Bản án 395/2026/DS-PTTranh chấp đất đai đối với đất nông nghiệp để trồng cây lâu năm, đất lâm nghiệp để trồng rừng, đất ở
Tóm tắt nhanh
Trích nguyên văn đoạn đầu phần Quyết định
a vụ liên quan có yêu cầu chia tài sản chung trong hộ, chia thừa kế nhưng Tòa án cấp sơ thẩm xác định thiếu quan hệ pháp luật là chia tài sản chung nhưng khi xét xử có nhận định và quyết định không chấp nhận yêu cầu chia tài sản chung trong hộ là chưa phù hợp. Từ những phân tích nêu trên, xét thấy Tòa án cấp sơ thẩm chưa thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ để xem xét chia thừa kế từ di sản 7.078m2 đất của vợ chồng cụ…
Nhận định của Tòa án
[1] Xét kháng cáo của các đương sự Phan Thị L, Phan Thị L (Em), Phan Văn V, Phan Văn H2, Phan Thị L1 đúng thủ tục, thời hạn luật định nên được thụ lý giải quyết theo trình tự phúc thẩm.
[2] Xét yêu cầu kháng cáo của các đương sự, Hội đồng xét xử nhận thấy: [2.1] Vợ chồng cụ Phan Văn H3 (sinh năm 1928 – chết ngày 02/12/2012), Nguyễn Thị G (sinh năm 1925 – chết ngày 20/12/1998) sinh được 06 người con gồm:
1. Bà Phan Thị L (Em).
2. Bà Phan Thị L .
3. Ông Phan Văn H2.
4. Ông Phan Văn V.
5. Ông Phan Văn H.
6. Bà Phan Thị L1. Phần đất tranh chấp (diện tích 7.078m2, thuộc thửa 1017, tờ bản đồ số 2, tọa lạc tại ấp B, xã T, huyện C, tỉnh Tiền Giang, hiện ông Phan Văn H đang đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có số vào sổ CH0019 cấp ngày 17/5/2010) có nguồn gốc từ cha mẹ của cụ H3 cho cụ H3. Sau năm 1975, cá nhân cụ H3 đi kê khai đăng ký vào sổ quản lý ruộng đất của địa phương. Đến ngày 01/8/1998 cụ H3 được cấp Giấy Chứng nhận quyền sử dụng đất, thời điểm này là cấp cho hộ cụ H3. Tại thời điểm cụ H3 có đất, đi đăng ký kê khai và được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ thì cụ G là vợ cụ H3 vẫn còn sống, vợ chồng cụ H3- cụ G cùng quản lý, sử dụng đất. Việc cấp đất cho hộ thì cụ H3 không phản đối, cụ H3 cũng không có ý chí thể hiện đây là tài sản riêng của cá nhân cụ H3 nên căn cứ Luật hôn nhân gia đình năm 1986 xác định phần đất tranh chấp là tài sản chung của vợ chồng cụ H3 và cụ G. Cụ G chết vào ngày 20/12/1998 nên phần đất thuộc phần di sản của cụ G được chia thừa kế theo quy định của pháp luật. Năm 2010, cụ H3 làm hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất cho ông Phan Văn H luôn cả phần đất là phần di sản của cụ G là chưa phù hợp vì cụ H3 chỉ có quyền tặng cho phần đất thuộc phần tài sản của cụ H3 và phần cụ H3 nhận thừa kế từ cụ G.
Do đó, yêu cầu chia thừa kế của bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là có cơ sở. Tòa án cấp sơ thẩm không xác định phần đất tranh chấp này là tài sản chung của vợ chồng cụ H3 và cụ G mà xác định đất tranh chấp không phải của hộ gia đình cụ H3 nên không chấp nhận yêu cầu chia tài sản 9 chung trong hộ, không chấp nhận yêu cầu chia thừa kế là chưa phù hợp với quy định của pháp luật. [2.2] Tại phiên tòa phúc thẩm, ông H lúc thì khai phần đất tranh chấp 7.078m2 là toàn bộ đất của cụ H3 tặng cho ông H, lúc thì khai là trong phần đất tranh chấp có 1.000m2 mà cụ H3 đã chia cho bà L1, bà L1 nhận nhưng không canh tác mà chuyển nhượng lại ông H giá 10.000.000 đồng có sự chứng kiến của ông Võ Văn C, ông H đã giao đủ tiền cho bà L1. Vì vậy cần phải thu thập tài liệu chứng cứ để chia di sản thừa kế là phần đất tranh chấp thuộc tài sản chung của vợ chồng cụ H3 – cụ G; xác minh làm rõ trong 7.078m2 đất tranh chấp có hay không 1.000m2 đất bà L1 bán cho ông H để làm căn cứ chia thừa kế. Những nội dung này Tòa án cấp sơ thẩm chưa thực hiện nên Tòa án cấp phúc thẩm không thể thực hiện bổ sung được. [2.3]
Xét thấy, năm 2013 ông Phan Văn V khởi kiện ông Phan Văn H yêu cầu ông H và các thành viên trong hộ ông H trả lại ông V 400m2 đất thuộc thửa 1017 tại ấp B, xã T, huyện C. Tại vụ án này, ông V khai cha ông V là cụ Phan Văn H3 lúc còn sống có tạo lập thửa đất này. Ngày 05/5/1999, cụ H3 tặng cho ông V 400m2 được Ủy ban nhân dân xã T chứng thực. Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 225/2014/DS-ST ngày 28/11/2014 của Tòa án nhân dân huyện Cái Bè đã tuyên xử không chấp nhận yêu cầu của ông Phan Văn V đòi ông Phan Văn H trả lại 400m2 nằm trong thửa 1017. Ngày 05/02/2014, ông Phan Văn V kháng cáo yêu cầu xét xử buộc ông H trả lại 400m2 đất cho ông V. Tại Bản án dân sự phúc thẩm số 106/2015/DSPT ngày 13/3/2015 Tòa án nhân dân tỉnh Tiền Giang xét xử không chấp nhận kháng cáo của ông V, giữ nguyên bản án sơ thẩm. Đến năm 2019, ông Phan Văn H2, Phan Văn V, Phan Thị L (Em), Phan Thị L, Phan Thị L1 khởi kiện ông Phan Văn H yêu cầu Tòa án công nhận thửa đất 949, diện tích 3.687m2 và thửa đất 1017, diện tích 3.391m2 là tài sản chung của cụ Phan Văn H3 và cụ Nguyễn Thị G. Yêu cầu ông H phải chia thừa kế theo quy định của pháp luật. Tại Bản án Dân sự sơ thẩm số 185/2020/DS-ST ngày 25/9/2020 của Tòa án nhân dân huyện Cái Bè đã tuyên xử không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Phan Văn H2. Ngày 09/10/2020 ông H2, ông V, bà L1, bà L (Em), bà L kháng cáo bản án sơ thẩm yêu cầu chia thừa kế. Tại phiên tòa phúc thẩm ngày 05/01/2021, Tòa án nhân dân tỉnh Tiền Giang đã ra quyết định hủy bản án sơ thẩm và đình chỉ giải quyết vụ án do người khởi kiện rút đơn khởi kiện và nguyên đơn đồng ý. Tại Bản án Dân sự sơ thẩm số 32/2025/DS-ST ngày 01/8/2025 của Tòa án khu vực 5- Đồng Tháp xét xử không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, không chấp nhận yêu cầu phản tố, yêu cầu độc lập của bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vì tại Bản án dân sự sơ thẩm số 225/2014/DS-ST ngày 28/11/2014 của Tòa án nhân dân huyện Cái Bè và tại Bản án số 10 106/2015/DSPT ngày 13/3/2015 của Tòa án nhân dân tỉnh Tiền Giang thể hiện ông Phan Văn V thừa nhận 02 thửa đất tranh chấp là tài sản của cụ H3, điều này còn được thể hiện bằng việc cá nhân cụ H3 kê khai đăng ký, không phải cụ H3 và cụ G cùng tạo lập cùng kê khai. Đến ngày 01/8/1998 đất được cấp cho hộ nhưng từ khi cấp giấy chứng nhận đến năm 2010 cụ H3 biết đất cấp cho hộ mà không có ý kiến. Xét thấy nhận định này chưa phù hợp, vì tại thời điểm ông V đi kiện đòi 400m2 đất từ ông H thì trong anh em chỉ có ông V và ông H tham gia vụ án nên đây chỉ là ý kiến cá nhân của ông V, các anh chị em khác chưa có ý kiến đồng thuận với ý kiến ông V.
Vì vậy, Tòa án cấp sơ thẩm dựa trên ý kiến của cá nhân ông V thời điểm đó để kết luận là chưa vững chắc. Việc chỉ có cụ H3 đi đăng ký kê khai nhưng sau đó đất được cấp cho hộ không có cơ sở để nói rằng đất của cá nhân cụ H3. Việc cụ H3 biết đất cấp cho hộ mà không có ý kiến thì càng chứng tỏ cụ H3 thống nhất đất này là của gia đình. [2.4] Bên cạnh đó, tại Bản án dân sự phúc thẩm số 106/2015/DSPT ngày 13/3/2015 của Tòa án nhân dân tỉnh Tiền Giang có hiệu lực đã quyết định không chấp nhận yêu cầu đòi 400m2 đất của ông Phan Văn V, giữ nguyên quyền sử dụng đất đã cấp cho ông H. Qua lời khai của các đương sự tại phiên tòa phúc thẩm và theo hồ sơ vụ án thể hiện 400m2 đất này nằm trong phần đất đang tranh chấp hiện nay, lẽ ra Tòa án cấp sơ thẩm không thụ lý lại phần 400m2 đất này do phần này đã được giải quyết bằng bản án đang có hiệu lực pháp luật. [2.5] Bị đơn, người có quyền lợi, nghĩ
Quyết định
a vụ liên quan có yêu cầu chia tài sản chung trong hộ, chia thừa kế nhưng Tòa án cấp sơ thẩm xác định thiếu quan hệ pháp luật là chia tài sản chung nhưng khi xét xử có nhận định và quyết định không chấp nhận yêu cầu chia tài sản chung trong hộ là chưa phù hợp.
Từ những phân tích nêu trên, xét thấy Tòa án cấp sơ thẩm chưa thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ để xem xét chia thừa kế từ di sản 7.078m2 đất của vợ chồng cụ H3 và cụ G, những nội dung này Tòa án cấp phúc thẩm không thể khắc phục bổ sung được; đồng thời, bản án sơ thẩm chưa đảm bảo quy định của pháp luật về tố tụng nên cần hủy một phần Bản án dân sự sơ thẩm số 32/2025/DS-ST ngày 01/8/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 5- Đồng Tháp đối với yêu cầu phản tố của bị đơn và yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án cấp sơ thẩm để giải quyết lại vụ án theo thủ tục chung. Do Bản án sơ thẩm bị hủy nên không xem xét nội dung của yêu cầu kháng cáo.
[3] Xét thấy quan điểm giải quyết vụ án của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Tháp đề nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm hủy Bản án sơ thẩm số 32/2025/DS-ST ngày 01/8/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 5- Đồng Tháp để giải quyết lại theo trình tự sơ thẩm là có căn cứ nên chấp nhận. 11
[4] Do bản án sơ thẩm bị hủy nên người kháng cáo không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm. Phần án phí dân sự sơ thẩm và chi phí tố tụng khác sẽ được xác định lại khi giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm.
[5] Các phần quyết định khác của Bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.
Vì các lẽ trên; QUYẾT ĐỊNH: Căn cứ khoản 3 Điều 308, khoản 1 Điều 310 và khoản 3 Điều 148 của Bộ luật Tố tụng dân sự; Tuyên xử:
1. Hủy một phần Bản án dân sự sơ thẩm số 32/2025/DS-ST ngày 01 tháng 8 năm 2025 của Tòa án nhân dân khu vực A - Đồng Tháp.
2. Chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án nhân dân khu vực A - Đồng Tháp giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm.
3. Về án phí: Các đương sự kháng cáo không phải chịu án phí phúc thẩm, được nhận lại tạm ứng án phí theo quy định của pháp luật. Án phí dân sự sơ thẩm và chi phí tố tụng khác sẽ được xác định lại khi giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm.
4. Các phần khác của Bản án sơ thẩm số 32/2025/DS-ST ngày 01 tháng 8 năm 2025 của Tòa án nhân dân khu vực A - Đồng Tháp không bị kháng cáo, kháng nghị có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.
5. Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án. TM. HỘI ĐỒNG XÉT XỬ PHÚC THẨM