Bản án 50aTranh chấp đất đai

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa, căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên tòa, trên cơ sở ý kiến trình bày của các bên đương sự và ý kiến của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ, Hội đồng xét xử nhận định như sau:

[1] Về tố tụng: Đơn kháng cáo của bị đơn ông Nguyễn Văn M được nộp trong thời hạn luật định, đúng trình tự, thủ tục nên hợp lệ và được chấp nhận để xem xét theo thủ tục phúc thẩm. Các đương sự khác đã được triệu tập hợp lệ nhưng vắng mặt, Hội đồng xét xử vẫn tiến hành xét xử theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 là phù hợp.

[2] Về nội dung vụ án: Xét kháng cáo của bị đơn ông Nguyễn Văn M không đồng ý với việc chia di sản thừa kế theo bản án sơ thẩm, đồng thời yêu cầu các đồng thừa kế phải thanh toán tiền nuôi dưỡng bố mẹ cho ông. Hội đồng xét xử xét thấy: - Về việc xác định di sản thừa kế: Bản án sơ thẩm đã xác định đúng di sản thừa kế theo Điều 612 Bộ luật Dân sự năm 2015, chỉ bao gồm tài sản thuộc quyền sở hữu, quyền sử dụng của người để lại di sản tại thời điểm họ chết, cụ thể là quyền sử dụng đất 3.251,6 m² (đất ĐRM nay là BHK) tại thửa số 52-1, tờ bản đồ 28, xã T, tỉnh Phú Thọ (trị giá 126.812.400 đồng) và số tiền bồi thường giải phóng mặt bằng 307.211.550 đồng. Việc xác định này dựa trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số O297980 cấp ngày 29/6/1999 đứng tên cụ Nguyễn Kim H2 và cụ Nguyễn Thị L2, hồ sơ thu hồi đất và bồi thường năm 2022 của Chi nhánh Trung tâm Phát triển Quỹ Đất khu vực P, UBND xã T, kết quả đo đạc, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản. Tòa sơ thẩm đã loại trừ đúng phần không phải di sản (95.400.511 đồng liên quan đến vật kiến trúc, cây trồng, di chuyển mộ và phần đất ngoài phạm vi thửa 52-1, thuộc tài sản riêng của ông M và bà H), tránh nhầm lẫn với tài sản phát sinh sau thời điểm mở thừa kế hoặc do cá nhân tạo ra. Quan điểm của ông M cho rằng toàn bộ tài sản không phải di sản là không có căn cứ, vì giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chứng minh quyền sở hữu, sử dụng thuộc về cụ H2 và cụ L2 tại thời điểm họ còn sống. Việc xác định di sản như vậy là có căn cứ, đúng pháp luật, đảm bảo chỉ chia những tài sản thực sự thuộc về người đã chết. - Về thời điểm mở thừa kế và thời hiệu khởi kiện chia thừa kế: Thời điểm mở thừa kế được xác định theo Điều 611 Bộ luật Dân sự năm 2015 là thời điểm người có di sản chết. Cụ Nguyễn Thị L2 chết năm 2008 và cụ Nguyễn Kim H2 chết năm 2013, di sản là tài sản chung của hai cụ nên thời điểm mở thừa kế được 13 tính từ thời điểm người sau chết (năm 2013) để đảm bảo tính toàn vẹn của di sản. Bản án sơ thẩm đã ngầm xác định đúng thời điểm này khi chấp nhận yêu cầu khởi kiện. Về thời hiệu, theo khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015, thời hiệu khởi kiện chia thừa kế đối với bất động sản là 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế. Đơn khởi kiện của bà Nguyễn Thị T được thụ lý ngày 02/12/2024, tức trong thời hạn 30 năm (từ năm 2013 đến năm 2043), nên vụ án được giải quyết đúng thời hiệu. Ông M không đưa ra lập luận nào về thời hiệu hết hạn, và việc tòa sơ thẩm thụ lý vụ án là phù hợp với Điều 157 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. - Về hàng thừa kế và cách chia di sản: Hàng thừa kế thứ nhất được xác định đúng theo Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015, gồm 9 suất (loại trừ hai người con chết không có con cái là ông Nguyễn Kim T5 và bà Nguyễn Thị H3), áp dụng thế vị theo Điều 652 cho ông Nguyễn Kim B (chết năm 2020, thế vị bởi bà Nguyễn Thị T1 và ba con: chị T3, anh P1, anh N1) và ông Nguyễn Văn C1 (chết năm 2022, thế vị bởi bà Nguyễn Thị K và hai con: anh L, anh L3). Việc chia đều mỗi suất theo nguyên tắc bình đẳng tại Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015 là đúng, không phân biệt giới tính hoặc thứ tự sinh. Đối với tiền bồi thường (307.211.550 đồng), chia đều 9 suất (mỗi suất khoảng 34.134.616 đồng), điều chỉnh theo thế vị và ghi nhận tặng cho tự nguyện theo Điều 457 Bộ luật Dân sự năm 2015 (ví dụ: ba con ông B tặng bà T1, anh L tặng bà K), dẫn đến ông M hưởng 34.134.622 đồng và phải hoàn lại khoảng 273 triệu đồng cho các thừa kế khác. Đối với đất (3.251,6 m²), tách lối đi chung vào khu mộ (401,6 m²) để đảm bảo nhu cầu tâm linh theo Điều 645 Bộ luật Dân sự năm 2015; giao ông M 570 m² (trị giá 22.230.000 đồng) xem xét sử dụng ổn định lâu năm; giao bà T 2.280 m² (trị giá 88.920.000 đồng, bao gồm phần tặng cho từ đồng thừa kế trừ ông M và anh L3); bà T thanh toán cho anh L3 3.705.000 đồng tương ứng phần anh hưởng. Yêu cầu của ông M về thanh toán tiền nuôi dưỡng bị bác đúng vì thiếu chứng cứ chứng minh công trạng đặc biệt theo Điều 669 Bộ luật Dân sự năm 2015. Cách chia này hợp lý, công bằng, dựa trên chứng cứ và ý nguyện đa số đương sự, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên. Tại phiên tòa phúc thẩm, ông M (qua đại diện bà Lê Thị H) không cung cấp được tài liệu, chứng cứ mới hoặc tình tiết mới để chứng minh kháng cáo có căn cứ. Quan điểm của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ đề nghị không chấp nhận kháng cáo, giữ nguyên bản án sơ thẩm là phù hợp với tình tiết vụ án và quy định pháp luật.

Từ những phân tích trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm xét thấy bản án dân sự sơ thẩm số 25/2025/DS-ST ngày 29/9/2025 của Tòa án nhân dân Khu vực 3 – Phú Thọ đã nhận định và giải quyết vụ án có căn cứ, đúng pháp luật, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các đương sự. Kháng cáo của bị đơn ông Nguyễn Văn M không có căn cứ để chấp nhận.

[3] Về án phí dân sự phúc thẩm: Bị đơn ông Nguyễn Văn M phải chịu án phí dân sự phúc thẩm đối với toàn bộ yêu cầu kháng cáo không được chấp nhận theo quy định tại khoản 1 Điều 29 14 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30 tháng 12 năm 2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội.

[4] Quan điểm của Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ tại phiên tòa phúc thẩm về việc giữ nguyên Bản án sơ thẩm là phù hợp với các quy định của pháp luật và tình tiết vụ án.