Bản án 33/2026/HNGĐ-STTranh chấp về nuôi con, chia tài sản của nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn hoặc hủy kết hôn trái pháp luật

[1]. Về quan hệ tranh chấp và thẩm quyền giải quyết vụ án:

Căn cứ vào yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn chị Giàng Thị M xác định đây là vụ án Hôn nhân và gia đình về “Ly hôn, tranh chấp về nuôi con của nam nữ chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký hết hôn” thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo quy định tại khoản 1, 7 Điều 28 của Bộ luật Tố tụng dân sự. Bị đơn là anh Cứ A C có hộ khẩu thường trú tại bản N, xã M, tỉnh Lai Châu. Căn cứ Điều 35; điểm a khoản 1 Điều 39 của Bộ luật tố tụng dân sự và khoản 2, Điều 1 Luật số 85 /2025/QH15 ngày 25/6/2025 sửa đổi bổ sung một số điều của Bộ luật tố tụng dân sự, Luật tố tụng hành chính, Luật tư pháp người chưa thành niên, Luật phá sản và Luật Hoà giải đối thoại tại Toà án xác định vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 2 - Lai Châu.

[2] Về thủ tục tố tụng: Ngày 10/7/2026, Toà án mở phiên toà lần thứ nhất, anh Cứ A C đã được triệu tập hợp lệ nhưng vắng mặt, Hội đồng xét xử quyết định hoãn phiên toà. Ngày 28/7/2026, Tòa án mở lại phiên tòa, anh Cứ A C đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai nhưng vắng mặt không có lý do chính đáng; chị Giàng Thị M có đơn xin xét xử vắng mặt. Căn cứ khoản 2 Điều 227, khoản 1, 3 Điều 228 của Bộ luật tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử quyết định xét xử vắng mặt các đương sự.

[3]. Về quan hệ hôn nhân:

Căn cứ vào lời khai của các đương sự, công văn số 483/UBND-VP ngày 14/4/2026 của Ủy ban nhân dân xã M, tỉnh Lai Châu và các tài liệu, chứng cứ khác có trong hồ sơ vụ án, xác định: Chị Giàng Thị M và anh C1 A C sống chung với nhau như vợ chồng từ năm 2005 nhưng do thiếu hiểu biết pháp luật cùng với phong tục tập quán hôn nhân gia đình lạc hậu nên anh chị vẫn tổ chức cưới hỏi theo phong tục địa 4 phương nhưng không đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật. Từ thời điểm đó đến nay anh chị vẫn không tiến hành thủ tục đăng ký kết hôn. Qua xác minh, kiểm tra sổ sách về việc đăng ký kết hôn của Ủy ban nhân dân xã M, tỉnh Lai Châu tại thời điểm anh C, chị M sống chung không có thông tin đăng ký kết hôn của anh chị. Việc chị Giàng Thị M và anh C1 A C sống chung như vợ chồng từ năm 2005 mà không đăng ký kết hôn là không hợp pháp và không được pháp luật thừa nhận, vi phạm khoản 1 Điều 11, Điều 87 của Luật hôn nhân và gia đình năm 2000, đến thời điểm hiện tại anh chị vẫn không tiến hành thủ tục đăng ký kết hôn vi phạm khoản 1 Điều 9 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 nên không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng. Mặt khác, trong thời gian chung sống anh chị thường xuyên phát sinh mâu thuẫn, đã được hai bên gia đình và thôn bản nhắc nhở, hoà giải nhưng không thành. Anh Cứ A C nghiện chất ma tuý, đã từng chấp hành án về tội Mua bán trái phép chất ma tuý hiện đang trong diện theo dõi của chính quyền địa phương.

Do đó, chị M có yêu cầu giải quyết ly hôn, yêu cầu Tòa án không công nhận chị M và anh C là vợ chồng nên Hội đồng xét xử cần căn cứ khoản 1 Điều 11, Điều 87 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000; khoản 1 Điều 9, Điều 14, Điều 15, khoản 2 Điều 53, Điều 131 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014; điểm b, c Khoản 3 Nghị quyết số 35/2000/NQ- QH10 ngày 09/6/2000 về thi hành Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 chấp nhận yêu cầu của chị Giàng Thị M, tuyên bố không công nhận chị Giàng Thị M và anh C1 A C là vợ chồng.

[4]. Về nuôi con chung: Căn cứ các giấy khai sinh số 905 ngày 26/11/2013, số 71/2014 ngày 26/02/2014, số 362/2015 ngày 08/9/2015 của Ủy ban nhân dân xã L, huyện M (cũ) cấp; bản sao căn cước công dân Cứ A D xác định: Trong thời gian chung sống như vợ chồng chị Giàng Thị M và anh C1 A C có bốn con chung, trong đó có hai người con đã thành niên, có khả năng lao động là Cứ A K, sinh ngày 06/8/2006; Cứ A D, sinh ngày 03/02/2008 nên không phải giải quyết; Riêng đối với hai con chưa thành niên là cháu Cứ Thị T, sinh ngày 18/6/2013; Cứ Thị T1, sinh ngày 29/01/2015 chị Giàng Thị M có nguyện vọng trực tiếp nuôi dưỡng. Xét về điều kiện nuôi con, chị Giàng Thị M có nơi cư trú rõ ràng, anh Cứ A C thường xuyên vắng mặt tại nơi cư trú. Anh Cứ A C, chị Giàng Thị M đều có nghề nghiệp là lao động tự do, mức thu nhập trung bình tại địa phương là 4.000.000 đồng/tháng.

Tuy nhiên, anh Cứ A C hiện là đối tượng sử dụng ma tuý thuộc diện quản lý của địa phương, thường xuyên lang thang vắng mặt tại nơi cư trú, không chăm lo vun vén cho gia đình. Tại thời điểm giải quyết vụ án xác định cháu Cứ Thị T, Cứ Thị T1 đã trên 07 tuổi, căn cứ khoản 2 Điều 81 của Luật hôn nhân và gia đình năm 2014, khoản 3 Điều 208 của Bộ luật tố tụng dân sự, Toà án tiến hành hỏi ý kiến con chung chưa thành niên. Ý kiến cháu T1, cháu T đều muốn sống cùng với mẹ là 5 chị Giàng Thị M. Qua xác minh, từ thời điểm anh C1 A C đi chấp hành án đến nay chị M là người trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng con chung, mọi điều kiện sinh hoạt, học tập của con chung đều được đảm bảo. Hội đồng xét xử nhận thấy, cháu Cứ Thị T, Cứ Thị T1 hiện đang ở độ tuổi rất cần sự quan tâm, chăm sóc, nuôi dưỡng của cha mẹ để đảm bảo phát triển về thể chất, tinh thần và nhân cách.

Căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con chung chưa thành niên, qua tham khảo ý kiến của các con chung là muốn sống cùng mẹ và ý kiến của cơ quan quản lý nhà nước về gia đình ở địa phương đề nghị Toà án xem xét giao con cho chị Giàng Thị M với lý do anh C1 A C là người nghiện ma tuý, thường xuyên vắng mặt tại nơi cư trú, các con chung chủ yếu do chị Giàng Thị M chăm sóc, mọi điều kiện sinh hoạt, học tập được đảm bảo.

Do đó, Hội đồng xét xử cần chấp nhận yêu cầu của chị Giàng Thị M, giao cho chị M trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục cả hai con chung là Cứ Thị T, Cứ Thị T1 cho đến khi con chung thành niên (đủ 18 tuổi) không mất năng lực hành vi dân sự, có khả năng lao động. Về cấp dưỡng nuôi con chung: Chị Giàng Thị M không yêu cầu anh Cứ A C cấp dưỡng nuôi con chung và không yêu cầu Toà án giải quyết nên Hội đồng xét xử không xem xét.

[5]. Về tài sản chung, nợ chung, cho vay chung: Do đương sự không yêu cầu nên Hội đồng xét xử không xem xét giải quyết.

[6]. Về án phí dân sự sơ thẩm: Nguyên đơn là chị Giàng Thị M phải nộp 300.000 đồng án phí dân sự sơ thẩm theo quy định của pháp luật.

[7]. Về quyền kháng cáo: Chị Giàng Thị M và anh Cứ A C có quyền kháng cáo bản án sơ thẩm theo quy định của pháp luật.

[8]. Chấp nhận toàn bộ ý kiến của đại diện Viện kiểm sát nhân dân khu vực 2 – Lai Châu về quan điểm giải quyết nội dung vụ án.