Bản án 262/2025/DS-PTTranh chấp đất đai

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa, căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên tòa, trên cơ sở ý kiến trình bày của các bên đương sự và ý kiến của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ, Hội đồng xét xử nhận định như sau:

[1] Về tố tụng: Đơn kháng cáo của bị đơn ông Trần Văn T và người đại diện theo ủy quyền của ông T là anh Hồ Văn P được nộp trong thời hạn luật định, nội dung kháng cáo hợp lệ nên được xem xét, giải quyết theo thủ tục phúc thẩm.

[2] Về nội dung vụ án: 2.1. Xét kháng cáo của bị đơn ông Trần Văn T và người đại diện theo ủy quyền anh Hồ Văn P đề nghị xem xét lại toàn bộ bản án sơ thẩm: Bản án sơ thẩm số 14/2025/DS-ST ngày 18/9/2025 của Tòa án nhân dân Khu vực 1 - Phú Thọ đã chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, buộc bị đơn ông Trần Văn T và bà Đỗ Thị L phải tháo dỡ toàn bộ công trình xây dựng trên diện tích đất lấn chiếm 39,3m² thuộc thửa đất số 403, tờ bản đồ số 07 tại tổ F, khu F, phường N, tỉnh Phú Thọ, và tháo dỡ trụ cổng cùng cánh cổng để trả lại lối đi ra đường giao thông. Đồng thời, bản án sơ thẩm chấp nhận một phần yêu cầu độc lập của bị đơn về việc chia đều chi phí tố tụng giữa các bên có lỗi, nhưng bác yêu cầu về chi phí tháo dỡ và giá trị 8m² đất. Hội đồng xét xử xét thấy: Quan hệ tranh chấp là “Tranh chấp quyền sử dụng đất, yêu cầu tháo dỡ tài sản trên đất, quyền về lối đi, chi phí tháo dỡ tài sản và thanh toán giá trị quyền sử dụng đất” theo quy định tại khoản 3, khoản 9 và khoản 14 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự. Bản án sơ thẩm đã xác định đúng nguồn gốc đất đai, diện tích lấn chiếm dựa trên kết quả đo đạc, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản, đồng thời phân tích có căn cứ về hành vi lấn chiếm của bị đơn và lỗi của các bên liên quan trong Văn bản cam kết ngày 28/8/2019 tại Văn phòng C2.

Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết vụ án và tại phiên tòa sơ thẩm, bị đơn thông qua người đại diện anh Hồ Văn P đã trình bày quan điểm rằng việc tháo dỡ phần hiên nhà tầng 1 (kết cấu bê tông cốt thép chịu lực diện tích 9,1m²) gắn với nhà hai tầng sẽ ảnh hưởng đến kết cấu công trình còn lại, và đề nghị để lại diện tích này, thanh toán giá trị đất cho nguyên đơn. Mặc dù bị đơn không cung cấp chứng cứ chứng minh và không đề nghị trưng cầu giám định, nhưng Tòa án cấp sơ thẩm đã không xem xét việc trưng cầu giám định kết cấu công trình xây dựng để xác định tính khả thi của việc tháo dỡ, mà vẫn tuyên buộc tháo dỡ toàn 14 bộ. Theo Điều 102 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Tòa án có quyền trưng cầu giám định khi xét thấy cần thiết để làm rõ các vấn đề chuyên môn, đảm bảo tính chính xác và khả thi của bản án. Trong trường hợp này, việc tháo dỡ công trình lấn chiếm có thể dẫn đến hậu quả bất khả thi khi thi hành án (như ảnh hưởng nghiêm trọng đến kết cấu nhà ở của bị đơn, gây thiệt hại lớn hoặc không an toàn), sẽ ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của các đương sự và hiệu lực thi hành án theo Luật Thi hành án dân sự. Đây là trường hợp cần thiết phải trưng cầu giám định để đánh giá hậu quả tháo dỡ, nhằm tránh tình trạng bản án không thể thi hành triệt để, dẫn đến tranh chấp kéo dài hoặc phải khởi kiện bổ sung. Tòa án cấp sơ thẩm đã không chủ động ra Quyết định trưng cầu giám định, mà chỉ dựa vào việc bị đơn không chứng minh để bác quan điểm của bị đơn và chấp nhận yêu cầu tháo dỡ của nguyên đơn. Điều này vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, ảnh hưởng đến quyền lợi của bị đơn và tính khả thi của bản án. Theo khoản 2 Điều 160 Bộ luật Tố tụng dân sự, trong trường hợp Tòa án quyết định trưng cầu giám định vì xét thấy cần thiết (không phụ thuộc vào yêu cầu của đương sự), nguyên đơn phải nộp tạm ứng chi phí giám định. Nếu nguyên đơn không nộp tạm ứng sau khi được Tòa án giải thích, Tòa án có quyền đình chỉ giải quyết vụ án theo điểm đ khoản 1 Điều 217 Bộ luật Tố tụng dân sự. Việc không thực hiện giám định dẫn đến bản án sơ thẩm không đảm bảo giải quyết vụ án triệt để, có thể gây thiệt hại cho nguyên đơn nếu sau này không thi hành được án và là lỗ hổng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự. Do đó hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để cấp sơ thẩm giải quyết lại và thực hiện việc trưng cầu giám định kết cấu công trình xây dựng. Do huỷ bản án sơ thẩm nên không xem xét kháng cáo của bị đơn ông Trần Văn T và người đại diện theo ủy quyền anh Hồ Văn P.

[3] Về án phí dân sự phúc thẩm: Do huỷ bản án sơ thẩm và ông Trần Văn T là người cao tuổi nên không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.

[4] Quan điểm của Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ tại phiên tòa phúc thẩm là đúng quy định của pháp luật nên được chấp nhận.