Bản án 517/2026/DS-PTTranh chấp đất đai đối với đất nông nghiệp để trồng cây hàng năm, nuôi trồng thủy sản

Căn cứ vào tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa; trên cơ sở xem xét toàn diện các chứng cứ; ý kiến trình bày của các đương sự; căn cứ vào kết quả tranh luận và phát biểu của đại diện Viện kiểm sát tại phiên tòa; Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về tố tụng: Đơn kháng cáo của nguyên đơn là hợp lệ nên được xem xét theo thủ tục phúc thẩm. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có đơn xin xét xử vắng mặt hoặc đã được triệu tập hợp lệ lần hai nên Tòa án vẫn xét xử vụ án.

[2] Về nội dung: Xét kháng cáo của nguyên đơn ông Huỳnh Văn H, bà Huỳnh Thị T về việc yêu cầu chia thừa kế và mở lối đi ngang 4m diện tích 440m2 tại thửa 807. Yêu cầu chia thừa kế giá trị căn nhà của cụ D, vô hiệu hợp dồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và chia thừa kế quyền sử dụng đất thửa 535 và 536 Hội đồng xét xử nhận thấy: [2.1] Đối với quyền sử dụng đất thuộc các thửa 763A, 763B (thửa mới 807): Ngày 13/4/2015 và ngày 19/5/2017, cụ Bùi Thị D đã lập các hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất cho ông Huỳnh Văn H, bà Huỳnh Thị H và ông Huỳnh Văn P. Các hợp đồng đều được lập thành văn bản, có chứng thực của cơ quan có thẩm quyền, phù hợp quy định pháp luật về hình thức và nội dung của giao dịch dân sự. Sau khi xác lập, bên nhận tặng cho đã trực tiếp quản lý, sử dụng đất ổn định, liên tục, phù hợp với nội dung thỏa thuận. Đồng thời, trong quá trình giải quyết vụ án, các đương sự, kể cả phía nguyên đơn, đều thừa nhận việc cụ D đã phân chia đất cho các con để cất nhà ở trước khi lập hợp đồng tặng cho đất. Như vậy, có đủ cơ sở xác định cụ D đã thực hiện việc định đoạt quyền sử dụng đất của mình thông qua các hợp đồng tặng cho hợp pháp trước thời điểm mở thừa kế. Mặt khác, các giao dịch 11 này không bị tuyên vô hiệu và đã được thực hiện trên thực tế.

Do đó, áp dụng án lệ số 24/2018/AL được công bố theo Quyết định số 269/QĐ-CA ngày 06/11/2018 và tinh thần án lệ số 52/2021/AL được công bố theo Quyết định số 594/QĐ-CA ngày 31/12/2021 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, đủ cơ sở xác định quyền sử dụng đất đối với các thửa 763A, 763B (thửa mới 807) mà cụ D đã phân chia cho các con , trong đó có nguyên đơn, không còn là di sản thừa kế để chia theo quy định pháp luật. [2.2] Đối với thửa đất số 535 và 536: Vào năm 2004, cụ D đã chuyển nhượng quyền sử dụng đất đối với các thửa 535 và 536 cho chị Huỳnh Thị Thanh B và anh Nguyễn Anh D. Bên nhận chuyển nhượng đã thanh toán tiền đầy đủ, nhận đất và trực tiếp quản lý, sử dụng ổn định, liên tục; đồng thời đã kê khai đăng ký và được cơ quan có thẩm quyền ghi nhận trong hồ sơ địa chính (hợp thành thửa 203 diện tích 2.836,3m²). Trong suốt quá trình sử dụng đất, các đồng thừa kế của cụ D đều biết và không có ý kiến phản đối hoặc tranh chấp, thể hiện sự thừa nhận giao dịch trên thực tế. Các bên đã thực hiện xong nghĩa vụ theo hợp đồng và quyền sử dụng đất đã được chuyển giao cho chị B là bên nhận chuyển nhượng sử dụng ổn định, trồng cây lâu năm không có tranh chấp nên không thuộc trường hợp vô hiệu hợp đồng theo quy định tại Điều 129 của Bộ luật dân sự.

Vì vậy, tại thời điểm cụ D chết, quyền sử dụng đất đối với các thửa 535 và 536 không phải là di sản thừa kế của cụ D.

Do đó, yêu cầu của nguyên đơn về việc chia thừa kế đối với các thửa đất này là không có căn cứ chấp nhận. [2.3] Đối với căn nhà gắn liền với thửa đất số 807: Nguyên đơn ông H cho rằng toàn bộ căn nhà là di sản của cụ D để lại có giá trị 127.000.000 đồng do Bưu điện T tặng cho nhưng bị đơn chỉ thừa nhận số tiền được tặng cho chỉ 20.000.000 đồng, còn lại do ông P vay ngân hàng 42.000.000 đồng để cất nhà (BL 116). Ngoài lời trình bày không được bị đơn thừa nhận, nguyên đơn cũng không có chứng cứ chứng minh số tiền xây cất nhà và thực tế, ông P lại là người trả nợ ngân hàng xong nên không có căn cứ xác định toàn bộ chi phí cất nhà là của cụ D như ông H, bà T trình bày. Do vậy, Tòa án cấp sơ thẩm xác định căn nhà thuộc sở hữu chung của cụ D và ông P. Đồng thời, căn cứ vào kết quả định giá với giá trị còn lại của căn nhà là 110.588.000 đồng; phần giá trị thuộc cụ D là 1/2, tương ứng 55.294.000 đồng, được xác định là di sản thừa kế để chia thừa kế theo pháp luật là có căn cứ. Xét công sức quản lý di sản và thực hiện việc thờ cúng, Tòa án cấp sơ thẩm chia cho ông P một kỷ phần tương ứng công sức là phù hợp.

Do đó, di sản được chia thành 05 kỷ phần, mỗi kỷ phần có giá trị là 55.294.000 đồng : 5 = 11.058.800 đồng. Các đồng thừa kế gồm bà H và các con của bà B tự nguyện giao phần thừa kế cho 12 ông P.

Do đó, ông P được hưởng tổng cộng 04 kỷ phần; ông P có nghĩa vụ thanh toán cho ông H 01 kỷ phần, tương ứng 11.058.800 đồng là phù hợp.

[4] Đối với yêu cầu mở lối đi của nguyên đơn

Xét thấy, tuy ông H không đủ điều kiện nhận thừa kế như nhận định trên nhưng phần đất của ông H không có lối đi ra đường công cộng, nên nhu cầu mở lối đi là chính đáng, phù hợp quy định quyền về lối đi đối với bất động sản liền kề. Tòa án cấp sơ thẩm đã ghi nhận sự tự nguyện của ông P dành cho ông H sử dụng phần đất ngang 1,5m diện tích 107,2m² trên phần đất có chiều ngang 16,29m để làm lối đi và không phải đền bù là đảm bảo nhu cầu đi lại của gia đình ông H mà không ảnh hưởng đáng kể đến quyền sử dụng đất của ông P và phù hợp thực tế. Do vậy, nguyên đơn yêu cầu mở lối đi ngang 4,0m là không đủ cơ sở để được chấp nhận theo quy định tại Điều 254 của Bộ luật dân sự.

[3] Từ cơ sở pháp lý và đánh giá chứng cứ như đã nhận định trên, kháng cáo của nguyên đơn là không có cơ sở để được chấp nhận. Quan điểm của Kiểm sát viên phù hợp quan điểm của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận toàn bộ.

[4] Án phí dân sự phúc thẩm: Do kháng cáo không được chấp nhận nên nguyên đơn ông Huỳnh Văn H, bà Huỳnh Thị T phải chịu án phí dân sự phúc thẩm nhưng được khấu trừ vào tiền tạm ứng án phí dân sự phúc thẩm đã nộp.

[5] Các quyết định khác của bản án sơ thẩm về việc đình chỉ yêu cầu khởi kiện của ông P yêu cầu ông H, bà T trả giá trị cây trồng đã đốn, chi phí tố tụng khác, án phí dân sự sơ thẩm không có kháng cáo, không bị kháng nghị nên Hội đồng xét xử không xét và có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.