Bản án 131/2026/HNGĐ-STTranh chấp về nuôi con, chia tài sản của nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn hoặc hủy kết hôn trái pháp luật

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa, căn cứ vào lời trình bày của đương sự, Hội đồng xét xử nhận định: Về tố tụng:

[1] Thâm quyên giải quyêt: Chị Phạm Thị Thúy H yêu câu Tòa án nhân dân khu vực 8 - Nghệ An giải quyêt không công nhận quan hệ vợ chông với anh Phạm Ngọc N, đăng ký thường trú tại Xóm N, xã N, tỉnh Nghệ An. Nên căn cứ Điều 28; Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39 của Bộ luật tố tụng dân sự thì vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 8 - Nghệ An.

[2] Về sự vắng mặt của đương sự: Nguyên đơn chị Phạm Thị Thúy H, có đơn xin xét xử vắng mặt. Anh Phạm Ngọc N là bị đơn trong vụ án, hiện đang ở nước ngoài. Theo Công văn số 3277/QLXNC-Đ1 ngày 17/7/2026 của Phòng Q - Công an tỉnh N thì anh Phạm Ngọc N xuất cảnh qua cửa khẩu S lần cuối ngày 24/02/2013 và đến thời điểm xác minh chưa có thông tin nhập cảnh trở lại Việt Nam. Tòa án đã xác minh thông tin nơi cư trú, làm việc hiện tại của anh N nhưng không xác định được địa chỉ cụ thế ở nước ngoài. Tòa án đã liên hệ, xác minh với bà Phạm Thị L là mẹ đẻ của anh N để thu thập thông tin về nơi cư trú, làm việc và thông báo cho anh N biết việc chị Phạm Thị Thúy H khởi kiện yêu cầu giải quyết không công nhận quan hệ vợ chồng với anh. Bà L xác nhận anh N hiện đang làm việc ở nước ngoài, vẫn thường xuyên liên lạc với gia đình qua mạng xã hội và đã biết việc chị H khởi kiện, biết Tòa án nhân dân khu vực 8 - Nghệ An đang giải quyết vụ án; tuy nhiên anh N không cung cấp địa chỉ cụ thể để bà L thông báo cho Tòa án. Trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án đã thực hiện việc tống đạt, niêm yết các văn bản tố tụng theo đúng quy định pháp luật tại địa chỉ của anh N ở Việt Nam và thông báo thông qua thân nhân của anh N. Anh N không gửi văn bản thể hiện ý kiến, yêu cầu của mình cho Tòa án và không tham gia phiên tòa.

Do đó, căn cứ các 3 quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự về việc xét xử vắng mặt đương sự và thủ tục đối với đương sự ở nước ngoài, Hội đồng xét xử tiến hành xét xử vắng mặt anh Phạm Ngọc N. Vê nội dung:

[3] Về quan hệ hôn nhân: Chị Phạm Thị Thúy H trình bày chị và anh Phạm Ngọc N tự nguyện tìm hiểu, được hai bên gia đình tổ chức lễ dạm ngõ theo phong tục địa phương vào năm 2018, sau đó anh chị về chung sống với nhau như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật. Quá trình chung sống, chị H và anh N có 01 người con chung là cháu Phạm Thùy C, sinh ngày 30/3/2019. Đến khoảng cuối năm 2021, giữa chị H và anh N phát sinh mâu thuẫn, bất đồng, hai bên sống ly thân từ đó đến nay và không còn quan tâm, chăm sóc, liên lạc với nhau. Nay chị H xác định tình cảm không còn, mục đích chung sống không đạt được nên đề nghị Tòa án không công nhận quan hệ vợ chồng giữa chị và anh N.

Xét thấy, lời trình bày của chị H về việc chị và anh N chung sống với nhau như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn phù hợp với các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án. Tại Công văn số 1320/UBND-VP ngày 01/7/2026 của Ủy ban nhân dân phường N, thành phố Hải Phòng và Công văn số 194/UBND-UBND ngày 17/6/2026 của Ủy ban nhân dân xã N, tỉnh Nghệ An đều xác nhận không có thông tin đăng ký kết hôn giữa chị Phạm Thị Thúy H, sinh năm 1994 và anh Phạm Ngọc N, sinh năm 1990. Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án đã thực hiện việc xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ về tình trạng đăng ký kết hôn của chị H và anh N. Kết quả xác minh không có căn cứ xác định chị H và anh N đã đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật. Theo quy định tại khoản 1 Điều 14 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, nam, nữ có đủ điều kiện kết hôn theo quy định của Luật này chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn thì không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng. Khoản 2 Điều 53 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định trường hợp không đăng ký kết hôn mà có yêu cầu ly hôn thì Tòa án thụ lý và tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng. Do chị H và anh N có thời gian chung sống với nhau như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn nên quan hệ giữa hai người không được pháp luật công nhận là quan hệ vợ chồng.

Vì vậy, yêu cầu của chị Phạm Thị Thúy H về việc không công nhận quan hệ vợ chồng giữa chị và anh Phạm Ngọc N là có căn cứ, cần được chấp nhận. Hội đồng xét xử không đặt vấn đề xem xét nguyên nhân mâu thuẫn giữa chị H và anh N như điều kiện để giải quyết quan hệ hôn nhân, bởi trường hợp này các bên không đăng ký kết hôn nên quan hệ vợ chồng không phát sinh về mặt pháp lý; căn cứ giải quyết là việc các bên chung sống như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật.

[4] Về con chung: Chị Phạm Thị Thúy H và anh Phạm Ngọc N có 01 người con chung là cháu Phạm Thùy C, sinh ngày 30/3/2019. Hiện cháu C đang sống cùng chị 4 H tại gia đình ông bà ngoại ở Hải Phòng. Chị H có yêu cầu được trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục cháu C và không yêu cầu anh N cấp dưỡng nuôi con. Xét yêu cầu của chị H, Hội đồng xét xử thấy rằng: Cháu Phạm Thùy C sinh ngày 30/3/2019, đến thời điểm xét xử đã trên 07 tuổi. Theo quy định tại khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, khi quyết định người trực tiếp nuôi con, nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con. Trong hồ sơ vụ án, cháu Phạm Thùy C có đơn trình bày nguyện vọng được ở cùng mẹ là chị Phạm Thị Thúy H vì cháu đã sống cùng mẹ trong thời gian dài và quen được mẹ chăm SÓC. Bên cạnh đó, theo Biên bản xác minh ngày 26/8/2026 tại TDP Đ, phường N, thành phố Hải Phòng, nơi cháu C đang cư trú, địa phương xác nhận từ khi chị H và cháu C sinh sống tại địa phương đến nay, không phát hiện việc cháu bị đánh đập, ngược đãi; cháu được chăm sóc và học hành đầy đủ. Đối với anh Phạm Ngọc N, quá trình giải quyết vụ án, Tòa án đã thực hiện việc tống đạt, thông báo các văn bản tố tụng theo quy định của pháp luật. Anh N biết việc chị H yêu cầu Tòa án giải quyết nhưng không gửi văn bản thể hiện ý kiến, yêu cầu của mình về việc nuôi con. Theo kết quả xác minh, anh N hiện đang sinh sống, làm việc ở nước ngoài và không cung cấp địa chỉ cụ thể cho Tòa án.

Từ những phân tích trên, xét thấy việc giao cháu Phạm Thùy C cho chị Phạm Thị Thúy H trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục là phù hợp với nguyện vọng của cháu C, phù hợp với điều kiện thực tế hiện nay và bảo đảm sự ổn định về môi trường sống, học tập của cháu.

Vì vậy, cần chấp nhận yêu cầu của chị H, giao chu Phạm Thùy C cho chị H trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục cho đến khi cháu thành niên. Đối với nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con, chị H không yêu cầu anh N cấp dưỡng nên Hội đồng xét xử không xem xét trong vụ án này.

Tuy nhiên, việc chị H không yêu cầu cấp dưỡng không làm mất quyền yêu cầu cấp dưỡng của con theo quy định của pháp luật khi có yêu cầu.

[5] Về tài sản chung: Đương sự không yêu cầu Tòa án giải quyết nên Hội đồng xét xử không xem xét.

[6] Về án phí: áp dụng điều 147 BLTTDS; Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Toà án buộc đương sự phải chịu án phí ly hôn theo quy định.