Bản án 268Y/c tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa và căn cứ vào kết quả tranh tụng, ý kiến của đương sự, ý kiến của Kiểm sát viên.

[1] Về tố tụng: [1.1] Quyết định kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Dương và đơn kháng cáo của ông Lê Minh T, bà Lê Thị Thu S, bà Lê H Th5, Lê Thị Ngọc T và bà Lê Thị T đúng quy định tại Điều 271, 272, 273, 276, 278, 279 và 280 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 nên hợp lệ. [1.2] Về quan hệ tranh chấp, thời hiệu và thẩm quyền giải quyết: Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu tuyên bố Di chúc ngày 06/9/2007 vô hiệu, chia di sản thừa kế của ông S, bà N theo quy định của pháp luật; bị đơn yêu cầu tuyên bố di chúc hợp pháp. Do đó đây là vụ án tranh chấp về “Yêu cầu tuyên bố di chúc vô hiệu, tranh chấp về thừa kế tài sản”, còn thời hiệu khởi kiện, vụ án có đương sự ở nước ngoài. Do đó Tòa án nhân dân tỉnh Bình Dương thụ lý, giải quyết là đúng quy định tại Điều 26, 35, 37 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015. [1.3] Về sự tham giam gia phiên tòa của các đương sự: Những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan được triệu tập hợp lệ nhưng vắng mặt. Do đó Hội đồng xét xử căn cứ Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự tiến hành xét xử vắng mặt những người nêu trên.

[2] Về nội dung: Các đương sự thống nhất trình bày, cụ Lê Văn S - sinh năm 1937 (chết ngày 09/12/2013) và cụ Huỳnh Thị N - sinh năm 1939 (chết ngày 15/05/2010); cha mẹ của cụ S và cha mẹ cụ N đều chết trước cụ S và cụ N. Cụ S và cụ N là vợ chồng có 10 người con chung gồm: ông Lê M Th2 (Thanh Minh Le) - sinh năm 1960; bà Lê Thị T - sinh năm 1962; bà Lê Thị Tuyết M - sinh năm 1965; bà Lê Thị Thu S - sinh năm 1967; bà Lê Thị Ngọc T (Ngoc T Le) - sinh năm 1970; ông Lê H Tr2 (Trang Huu Le) - sinh năm 1972; ông Lê Minh T - sinh năm 1975; bà Lê Thị T Th3 (Thanh Le) - sinh năm 1978; ông Lê Q Th4 (Thang Le) - sinh năm 1981; ông Lê H Th5 - sinh năm 1985; ngoài ra không còn người con riêng hay con nuôi nào khác. Sinh thời cụ S và cụ N tạo lập được khối tài sản là các quyền sử dụng đất với diện tích diện tích 70.771,8m2 và tài sản gắn liền với đất, cụ thể như sau:

1. Quyền sử dụng đất diện tích 40.048,8m2 thuộc thửa số 276, tờ bản đồ số 29, tại xã Tân Hiệp, huyện P, tỉnh Bình Dương và 2.000 cây cao su trồng năm 2003 theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (viết tắt GCNQSDĐ) số 00930 QSDĐ/PG do UBND huyện P cấp ngày 17/12/2001; 14

2. Quyền sử dụng đất diện tích 6.696m2 thuộc thửa số 21, tờ bản đồ số 23, tại xã Vĩnh H, huyện P, tỉnh Bình Dương theo GCNQSDĐ số CH00049 do UBND huyện P cấp ngày 05/02/2010;

3. Quyền sử dụng đất diện tích 4.586m2 thuộc thửa số 22, tờ bản đồ số 23, tại xã Vĩnh H, huyện P, tỉnh Bình Dương theo GCNQSDĐ số H05339 do UBND huyện P cấp ngày 11/10/2007;

4. Quyền sử dụng đất diện tích 984m2 (đất ở nông thôn 400m2, đất trồng cây lâu năm 430m2) thuộc thửa số 27, tờ bản đồ số 23, tại xã Vĩnh H, huyện P, tỉnh Bình Dương theo GCNQSDĐ số H04373 do UBND huyện P cấp ngày 08/08/2006;

5. Quyền sử dụng đất diện tích 10.047m2 (đất ở nông thôn 400m2, HNK: 9.498m2) thuộc thửa số 29, tờ bản đồ số 23, tại xã Vĩnh H, huyện P, tỉnh Bình Dương theo GCNQSDĐ số H04521 do UBND huyện P cấp ngày 06/12/2006;

6. Quyền sử dụng đất diện tích 8.410m2 thuộc thửa số 30, tờ bản đồ số 23, tại xã Vĩnh H, huyện P, tỉnh Bình Dương theo GCNQSDĐ số H05340 do UBND huyện P cấp ngày 11/10/2007. Ngoài ra, khi Nhà nước thi công xây dựng đường ĐH 512 huyện P, ngày 06/11/2019 có thu hồi một phần thửa đất số 29, tờ bản đồ số 23, tại xã Vĩnh H, huyện P, tỉnh Bình Dương và có bồi thường số tiền 490.000.000 đồng (bốn trăm chín mươi triệu đồng), hiện đang lưu giữ tại Kho bạc Nhà nước huyện P theo biên bản làm việc ngày 19/11/2019 của UBND xã Vĩnh H, huyện P, tỉnh Bình Dương. Các tài sản trên các thửa đất số 21, 22, 27, 29, 30, 276 do ông T quản lý sử dụng trừ căn nhà của bà M. Các đương sự thống nhất với biên bản xem xét, thẩm định tại chỗ, kết quả đo đạc, biên bản định giá do Tòa án nhân dân tỉnh Bình Dương tiến hành. Giá trị quyền sử dụng đất và các tài sản trên đất được thể hiện tại trang 12, 13, 14, 15 của Bản án sơ thẩm.

[3] Xét Quyết định kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Dương và kháng cáo của các đương sự. Hội đồng xét xử nhận thấy: [3.1] Đối với Di chúc ngày 06/9/2007 bà N lập được UBND xã Vĩnh H chứng thực số 05, quyển số 01TP/CC-SCT-DC ngày 06/9/2006, với nội dung: “Bà N có hai mảnh đất diện tích 10.047m2 thuộc thửa số 29 và 39.758m2 thuộc thửa số 276, tài sản do bà N tạo dựng, bà N lập di chúc để lại diện tích đất trên như sau: Thửa đất số 29 cho các con: Lê M Th2 diện tích 1.647m2 (ngang 30,5m x sâu 54m); Lê Hồng Th5 diện tích 918m2 (ngang 17m x sâu 54m); Lê Quốc Th4 918m2 (ngang 17m x sâu 54m); Lê Minh T 918m2 (ngang 17m x sâu 54m); Lê Hữu Tr2 918m2 (ngang 17m x sâu 54m); Lê Thị Thanh Th3 540m2 (ngang 10m x sâu 54m); Lê Thị Ngọc T 540m2 (ngang 10m x sâu 54m); Lê Thị Thu S 540m2 (ngang 10m x sâu 54m); Lê Thị Tuyết M 540m2 (ngang 10m x sâu 54m); Lê Thị T 540m2 (ngang 10m x sâu 54m); một phần diện tích còn lại để bà N bán. Thửa đất số 276 hiện đang trồng cao su cho các con: Lê H Th5, Lê Q 15 Th4, Lê Minh T, Lê Hữu Tr2 mỗi người một phần bằng nhau. Bà N cam đoan số tài sản trên là của bà N. Sau khi bà N qua đời các con được toàn quyền quản lý sử dụng định đoạt số tài sản nói trên, có nghĩa vụ lo ma chay cho bà N, di chúc lập ngày 04/10/2006 bà N hủy bỏ”. Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Dương kháng nghị cho rằng sau thời điểm mở thừa kế, cụ S đã biết cụ N định đoạt toàn bộ tài sản chung trong di chúc, nhưng cụ S không phản đối, không có ý kiến về nội dung di chúc và có văn bản xác nhận không có tranh chấp về tài sản mà cụ N đã định đoạt trong di chúc và ngoài di chúc, vì thế cho rằng di chúc có hiệu lực. Hội đồng xét xử nhận thấy: Cụ Lê Văn S và cụ Huỳnh Thị N chung sống với nhau từ năm 1960 nên là vợ chồng hợp pháp, có 10 người con chung, đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo quy định tại Điều 676 Bộ luật Dân sự năm 2005. Trong thời kỳ hôn nhân, cụ S và cụ N đã tạo lập, khai phá và nhận chuyển nhượng hợp pháp nhiều diện tích đất và được Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Không có tài liệu, chứng cứ nào chứng minh đây là tài sản riêng, do đó toàn bộ khối tài sản nêu trên được xác định là tài sản chung của vợ chồng cụ S, cụ N theo quy định tại Điều 27 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 và Điều 219 Bộ luật Dân sự năm 2005. Cụ Huỳnh Thị N chết năm 2010. Trước khi chết, ngày 06/9/2007 cụ N có lập di chúc tại Ủy ban nhân dân xã Vĩnh H. Di chúc này có chứng thực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nội dung xác định rõ người để lại di sản, người thừa kế, tài sản để lại, được lập trong tình trạng minh mẫn, tự nguyện nên về hình thức phù hợp với quy định tại các Điều 646, 647, 648, 653 Bộ luật Dân sự 2005.

Tuy nhiên, toàn bộ tài sản để lại là tài sản chung của vợ chồng, nên cụ N chỉ có quyền định đoạt đối với 1/2 khối tài sản chung. Việc cụ N lập di chúc định đoạt cả phần tài sản của cụ S đã vượt quá phạm vi quyền của mình theo quy định tại Điều 219; điểm b khoản 2 Điều 652 Bộ luật Dân sự 2005, di chúc chỉ có hiệu lực trong phạm vi tài sản thuộc quyền sở hữu của người lập di chúc là 1/2 khối tài sản chung thuộc quyền của cụ N. Xét văn bản ngày 28/10/2010, của cụ Lê Văn S lập tại Phòng công chứng quận Gwinnett, bang Georgia (Hoa Kỳ), đã được hợp pháp hóa lãnh sự, trong đó cụ S xác nhận không tranh chấp, không yêu cầu chia đối với phần tài sản của cụ Huỳnh Thị N để lại cho các con theo di chúc năm 2007. Hội đồng xét xử nhận thấy: + Về hình thức: Văn bản này được công chứng hợp pháp tại cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài, đã được hợp pháp hóa lãnh sự, do vậy có giá trị chứng cứ về mặt thủ tục. + Về nội dung: Văn bản thể hiện ý chí tự nguyện của cụ S rằng không tranh chấp đối với phần tài sản của cụ N.

Tuy nhiên, đây chỉ được coi là việc từ bỏ quyền yêu cầu phân chia phần di 16 sản trong khối tài sản của cụ N, chứ không phải sự định đoạt phần tài sản thuộc quyền sở hữu của chính cụ S trong khối tài sản chung của vợ chồng. Đồng thời vì đây cũng không phải là di chúc theo quy định tại các Điều 646, 652 Bộ luật Dân sự 2005, vì không thể hiện việc định đoạt tài sản của cụ S sau khi chết. Văn bản đó cũng không phải là thỏa thuận phân chia tài sản chung giữa vợ chồng theo Điều 27 Luật Hôn nhân và Gia đình 2000, bởi tại thời điểm cụ S lập văn bản thì cụ N đã chết, nên không thể có sự thỏa thuận giữa hai bên vợ chồng. Ngoài ra, xét Di chúc lập ngày 06/9/2007 được UBND xã Vĩnh H chứng thực số 05, quyển số 01TP/CC-SCT/DC tại UBND xã Vĩnh H thể hiện: “Ngày 06/9/2007 tại UBND xã Vĩnh H, tôi Võ ông G, Chủ tịch UBND xã Vĩnh H chứng thực: bà Huỳnh Thị N đã tự nguyện lập di chúc này, theo sự nhận biết của tôi tại thời điểm chứng thực bà Huỳnh Thị N có năng lực hành vi dân sự phù hợp quy định của pháp luật; nội dung di chúc không vi phạm điều cấm pháp luật, không trái đạo đức xã hội; bà Huỳnh Thị N đã nghe đọc lại di chúc này, đã đồng ý toàn bộ nội dung ghi trong di chúc và đã ký điểm chỉ tay vào di chúc trước mặt tôi”. Nội dung chứng thực của UBND xã Vĩnh H nêu trên đã thể hiện cụ N là người không biết đọc. Do đó căn cứ khoản 2 Điều 658 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: Trong trường hợp người lập di chúc không đọc được hoặc không nghe được bản di chúc, không ký hoặc không điểm chỉ được thì phải nhờ người làm chứng và người này phải ký xác nhận trước mặt công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực của UBND xã, phường, thị trấn. Công chứng viên, người có thẩm quyền chứng thực của UBND xã, phường, thị trấn chứng nhận bản di chúc trước mặt người lập di chúc và người làm chứng. Như vậy, di chúc này bà N không đọc được di chúc mà di chúc do người có thẩm quyền chứng thực đọc lại cho bà N nghe và chứng thực di chúc là chưa đúng quy định của pháp luật. Do đó kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Dương cho rằng có hiệu lực pháp luật là không có cơ sở. [3.2] Đối với việc phân chia di sản: Ông Lê Minh T cho rằng thửa đất số 21 là của ông Lê H Tr2 gửi tiền cho cụ N để sang nhượng đất, giấy chứng nhận bà N đứng tên. Chứng cứ là giấy ủy quyền đại diện pháp lý ngày 28/10/2010 của ông Tr2 có xác nhận của Công chứng viên Tòa án quận Gwinnett Bang Georgia. Đối với thửa đất số 22, 30, bị đơn trình bày là của bà Lê Thị T Th3 gửi tiền cho cụ N để sang nhượng đất, giấy chứng nhận bà N đứng tên. Chứng cứ là giấy ủy quyền đại diện pháp lý ngày 28/10/2010 của bà Th3 có xác nhận của Công chứng viên Tòa án quận Gwinnett Bang Georgia. Đối với thửa đất số 27, bị đơn trình bày là của ông T bỏ tiền mua, để bà N đứng tên; Tuy nhiên ngoài lời trình bày bị đơn không còn chứng cứ nào khác; Tòa sơ thẩm đã yêu cầu bị đơn cung cấp các các chứng cứ liên quan đến thỏa thuận giữa ông T, ông Tr2, bà Th3 với bà N về việc đất của các ông bà nêu trên để cụ N đứng tên nhưng không cung cấp được. 17 Do đó Tòa sơ thẩm xác định tài sản của cụ S và cụ N là quyền sử dụng đất đo đạc thực tế diện tích 70.518,8m2 thuộc các thửa số 21, 22, 27, 29, 30, 276, trị giá 65.069.040.000 đồng; nhà ở diện tích 174,7m2, trị giá 170.681.900 đồng; 01 cây khế, trị giá 285.000 đồng; 01 cây sứ, trị giá 114.000 đồng trên thửa đất số 29; 1.600 cây cao su, trị giá 704.960.000 đồng; 56 cây huỳnh đường, trị giá 120.960.000 đồng trên thửa đất số 276; giá trị đất bị thu hồi 324.682.400 đồng (thửa số 27, 29); cây trứng cá 100.000 đồng; cây mận 330.000 đồng. Tổng cộng 66.391.153.300 đồng và phân chia theo pháp luật là có căn cứ. + Về công sức quản lý, gìn giữ: Theo đương sự trình bày, ông S đi qua nước Hoa Kỳ sinh sống từ năm 1997, ông T sinh sống trên đất cùng với bà N, sau khi bà N chết, ông T quản lý sử dụng và gìn giữ đất nên Tòa sơ thẩm tính công sức đóng góp quản lý, gìn giữ cho ông T là 10%, tương đương 6.639.115.330 đồng; giá trị di sản còn lại còn lại là 59.752.037.970 đồng, được chia thành 10 kỷ phần cho các đồng thừa kế của ông S, bà N là phù hợp và có căn cứ. Đối với ông Th2, bà T, ông Tr2, bà Th3, ông Th4 là người nước ngoài, quá trình tố tụng Tòa sơ thẩm đã tống đạt văn bản tố tụng nhưng không có ý kiến. Đồng thời theo quy định Điều 5 Luật Đất đai năm 2013 thì ông Th2, bà T, ông Tr2, bà Th3, ông Th4 không thuộc các trường hợp quy định nhận đất; đất tranh chấp phần lớn là đất nông nghiệp (đất trồng cây lâu năm). Tại phiên tòa ngày 23/9/2023, ông T trình bày ông T nhận kỷ phần của ông Th2, bà T, ông Tr2, bà Th3, ông Th4 và bồi hoàn giá trị cho ông Th2, bà T, ông Tr2, bà Th3, ông Th4 nên Tòa sơ thẩm ghi nhận là có đúng quy định. Tại Tòa sơ thẩm Bà T yêu cầu nhận đất có đất ở; bà M yêu cầu được nhận vị trí đang có nhà của bà M; bà S, ông Th5 có ý kiến nhận vị trí nào cũng được; Tòa sơ thẩm đã căn cứ theo quy định tại Điều 3 của Quyết định số 12/2023 QĐ-UBND ngày 12/5/2023 của Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương về quy định điều kiện tách thửa đất, điều kiện hợp thửa đất và diện tích tối thiểu được tách thửa đối với từng loại đất trên địa bàn tỉnh Bình Dương. Đồng thời xét tài sản của ông T nằm trên các thửa đất số 21, 22, 27, 29, 30, nên để đảm bảo sự ổn định về chỗ ở, tránh sự thiệt hại về tài sản trên đất của bà M, ông T nên giao phần đất có nhà ở và tài sản của bà M cho bà M quản lý sử dụng; giao phần đất có tài sản của ông T cho ông T quản lý sử dụng; giao cho Bà T, bà S, ông Th5 phần đất thuộc thửa số 276; giao cho bà M một phần đất thuộc thửa số 276 (đủ kỷ phần được hưởng) là phù hợp với điều kiện thực tế. Do đó yêu cầu kháng cáo của bà Lê Thị Thu S, bà Lê H Th5, bà Lê Thị T, bà Lê Thị Thu S và bà Lê Thị Ngọc T không được Hội đồng xét xử chấp nhận. Đồng thời xét thấy trong quá trình thu thập chứng cứ, tòa sơ thẩm đã thực hiện đúng thủ tục, thẩm quyền theo đúng quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nên kháng cáo đề nghị hủy bản án của Tòa sơ thẩm của ông Lê Minh T cũng không được chấp nhận. 18

[4] Ý kiến đề nghị của Viện Công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh không phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử.

[5] Các phần khác của Bản án sơ thẩm không có kháng cáo, kháng nghị có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.

[6] Về án phí dân sự phúc thẩm: Do kháng cáo không được chấp nhận nên ông Lê Minh T, bà Lê Thị Thu S, bà Lê Thị Ngọc T và bà Lê H Th5 phải chịu. Bà Lê Thị T được miễn nộp án phí do là người cao tuổi có đơn xin miễn án phí.