Bản án 209/2026/DS-PTTranh chấp hợp đồng bảo hiểm

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ đã được thẩm tra công khai tại phiên tòa; kết quả tranh tụng tại phiên tòa; ý kiến đề nghị của Kiểm sát viên; xét kháng cáo của nguyên đơn Lâm Thị Thùy L; Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về tố tụng: - Những người tiến hành tố tụng đã tuân thủ đúng các quy định của pháp luật; những người tham gia tố tụng đã thực hiện đúng các quyền, nghĩa vụ của mình theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. - Tại phiên tòa phúc thẩm; ông Nguyễn Huy T1, ông Trương Nguyễn Anh V1, bà Hồ Nguyễn Hoài T2, ông Phan Văn O, ông Lâm Thanh C đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt nên Hội đồng xét xử vẫn tiến hành xét xử vụ án theo quy định tại Điều 296 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

[2] Về nội dung: Vào ngày 06/3/2024, bà Lâm Thị Thùy L và Công ty B1 ký kết Hợp đồng bảo hiểm số TV - 2368, nội dung hợp đồng thể hiện bà L tham gia bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ tàu TV - 2368. Theo Hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự 5 của chủ tàu TV - 2368 là 200.000.000 đồng/vụ tổn thất, trong đó đối với người là 20.000.000 đồng/vụ, hiệu lực bảo hiểm từ 13 giờ ngày 06/3/2024 đến 24 giờ ngày 05/3/2025. Sau khi ký kết hợp đồng bà L đã đóng bảo hiểm đầy đủ và được cấp Giấy chứng nhận bảo hiểm phương tiện thủy nội địa ngày 06/3/2024; Đến khoảng 10 giờ 40 phút ngày 25/4/2024, tại nhánh sông T thuộc thủy phận ấp T, xã T, huyện T, tỉnh Đồng Tháp, tàu TV - 2368 của bà L do ông Phan Văn O là thuyền trưởng điều khiển đi hướng Trà Vinh - An Giang đã va chạm vào 02 vèo cá điêu hồng của ông Trần Văn T3 và 01 vèo cá sát của ông Trần Văn V2. Ngay sau khi xảy ra sự cố bà L đã thông báo cho Công ty B1 theo đúng thời gian thỏa thuận trong hợp đồng. Đến ngày 26/4/2024, bà L đã thực hiện bồi thường theo yêu cầu của ông Trần Văn T3 với số tiền 700.000.000 đồng và bồi thường cho ông Trần Văn V2 với số tiền 100.000.000 đồng. Trong ngày 25/4/2024, bà L có Giấy yêu cầu Tổng Công ty cổ phần B bồi thường số tiền 1.400.000.000 đồng nhưng do ông Phan Văn O (chồng bà L) ký tên; do Tổng Công ty cổ phần B không đồng ý bồi thường nên bà L khởi kiện yêu cầu Tòa án buộc Tổng Công ty cổ phần B bồi thường số tiền 200.000.000 đồng. Xét thấy: Hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự phát sinh trách nhiệm chi trả khi không thuộc trường hợp loại trừ trách nhiệm bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng và có thiệt hại thực tế xảy ra, thiệt hại đó phải được chứng minh hợp pháp. Trong vụ việc này, bà L thừa nhận tại thời điểm xảy ra tai nạn thì trên tàu TV - 2368 chỉ có ông Phan Văn O là thuyền trưởng có chứng chỉ chuyên môn phù hợp, bà L có chứng chỉ máy, còn 02 thuyền viên khác không có bằng cấp chứng chỉ chuyên môn theo quy định. Tổng Công ty cổ phần B cho rằng sự kiện này thuộc trường hợp loại trừ trách nhiệm bảo hiểm theo quy định tại mục 4.1.4 của Điều khoản bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ phương tiện thủy nội địa ban hành theo Quyết định số: 0001/2014-BM/BHHH ngày 01/01/2014 của Tổng Giám đốc Tổng Công ty cổ phần B:“Bố trí thuyền viên không đủ định biên theo quy định, thuyền viên làm việc trên tàu không có bằng, chứng chỉ chuyên môn hoặc bằng, chứng chỉ chuyên môn không phù hợp” nên không đồng ý bồi thường. Theo quy định tại khoản 2 Điều 19 của Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022: “Trường hợp có điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm, doanh nghiệp B2, chi nhánh doanh nghiệp B2 nước ngoài phải quy định rõ trong hợp đồng bảo hiểm, phải giải thích rõ ràng, đầy đủ và có bằng chứng xác nhận việc bên mua bảo hiểm đã được doanh nghiệp B2, chi nhánh doanh nghiệp B2 nước ngoài giải thích đầy đủ và hiểu rõ nội dung này khi giao kết hợp đồng bảo hiểm”. Tại điểm b khoản 2 Điều 20 của Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 quy định doanh nghiệp B2, chi nhánh doanh nghiệp B2 nước ngoài có nghĩa vụ: “Giải thích rõ ràng, đầy đủ cho bên mua bảo hiểm về quyền lợi bảo hiểm, điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm, quyền và nghĩa vụ của bên mua bảo hiểm khi giao kết hợp đồng bảo hiểm”. Tại Điều 24 của Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 quy định về giải thích hợp đồng bảo hiểm: “Trường hợp hợp đồng bảo hiểm có điều khoản không rõ ràng dẫn đến có cách hiểu khác nhau thì điều khoản đó được giải thích theo hướng có lợi 6 cho bên mua bảo hiểm”; Căn cứ các quy định nêu trên, đối chiếu với Hợp đồng bảo hiểm tàu thủy nội địa số TV - 2368 giữa bà L với Công ty B1 (thuộc Tổng Công ty cổ phần B), thấy rằng: Hợp đồng bảo hiểm TV - 2368 không ghi rõ các điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm. Tại mục 2 của Hợp đồng chỉ ghi Quy tắc bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ tàu sông được dẫn chiếu đến Quyết định số: 0001/2014-BM/BHHH ngày 01/01/2014 của Tổng Giám đốc Tổng Công ty cổ phần B, trong khi Quyết định này không phải là phụ lục của hợp đồng. Hơn nữa, bà L khẳng định bà không được giải thích về điều khoản loại trừ cũng không nhận được văn bản về các quy tắc loại trừ trách nhiệm bảo hiểm; phía Tổng Công ty cổ phần B không cung cấp được tài liệu để chứng minh đã giao Bản quy tắc loại trừ trách nhiệm bảo hiểm cho bà L. Do các quy tắc loại trừ trách nhiệm bảo hiểm không được quy định rõ ràng tại hợp đồng, Công ty B1 không có giải thích cho bà L nên không thể buộc bà L đương nhiên phải biết về các trường hợp bị loại trừ trách nhiệm bảo hiểm, do đó không thể căn cứ vào điểm d khoản 1 Điều 20 của Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 để xác định yêu cầu của bà L là thuộc trường hợp loại trừ trách nhiệm bảo hiểm như nhận định của Bản án sơ thẩm.

Tuy nhiên, nguyên đơn bà Lâm Thị Thùy L phải chứng minh được thiệt hại thực tế phát sinh cho yêu cầu của mình là có căn cứ và hợp pháp. Hồ sơ vụ án thể hiện ông Trần Văn T3 và ông Trần Văn V2 thừa nhận việc nuôi cá trên sông là không có giấy phép, không có hóa đơn, không có chứng từ chứng minh chi phí đầu tư, giá trị cá giống, thức ăn hoặc giá trị tài sản bị thiệt hại (bút lục số 58, 59); không có biên bản sự việc của cơ quan có thẩm quyền ngay sau khi xảy ra sự cố. Bà L cho rằng bà có trình báo sự việc với cơ quan chức năng địa phương nhưng bà L không cung cấp được tài liệu chứng cứ để chứng minh, trong khi tại Công văn số: 2606/PC08-Đ13 ngày 15/9/2025 của Phòng C1 Công an tỉnh Đ xác định là không có tiếp nhận thông tin, cũng như không thụ lý điều tra vụ tai nạn giao thông đường thủy liên quan đến vụ việc trên (bút lục số 196). Đối với nội dung bà L cho rằng vụ việc có xác nhận của Công an, nhưng hồ sơ vụ án thể hiện Công an xã T, huyện T, tỉnh Đồng Tháp chỉ xác nhận bằng ký tên, đóng dấu mà không ghi nội dung vào đơn xin xác nhận tai nạn của ông Phan Văn O là chồng bà L (bút lục số 53), đơn xin xác nhận tai nạn ghi ngày 19/7/2024 tức là được làm gần 03 tháng sau khi xảy ra sự cố vào ngày 25/4/2024, đơn xin xác nhận tai nạn này không phải là biên bản sự việc ngày xảy ra tai nạn. Việc bà L tự thỏa thuận bồi thường cho ông Trần Văn T3 số tiền 700.000.000 đồng và ông Trần Văn V2 số tiền 100.000.000 đồng là thỏa thuận riêng giữa các bên, không có sự tham gia hay chấp thuận của doanh nghiệp bảo hiểm. Biên bản thỏa thuận và biên nhận nhận tiền chỉ có giá trị ràng buộc giữa các bên ký kết, không thể lấy làm căn cứ pháp lý để xác định thiệt hại thực tế và cũng không có giá trị làm phát sinh nghĩa vụ đối với người thứ ba là Tổng Công ty cổ phần B. Hơn nữa, số tiền 200.000.000 đồng ghi trong Hợp đồng bảo hiểm chỉ là mức trách nhiệm bảo hiểm tối đa khi xảy ra sự kiện bảo hiểm có thiệt hại thực tế, không phải là khoản tiền mà doanh nghiệp bảo hiểm đương nhiên phải chi trả.

Từ những phân tích nêu trên thấy rằng vụ việc này tuy thuộc phạm vi được 7 bảo hiểm nhưng không có căn cứ chứng minh thiệt hại thực tế xảy ra theo quy định của pháp luật.

Do đó, yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn bà Lâm Thị Thùy L buộc Tổng Công ty cổ phần B chi trả số tiền 200.000.000 đồng tiền bảo hiểm là không có căn cứ.

Vì vậy, kháng cáo của nguyên đơn bà Lâm Thị Thùy L là không có cơ sở nên không được chấp nhận.

[3] Đề nghị của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Vĩnh Long không chấp nhận kháng cáo của nguyên đơn bà Lâm Thị Thùy L, giữ nguyên Bản án dân sự sơ thẩm là phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận.

[4] Về án phí phúc thẩm: Do kháng cáo không được chấp nhận nên nguyên đơn bà Lâm Thị Thùy L phải chịu án phí theo quy định.