Bản án 35/2024/DS-GĐTTranh chấp hợp đồng bảo hiểm

[1] Ngày 19/6/2019, Công ty B1 thuộc Tổng Công ty Cổ phần B và ông Nguyễn Thế L ký Hợp đồng bảo hiểm tàu cá số AD: 0134/19B352002 AD: 0177/19IN52002, với nội dung: Công ty B1 đồng ý nhận bảo hiểm cho tàu cá QB- 93939-TS thuộc quyền sở hữu của ông Nguyễn Thế L, thời hạn bảo hiểm từ 00 giờ 00 ngày 21/6/2019 đến 24 giờ 00 ngày 20/6/2020, phạm vi bảo hiểm: bảo hiểm thân tàu là 18.000.000.000 đồng/vụ, phí bảo hiểm là 171.000.000 đồng; bảo hiểm tai nạn thuyền viên (08 người): 50.000.000 đồng/người/vụ, phí bảo hiểm là 8 1.750.000 đồng. Sau khi ký kết Hợp đồng, ông Nguyễn Thế L đã đóng phí bảo hiểm đầy đủ và đúng hạn.

[2] Ngày 26/6/2019, tàu cá QB-93939-TS xuất bến tại cảng Cửa G, tỉnh Quảng Bình để đi hành nghề khai thác thủy sản. Vào hồi 01 giờ ngày 06/7/2019, trong lúc đang khai thác thủy sản thì tàu cá QB-93939-TS bị bốc cháy và chìm xuống biển vào khoảng 04 giờ cùng ngày.

[3]

Căn cứ vào các tài liệu có trong hồ sơ vụ án thì: ngay sau khi vào bờ, ông Nguyễn Thế L cùng các thuyền viên trên tàu đã đến trình báo sự việc nêu trên với Trạm kiểm soát Biên phòng R, Đồn Biên phòng R và Ủy ban nhân dân xã Cảnh D, huyện Quảng T, tỉnh Quảng Bình; Bản tường trình của ông Nguyễn Thế L và các thuyền viên có nội dung thống nhất là: Tối ngày 05/7/2019, tàu cá QB- 93939-TS đánh được 04 dát lưới tại vị trí tọa độ 17°51’N - 106°59’E, đến khoảng 01 giờ 00 ngày 06/7/2019 thì tàu cá bị bốc cháy. Theo lời khai của ông Nguyễn Thế L tại phiên tòa phúc thẩm, trước khi trình báo với cơ quan chức năng, ông Nguyễn Thế L cùng năm thuyền viên khác tự trình bày độc lập, riêng biệt về sự cố chìm tàu. Lời khai của sáu người đều thể hiện sự trùng khớp đối với các sự kiện xảy ra.

Do đó, lời khai tàu cá QB-93939-TS hoạt động đánh bắt thủy sản tại tọa độ 17°51’N - 106°59’E là trung thực, khách quan. Chỉ sau khi Tổng Công ty Cổ phần B từ chối trách nhiệm bảo hiểm, cả sáu người mới thay đổi lời khai về tọa độ tàu xảy ra sự cố, cho rằng tàu cá QB-93939-TS đang đánh bắt thủy sản tại tọa độ 17°47’N - 107°15’E, sau đó bị cháy và bị gió Đông Nam đẩy tàu vào tọa độ 17°51’N - 106°59’E mới bị chìm hẳn, nhưng theo Báo cáo giám định ngày 28/8/2020 của Công ty Cổ phần G thì thời điểm xảy ra sự cố tàu bị cháy có gió Tây Nam cấp 3-4, có xu hướng đẩy tàu ra.

Do đó, Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án cấp phúc thẩm xác định tàu cá QB-93939-TS của ông Nguyễn Thế L khi đang đánh bắt thủy sản tại vùng biển có tọa độ 17°51’N - 106°59’E thì gặp sự cố cháy tàu dẫn đến chìm đắm là có cơ sở.

[4] Tại Công văn số 483/CCTS-HCTT ngày 16/9/2022 của Chi cục Thủy sản tỉnh Q, vị trí tọa độ 17°51’N - 106°59’E được xác định là vùng L. Theo Giấy phép khai thác thủy sản số 00153/2019/QB-GPKTTT ngày 14/6/2019 do Chi cục Thủy sản tỉnh Q cấp cho ông L thì tàu cá QB-93939-TS được cấp phép khai thác thủy sản ở Vùng K. Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án cấp phúc thẩm xác định tàu cá QB-93939-TS khai thác thủy sản sai vùng, vi phạm vùng hoạt động theo Giấy phép khai thác thủy sản là có cơ sở, Tòa án cấp giám đốc thẩm xác định tàu cá QB-93939-TS chỉ vận chuyển thủy sản đi qua vùng L hợp pháp theo Giấy phép khai thác thủy sản đã được cấp là không có căn cứ. Như vậy, tổn thất của tàu cá QB-93939-TS ngày 06/7/2019 thuộc trường hợp loại trừ trách nhiệm bảo hiểm theo quy định tại mục 2.1 Điều 2 của Hợp đồng bảo hiểm ngày 19/6/2019, vi phạm mục 5.1.5 và 5.1.6 của Điều khoản bảo hiểm thân tàu cá do Tổng Công ty Cổ phần B ban hành kèm theo Quyết định số 0001/2017-BM/BHHH ngày 01/01/2017.

[5] Về quy định loại trừ trách nhiệm bảo hiểm trong Hợp đồng bảo hiểm: khoản 2 Điều 16 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 quy định: “Điều khoản loại 9 trừ trách nhiệm bảo hiểm phải được quy định rõ trong hợp đồng bảo hiểm. Doanh nghiệp bảo hiểm phải giải thích rõ cho bên mua bảo hiểm khi giao kết hợp đồng”; điểm a khoản 2 Điều 17 của Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 quy định: “Doanh nghiệp bảo hiểm có nghĩa vụ: Giải thích cho bên mua bảo hiểm về các điều kiện, điều khoản bảo hiểm, quyền và nghĩa vụ của bên mua bảo hiểm”. Tại mục 2.1 Điều 2 của Hợp đồng bảo hiểm ngày 19/6/2019 giữa ông Nguyễn Thế L và Công ty B1 không ghi rõ các điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm mà chỉ ghi phạm vi bảo hiểm mọi rủi ro thân tàu theo Điều khoản bảo hiểm thân tàu cá do Tổng Công ty Cổ phần B ban hành kèm theo Quyết định số 0001/2017- BM/BHHH ngày 01/01/2017.

[6] Trong quá trình giải quyết vụ án, ông Trần Minh H2 (là nhân viên của Công ty B1, người trực tiếp giao dịch bán bảo hiểm cho ông Nguyễn Thế L) có lời khai là đã giải thích rõ cho bên mua bảo hiểm về các điều khoản bảo hiểm thân tàu cá (viết tắt là Điều khoản bảo hiểm) theo quy định của Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000. Tại phiên tòa phúc thẩm, ông H2 trình bày: trước khi ký kết Hợp đồng thì hai bên trao đổi qua điện thoại. Sau khi ký kết, ông H2 chuyển Hợp đồng bảo hiểm cho ông L bằng gửi xe buýt, nhưng không gửi kèm theo bản Điều khoản bảo hiểm thân tàu cá ban hành kèm theo Quyết định số 0001/2017-BM/BHHH có quy định về loại trừ trách nhiệm bảo hiểm; ông H2 gửi cho ông L b Điều khoản bảo hiểm bằng file pdf, không gửi bản giấy.

Tuy nhiên, ông L xác định không nhận được bản Điều khoản bảo hiểm, Tổng Công ty Cổ phần B không cung cấp được chứng cứ chứng minh đã giao bản Điều khoản bảo hiểm cho ông L.

[7] Về phía ông Nguyễn Thế L: tại mục 2.1 Điều 2 của Hợp đồng bảo hiểm ngày 19/6/2019 giữa ông L và Công ty B1 quy định phạm vi bảo hiểm mọi rủi ro thân tàu theo Điều khoản bảo hiểm ban hành kèm theo Quyết định số 0001/2017- BM/BHHH ngày 01/01/2017 của Tổng Công ty Cổ phần B. Tại điểm b khoản 1 Điều 18 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 quy định quyền của bên mua bảo hiểm: “Yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm giải thích các điều kiện, điều khoản bảo hiểm”. Ông L đã không tìm hiểu và cũng không yêu cầu Công ty B1 giải thích rõ về các điều khoản bảo hiểm. Mặt khác, tại Giấy yêu cầu bảo hiểm tàu cá ngày 19/6/2019 của ông Nguyễn Thế L có ghi rõ “Sau khi được cung cấp các điều khoản và/hoặc qui tắc bảo hiểm cũng như được tư vấn đầy đủ về sản phẩm bảo hiểm liên quan, tôi xin cam kết những điều kê khai trên đây về mọi phương diện là chính xác và đúng sự thật, không che dấu bất cứ một thông tin nào làm ảnh hưởng đến việc nhận bảo hiểm”. Ông L đã ký tên và thừa nhận là chữ ký của mình trong Giấy yêu cầu bảo hiểm.

[8] Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án cấp phúc thẩm chưa xem xét đến quyền, nghĩa vụ của các bên khi giao kết Hợp đồng bảo hiểm để xác định mức độ lỗi của các bên nhưng đã xử không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn; Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn đều không đủ cơ sở.

Do đó, cần phải hủy Quyết định giám đốc thẩm, Bản án dân sự phúc thẩm và Bản án dân sự sơ thẩm, giao hồ sơ vụ án cho Tòa án cấp sơ thẩm xét xử sơ thẩm lại theo đúng quy định của pháp luật. 10