Doanh nghiệp khoáng sản phải giải trình khi sản lượng chênh lệch trên 10% theo Thông tư mới

Thông tư 05/2026/TT-BNNMT vừa được ban hành sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 16 tháng 1 năm 2026, đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng trong quản lý ngành khoáng sản Việt Nam. Văn bản này sửa đổi Thông tư 38/2025 về chi phí khoáng sản với nội dung trọng tâm là quy định mới về xử lý chênh lệch sản lượng khoáng sản. Đặc biệt, doanh nghiệp khoáng sản bắt buộc phải cung cấp giải trình chính thức khi sản lượng thực tế chênh lệch so với kế hoạch vượt quá ngưỡng 10%, mục đích nhằm tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý tài nguyên khoáng sản.

Nội dung chính của sửa đổi

Thông tư 05/2026/TT-BNNMT tập trung vào việc sửa đổi những quy định trước đó trong Thông tư 38/2025 liên quan đến chi phí khoáng sản. Điểm khác biệt chính nằm ở việc thiết lập mức ngưỡng 10% cho chênh lệch sản lượng khoáng sản. Khi sản lượng thực tế của doanh nghiệp vượt quá mức chênh lệch này so với kế hoạch được phê duyệt, họ sẽ có trách nhiệm cung cấp giải trình chi tiết. Quy định này áp dụng trực tiếp đối với tất cả doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoáng sản, bất kể quy mô hay loại khoáng sản mà họ khai thác.

Yêu cầu giải trình khi sản lượng chênh lệch

Lưu ý quan trọng nhất từ thông tư mới là bắt buộc doanh nghiệp phải giải trình khi sản lượng khoáng sản chênh lệch trên 10%. Điều này có nghĩa rằng nếu sản lượng thực tế cao hơn hoặc thấp hơn kế hoạch gốc vượt quá con số 10%, doanh nghiệp không thể im lặng mà phải cung cấp các lý do, giải thích cụ thể cho sự chênh lệch này. Giải trình phải được thực hiện theo đúng thủ tục, định dạng yêu cầu của cơ quan quản lý, góp phần đảm bảo tính minh bạch và có căn cứ trong hoạt động khoáng sản.

Tác động đến doanh nghiệp khoáng sản

Thông tư mới tạo ra tác động trực tiếp đến quy trình quản lý và báo cáo của doanh nghiệp khoáng sản. Các công ty hoạt động trong ngành sẽ cần tăng cường việc theo dõi, ghi chép sản lượng khai thác để có dữ liệu chính xác. Đồng thời, họ phải chuẩn bị tài liệu giải trình sẵn sàng nhằm đáp ứng yêu cầu từ cơ quan chức năng. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp nâng cao năng lực quản lý, kế toán và đảm bảo hệ thống thông tin nội bộ được hoàn thiện.

Ví dụ thực tế

Giả sử một công ty khoáng sản lập kế hoạch khai thác 1.000 tấn than trong một quý. Tuy nhiên, do tình hình thị trường và nhu cầu đơn hàng tăng, công ty thực tế khai thác được 1.120 tấn. Mức chênh lệch là 120 tấn, tương đương 12%, vượt quá ngưỡng 10% quy định. Theo Thông tư 05/2026, công ty phải nộp giải trình chính thức giải thích nguyên nhân sản lượng tăng cao hơn dự kiến, như tăng demand từ khách hàng hoặc cải thiện hiệu suất khai thác.

Lưu ý quan trọng

Doanh nghiệp khoáng sản cần nắm rõ quy định mới từ 16/01/2026. Kiểm tra ngay sản lượng khai thác hiện tại so với kế hoạch được phê duyệt, chuẩn bị tài liệu giải trình nếu chênh lệch vượt 10%. Liên hệ cơ quan quản lý khoáng sản để hiểu rõ định dạng và yêu cầu giải trình chi tiết.