Bản án 42/2026/HNGĐ-STTranh chấp về nuôi con, chia tài sản của nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn hoặc hủy kết hôn trái pháp luật

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên toà và căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên toà, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về tố tụng: [1.1] Về quan hệ pháp luật: Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu Toà án giải quyết không công nhận quan hệ vợ chồng với bị đơn. Đây là tranh chấp thuộc về 14 hôn nhân và gia đình thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án theo quy định tại khoản 8 Điều 28 Bộ luật Tố tụng dân sự. [1.2] Về thẩm quyền giải quyết: Bị đơn có đăng ký thường trú và hiện đang sinh sống tại địa chỉ: Khu phố H, phường C, Thành phố Hồ Chí Minh nên theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 35 và khoản 1 Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự thì thẩm quyền giải quyết vụ án thuộc về Tòa án nhân dân khu vực 18 – Thành phố Hồ Chí Minh.

[2] Về nội dung: [2.1] Về quan hệ hôn nhân: Nguyên đơn và bị đơn trên cơ sở tự nguyện đã tổ chức đám cưới, chung sống với nhau như vợ chồng từ năm 2024 nhưng không có đăng ký kết hôn tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Việc chung sống như vợ chồng mà không có đăng ký kết hôn tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền là vi phạm quy định tại khoản 1 Điều 14 Luật Hôn nhân và gia đình nên không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ vợ chồng. Hôn nhân giữa nguyên đơn và bị đơn không được pháp luật công nhận là vợ chồng theo quy định tại khoản 1 Điều 9 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014. Nguyên đơn yêu cầu Tòa án không công nhận quan hệ vợ chồng giữa nguyên đơn và bị đơn. Bị đơn đồng ý yêu cầu của nguyên đơn.

Do đó, có căn cứ chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, tuyên không công nhận quan hệ vợ chồng giữa nguyên đơn và bị đơn. [2.2] Về con chung: Trong quá trình chung sống giữa nguyên đơn và bị đơn có 01 người con chung tên: Hồ Quế T, sinh ngày 16/7/2025. Nguyên đơn bà S yêu cầu được quyền trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc con chung, không yêu cầu bị đơn ông Q phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con chung. Bị đơn ông Q không đồng ý, ông Q yêu cầu được quyền trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc con chung, cũng không yêu cầu bà S phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con chung. Trong quá trình giải quyết vụ án bà S và ông Q đều cung cấp cho Tòa án chứng cứ chứng minh khả năng kinh tế, điều kiện về chỗ ở và về thời gian đảm bảo cho việc nuôi con. Tại khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định: “… Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con…”. Bà S cho rằng lý do bà S bỏ nhà đi vào khoảng đầu tháng 12/2025 là vì ông Q có hành vi đánh đập và bạo lực tinh thần bà S cũng như thời điểm bà S bỏ đi thì bà S có muốn mang con theo nhưng ông Q và gia đình ông Q ngăn cản, có hành vi đe dọa giết bà S nên bà S phải để con lại.

Tuy nhiên, ngoài những hình ảnh do bà S tự chụp bản thân thì bà S không có tài liệu, chứng cứ nào chứng minh cho trình bày về việc bị ông Q bạo hành, đánh đập và đe dọa giết. Bà S cho rằng sau khi bà S bỏ đi 02 ngày thì bà S có quay lại nhà của ông Q để thăm 15 con nhưng tại thời điểm đó mẹ ông Q đang chăm sóc cháu T, không cho bà S thăm con mà chửi mắng, đuổi bà S đi. Sau đó, bà S có quay lại thăm con dưới sự giám sát của ông Q. Tại thời điểm này, ông Q cho bà S thăm con nhưng sau đó ông Q yêu cầu bà S viết giấy giao con lại cho ông Q nuôi. Do bà S không đồng ý ký giấy này nên ông Q có nói nếu bà S không ký giấy này thì không cho thăm con nữa. Do vậy, bà S bỏ về quê nhà ở: Ấp X, xã T, Thành phố Cần Thơ. Sau đó, bà S có quay lại Thành phố Hồ Chí Minh (tỉnh Bình Dương cũ) để tiến hành thủ tục khởi kiện ông Q tại TAND khu vực 18 – Thành phố Hồ Chí Minh. Bà S cho rằng trong khoảng thời gian từ khi ông Quốc C1 bà S quay lại thăm con đến hiện tại ông Quốc C liên hệ qua mạng Zalo với bà S làm cho bà S không thể quay lại thăm con. Hội đồng xét xử nhận thấy qua các nội dung tin nhắn giữa bà S và ông Q cũng như trình bày của bà S, ông Q trong quá trình tố tụng cũng như tại phiên tòa cho thấy ông Q không có hành động ngăn cản bà S đến thăm cháu T. Bà S cũng thừa nhận bà S thường xuyên đi từ quê nhà lên Thành phố Hồ Chí Minh để học làm bánh, kinh doanh cũng như đến làm việc tại trụ sở TAND khu vực 18 - Thành phố Hồ Chí Minh nhưng bà S không đến thăm nom cháu T. Lý do ông Q chặn tin nhắn mạng xã hội Zalo với bà S không phải là lý do bà S không thể đến thăm con. Theo kết quả xác minh của TAND khu vực 18 – Thành phố Hồ Chí Minh tại Ủy ban nhân dân phường C thì: Bà S và ông Q có đăng ký thường trú tại khu phố H, phường C, Thành phố Hồ Chí Minh. Bà S đã bỏ đi khỏi nơi cư trú từ tháng 12/2025 đến nay, địa phương không biết bà S đi đâu làm gì. Bà S và ông Q sống chung với nhau như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn. Về mâu thuẫn gia đình thì địa phương không nắm rõ. Quá trình chung sống, bà S và ông Q có 01 con chung là Hồ Quế T, sinh ngày 16/7/2025, hiện tại con chung đang ở cùng với ông Q. Bà S cho rằng hiện tại bà S có chỗ ở ổn định, có công việc và thu nhập ổn định, có thời gian chăm lo cho cháu T.

Tuy nhiên, theo kết quả xác nhận nơi cư trú bà S cung cấp cho Tòa án thì đến ngày 02/4/2026 bà S mới đăng ký tạm trú tại: Ấp X, xã T, thành phố Cần Thơ. Theo kết quả xác minh của Công an phường C với Công an xã T, Thành phố Cần Thơ xác định bà S không có thực tế sinh sống tại địa phương. Bà S cũng thừa nhận sau khi bỏ đi khỏi nhà ông Q thì bà S có thời gian sinh sống tại địa bàn thành phố T (địa chỉ cũ) rồi mới quay lại quê nhà tại: Ấp X, xã T, Thành phố Cần Thơ nhưng bà S thường xuyên đi về giữa Thành phố Hồ Chí Minh để học làm bánh, kinh doanh cũng như đến trụ sở TAND khu vực 18 – Thành phố Hồ Chí Minh để tham gia làm việc theo giấy triệu tập của Tòa án. Bà S cho rằng có chỗ ở ổn định nhưng Văn bản tặng cho quyền sử dụng đất ở từ cha mẹ bà S cho bà S không được công chứng, chứng thực theo quy định pháp luật cũng như quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở không được sang tên theo quy định pháp luật. Bà S cho rằng có công việc ổn định, thu nhập mỗi tháng từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng. Để chứng minh cho trình bày này bà S cung cấp bảng sao kê tài khoản ngân hàng, hình chụp tin nhắn giao dịch mua bán hàng 16 của bà S.

Tuy nhiên, theo bảng sao kê tài khoản ngân hàng do bà S cung cấp cho Tòa án (bút lục số 42 - 53) thì thu nhập mỗi tháng của bà S không ổn định và không phải đủ số tiền 15.000.000 đồng/tháng đến 20.000.000 đồng/tháng như bà S trình bày. Ngoài ra, bà S cũng thừa nhận thời điểm mới bỏ đi khỏi nhà của ông Q thì lý do bà S bỏ về quê cũng do những chủ nợ của bà S gây sức ép phải trả nợ. Bà S thừa nhận hiện tại bà S vẫn còn nợ nhiều người với số tiền hơn 200.000.000 đồng (hai trăm triệu đồng) và bà S đang lên phương án để trả nợ. Hội đồng xét xử nhận thấy, bà S đã bỏ đi vào khoảng đầu tháng 12/2025, để lại cháu T, sinh ngày 16/7/2024 lúc này mới hơn 04 tháng tuổi cho ông Q nuôi dưỡng từ đó đến nay. Từ khi bỏ đi đến thời điểm hiện tại, bà S chỉ về thăm cháu T được 02 lần.

Xét thấy, cháu Hồ Quế T, sinh ngày 16/7/2025 hiện đang sinh sống ổn định với cha là ông Q, cuộc sống ổn định và bị đơn vẫn đang chăm sóc, nuôi dưỡng tốt. Ông Q hiện đang làm kinh doanh, có 02 doanh nghiệp riêng, có chỗ ở và có nguồn thu nhập ổn định và có điều kiện chăm sóc, giáo dục cho con. Trong quá trình nuôi dưỡng cháu T, ông Q và mẹ ông Q đã quan tâm, chăm lo đời sống cho cháu T, nuôi cháu T có sức khỏe tốt, không có căn cứ xác định ông Q có hành vi bạo lực, hành hạ, ngược đãi, đánh đập đối với con, chưa làm tổn thương, ảnh hưởng về mặt tâm lý hoặc hạn chế về khả năng sự phát triển bình thường đối với cháu T. Bà S trình bày mong muốn được nuôi con nhưng hiện tại chỗ ở không ổn định, công việc hiện tại của bà S là bán hàng trực tuyến, không có thu nhập cố định. Ngoài ra, để bảo đảm sự ổn định, hạn chế sự xáo trộn môi trường sống và tâm lý của con, xét thấy cần thiết giao cháu T cho ông Hồ Văn Q tiếp tục nuôi dưỡng, chăm sóc.

Do đó, Hội đồng xét xử xét thấy, yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc tranh chấp nuôi con là không có cơ sở để chấp nhận.

Vì vậy, cần giao con chung là Hồ Quế T, sinh ngày 16/7/2025 cho ông Hồ Văn Q tiếp tục trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc là phù hợp với nội dung Án lệ số 54/2022/AL về: “Xác định quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi trong trường hợp người mẹ không trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con”. Về cấp dưỡng nuôi con: Ông Q không yêu cầu bà S thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con nên không đặt ra xem xét, giải quyết. Nguyên đơn bà Huỳnh Thị Cẩm S có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chung, không ai được cản trở nguyên đơn thực hiện các quyền, nghĩa vụ này. Khi cần thiết, vì lợi ích của con, một hoặc cả hai bên đều có quyền yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con và việc cấp dưỡng nuôi con. [2.3] Về tài sản chung, nợ chung: Nguyên đơn và bị đơn đều không có tranh chấp về tài sản chung và nợ chung, không yêu cầu Tòa án giải quyết nên Hội đồng xét xử không đặt ra xem xét giải quyết.

[3] Ý kiến của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn là có căn cứ chấp nhận.

[4] Ý kiến của đại diện Viện Kiểm sát tham gia phiên tòa về nội dung vụ 17 án là có cơ sở và phù hợp với quy định của pháp luật có căn cứ chấp nhận.

[5] Về án phí hôn nhân và gia đình sơ thẩm: Nguyên đơn phải chịu án phí hôn nhân gia đình sơ thẩm theo quy định tại điểm a khoản 5 Điều 27 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.