Bản án 238/2026/DS-PTTranh chấp đất đai về đòi đất cho mượn, cho sử dụng nhờ, lấn chiếm

[1] Đơn kháng cáo của bà Tăng Thị N1, ông Huỳnh Thanh C (là người đại diện theo ủy quyền của bà Tăng Thị N1) làm trong thời hạn luật định và phù hợp về hình thức nên đủ điều kiện để được xem xét theo thủ tục phúc thẩm.

[2] Tại phiên tòa phúc thấm: nguyên đơn bà Lâm Hoa L, bị đơn bà Tăng Thị N1 (có kháng cáo) cùng một số người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là ông Châu Hòa N, ông Lâm L4 và bà Lâm Thị N4 có mặt hoặc đã có người đại diện theo ủy quyền có mặt; những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan còn lại đã được triệu tập hợp lệ đến lần thứ hai nhưng vẫn vắng mặt không rõ lý do, không vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan, những đương sự này không kháng cáo và cũng đã vắng mặt tại phiên tòa sơ thẩm.

Do đó, căn cứ vào Điều 294 và Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Hội đồng xét xử tiến hành xét xử vắng mặt những đương sự nêu trên.

[3] Về xác định đối tượng là quyền sử dụng đất hai bên đương sự có tranh chấp: Các bên đương sự thống nhất phần đất đang tranh chấp theo Biên bản thẩm định ngày 05/12/2023 của Tòa án nhân dân thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng (cũ) là một phần của thửa số 883, tờ bản đồ số 14 (nay là thửa đất số 408, tờ bản đồ số 33) tọa lạc tại ấp Đ, xã L, thị xã V, tỉnh Sóc Trăng (cũ), nay là phường V, thành phố Cần Thơ, mà hộ bà Châu Thị Xà Q đã được Ủy ban nhân dân huyện V cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 19/02/1998.

[4] Xét kháng cáo của bị đơn bà Tăng Thị N1 và kháng cáo của ông Huỳnh Thanh C (là người đại diện theo ủy quyền của bà N1) đều có cùng nội dung đề nghị Tòa án cấp phúc thấm sửa bản án sơ thấm theo hướng không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, đồng thời chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn, thì thấy: [4.1] Phía nguyên đơn trình bày phần đất tranh chấp là một phần thuộc thửa đất có nguồn gốc là của cha mẹ bà Châu Thị Xà Q, ông Lâm X sử dụng trước năm 1975; sau năm 1975 để lại cho ông X, bà Q sử dụng. Trên thửa đất có 04 căn nhà của các con ông Lâm X và bà Q đang ở, còn phần đất tranh chấp là phần đất trống trên có đóng 01 cây nước (tức giếng nước bơm bằng tay) hiện đã hư hỏng, 03 cây dừa và một phần nhà của ông Lâm Tha R. Phía bị đơn lại cho rằng nguồn gốc phần đất đang tranh chấp là của cha mẹ ông Châu K1 (chồng của bà N1) quản lý sử dụng từ trước năm 1975. Xét bị đơn không xuất trình được chứng cứ chứng minh về nguồn gốc đất. Hơn nữa, khi còn sống thì ông Châu K1 có đăng ký quyền sử dụng đất và được Ủy ban nhân dân huyện V cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 25/02/1997 với 08 thửa đất nhưng không có thửa số 883. Còn bà Châu Thị Xà Q đăng ký quyền sử dụng đất và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 19/02/1998 (tức là được cấp sau ông KI), trong đó có thửa 883. Sau khi được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì các bên đã sử dụng ổn định, không có tranh chấp cho đến năm 2022 khi các anh chị em của nguyên đơn làm thủ tục phân chia thừa kế thì phía bị đơn không chịu ký giáp ranh nên mới xảy ra 6 tranh chấp. Ngoài ra, tại đơn phản tố ngày 18/9/2024, chính bị đơn bà Tăng Thị N1 đã yêu cầu phía nguyên đơn cho mở lối đi tại phần đất tranh chấp. Điều đó chứng tỏ bị đơn đã nhận thức được và gián tiếp thừa nhận phần đất tranh chấp là của nguyên đơn. Tòa án cấp sơ thẩm xác định nguyên đơn có quyền sử dụng hợp pháp đối với phần đất tranh chấp là có căn cứ; đồng thời xét đến việc sử dụng đất trên thực tế, từ đó buộc nguyên đơn phải dành cho bị đơn một lối đi có chiều ngang 02m, dài hết đất là 11,35m, diện tích là 22,7m là phù hợp. [4.2] Bị đơn kháng cáo cho rằng đất tranh chấp thuộc quyền sử dụng hợp pháp của bị đơn, nên đề nghị Hội đồng xét xử không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, đồng thời chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn, nhưng bị đơn không xuất trình được chứng cứ, tài liệu nào mới để làm cơ sở cho yêu cầu kháng cáo của mình, nên kháng cáo của bị đơn không được Hội đồng xét xử chấp nhận. [4.3] Về quan điểm của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị đơn, Hội đồng xét xử thấy rằng: Tòa án cấp sơ thẩm không giải quyết yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại mà chỉ buộc bị đơn thanh toán cho nguyên đơn giá trị quyền sử dụng phần đất lối đi, nên không vượt quá yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Về việc Tòa án cấp sơ thẩm buộc bị đơn trả lại quyền sử dụng phần đất tranh chấp cho nguyên đơn (bà Lâm Hoa L): Nếu phần đất tranh chấp là di sản thừa kế chưa chia thì đây là mối quan hệ trong nội bộ gia đình nguyên đơn (cụ thể là giữa bà Lâm Hoa L và những người con khác của vợ chồng bà Q, ông X), nên không làm ảnh hưởng hay thay đổi đến quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn.

Do đó, việc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị đơn nêu ra những vấn đề trên cũng không làm thay đổi bản chất của vụ án.

[5] Quan điểm của đại diện Viện Kiểm sát cấp phúc thẩm là phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận. Quan điểm của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị đơn là không phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử nên không được chấp nhận.

[6] Về án phí phúc thẩm: Bà Tăng Thị N1 là người cao tuổi nên được miễn án phí phúc thấm.