2026/DS-STTranh chấp đất đai đối với đất nông nghiệp để trồng cây lâu năm, đất lâm nghiệp để trồng rừng, đất ở

[1] Về thủ tục tố tụng: Bà Phạm Thị H khởi kiện Nguyễn Thị N là tranh chấp chia thừa kế giá trị thành quả lao động trên đất nên thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án. Phần đất toạ lạc tại ấp T, xã C, tỉnh Cà Mau nên vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 3 – Cà Mau, tỉnh Cà Mau theo quy định tại Điều 26; điểm a khoản 1 Điều 35 của Bộ luật Tố tụng dân sự. Bà Nguyễn Thị N, bà Trần Thị Cẩm X, Ban Q yêu cầu xét xử vắng mặt. Ông Ngô Thái N1 đã được Tòa án triệu tập hợp lệ đến lần thứ hai để tham gia phiên tòa nhưng vắng mặt không vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan nên Hội đồng xét xử căn cứ vào khoản 2 Điều 227 và khoản 1 Điều 228 Bộ luật Tố tụng dân sự xét xử vắng mặt các đương sự nêu trên.

[2] Về nội dung tranh chấp: Nguyên đơn yêu cầu bị đơn trả giá trị thành quả lao động trên phần đất diện tích 43.911,9m2 thuộc Tiểu khu I, tọa lạc ấp T, xã C, tỉnh Cà Mau theo biên bản thẩm định tại chỗ ngày 01/8/2023 là 1.400.000.000 đồng. Tại phiên toà đại diện nguyên đơn thay đổi yêu cầu khởi kiện yêu cầu được nhận phần đất trên. [2.1] Về thời điểm mở thừa kế, hàng thừa kế: Theo hồ sơ thể hiện ông L chết năm 2021 nên xác định thời điểm mở thừa kế là khi ông L chết. Ông L chết không 4 để lại di chúc. Tại mục [2.2] của Bản án số 56/2025/DS-PT ngày 13/02/2025 của Toà án nhân dân tỉnh Cà Mau nhận định ông L và bà N là hôn nhân hợp pháp được pháp luật thừa nhận. Ông L và bà N không có con chung, cha ông L là ông Phạm Văn L3 chết năm 2009, mẹ ông L là bà H ngoài ra không còn con đẻ, con nuôi, cha mẹ nuôi nào khác. Căn cứ Điều 649, 650, 651 Bộ luật Dân sự xác định hàng thừa kế thứ nhất của ông L gồm: Bà H và bà N. [2.2] Về quá trình hình thành di sản: Vào năm 1982 ông L được Nhà nước cấp cho phần đất diện tích 3,3ha đất khai hoang theo chính sách kinh tế mới. Năm 1993 ông L ký hợp đồng giao khoán đất lâm nghiệp với L1 ngư trường Sào Lưới (nay là Ban Q), thời hạn 20 năm từ năm 1993 đến năm 2013 thuộc Tiểu khu I, toạ lạc tại ấp T, xã C, tỉnh Cà Mau. Căn cứ, Giấy chứng nhận kết hôn số 118 ngày 12/7/2004 của UBND xã N, huyện P, tỉnh Cà Mau (nay là UBND xã C, tỉnh Cà Mau) giữa ông L và bà N. Như vậy, phần đất trên ông L được giao khoán trước khi kết hôn với bà N, tại Điều 27 Luật Hôn nhận và gia đình năm 2000 quy định: “…Quyền sử dụng đất mà vợ hoặc chồng có được trước khi kết hôn, được thừa kế riêng chỉ là tài sản chung khi vợ chồng có thoả thuận”. Mặc dù, phần đất là loại đất lâm nghiệp nhưng giá trị thành quả lao động trên đất trong trường hợp này cũng áp dụng tương tự như quyền sử dụng đất. Theo đó, hồ sơ vụ án không có tài liệu xác định ông L thoả thuận thành quả lao động trên đất là tài sản chung của vợ chồng.

Do đó, có cơ sở xác định phần đất là tài sản riêng của ông L. Nay ông L đã chết nên di sản của ông L được phân chia theo quy định pháp luật cho mẹ, vợ của ông L thuộc hàng thừa kế thứ nhất là đúng quy định pháp luật. [2.3] Quá trình quản lý di sản: Tại Bản án số 56 đã tuyên xử cho bà N tiếp tục quản lý, sử dụng phần đất theo đo đạc thực tế diện tích 43.911,9m2 cho đến khi có quyết định của Ban Q. Và tại Công văn của Ban Q ngày 23/3/2026 xác định hiện nay hợp đồng giao khoán theo Nghị định 01/NĐ-CP ngày 04/01/1995 của Chính phủ đã hết thời hạn.

Do đó, đơn vị đang rà soát tiếp tục ký hợp đồng giao khoán cho hộ nhận khoán đủ điều kiện theo Nghị định số 168/2018/NĐ-CP ngày 27/12/2016 của Chính phủ.

Vì vậy, có căn cứ xác định đối với phần đất hiện nay Ban quản lý vẫn chưa có Quyết định nào khác nên bà N vẫn là cá nhân nhận giao khoán. [2.4] Từ những nhận định trên chia thừa kế khối di sản nêu trên như sau: Bà H và bà N mỗi người được chia 50% giá trị trong khối di sản do ông L để lại. Bản án số 56 xác định giá trị thành quả lao động phần đất trên là 1.400.000.000 đồng. Do hiện nay, bà N đang quản lý đất nên có trách nhiệm thanh toán cho bà bà H 50% giá trị thành quả lao động của phần đất với số tiền 700.000.000 đồng. [2.5] Từ những nhận định trên nên Hội đồng xét xử chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của bà H về việc chia thừa kế theo pháp luật giá trị thành quả lao 5 động trên phần đất diện tích 43.911,9m2 thuộc Tiểu khu I tọa lạc ấp T, xã C, tỉnh Cà Mau là di sản do ông L chết để lại.

[3] Tại phiên toà, người đại diện và người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn yêu cầu nhận phần đất 43.911,9m2, giám định chữ ký và chữ viết của ông L tại giấy chứng nhận kết hôn số 118 ngày 12/7/2004 giữa ông L và bà N và xác định phần đất được giao khoán cho hộ gia đình chứ không phải cá nhân ông L.

Xét thấy, tại Bản án sơ thẩm số 199 của Toà án nhân dân huyện Phú Tân giao phần đất diện tích 43.911,9m2 cho bà H quản lý sử dụng.

Tuy nhiên, việc giao đất là cho bà H quản lý là chưa đúng quy định pháp luật nên bản án số 56 của Toà án nhân dân tỉnh Cà Mau đã sửa bản án số 199 giao đất cho bà N quản lý. Bản án số 56 nhận định ông L và bà N là hôn nhân giữa ông L và N là hôn nhân hợp pháp được pháp luật thừa nhận.

Xét thấy, bản án 56 đã có hiệu lực pháp luật nên yêu cầu giám định chữ viết và chữ ký của ông L tại giấy chứng nhận kết hôn 118 là không có ý nghĩa thay đổi sự việc. Tại biên bản làm việc ngày 23/5/2024 Ban Q đã xác định rõ phần đất là cấp cho cá nhân ông L.

Do đó, người đại diện và người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn yêu cầu tạm ngừng phiên toà để giám định chữ ký và chữ viết của ông L, giao phần đất cho bà H quản lý, sử dụng và xác định phần đất cấp cho hộ gia đình ông L là không có cơ sở chấp nhận.

[4] Bà N xác định khi ông L còn sống bà có vay tiền của ông Nguyễn Văn D và bà Nguyễn Thị L2 để điều trị bệnh cho ông L nhưng bà không yêu cầu bà H cùng có nghĩa vụ thanh toán nợ trong vụ án nên Hội đồng xét xử không đặt ra xem xét.

[5]

Xét thấy, bà N là người cao tuổi nên Tòa án đã ban hành Thông báo số 62/TB-TA ngày 12/3/2026 yêu cầu bà N làm đơn xin được miễn án phí nhưng bà N không nộp đơn yêu cầu.

Do đó, bà N phải chịu án phí theo quy định.

[6] Ý kiến phát biểu của Kiểm sát viên là có cơ sở nên được chấp nhận.

[7] Chi phí tố tụng: Chi phí xem xét, thẩm định tại tại chỗ 900.000 đồng. Bà H đã thanh toán xong và không yêu cầu bà N thanh toán lại.

Xét thấy, đây là sự tự nguyện của đương sự nên được chấp nhận.

[8] Về án phí: Bà H phải chịu án phí đối với phần không được chấp nhận, bà N phải chịu án phí đối với phần nghĩa vụ thanh toán cho bà H.

Tuy nhiên, bà H thuộc trường hợp người cao tuổi và có đơn xin miễn án phí nên được miễn án phí theo quy định pháp luật. Bà N là người cao tuổi nhưng không làm đơn yêu cầu miễn án phí nên phải chịu án phí theo quy định.