Bản án 225/2026/HNGĐ-STTranh chấp về nuôi con, chia tài sản của nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn hoặc hủy kết hôn trái pháp luật

[1]. Về tố tụng: - Về thẩm quyền giải quyết: Bà Phan Thị N có đơn khởi kiện đề nghị Tòa án giải quyết tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng với ông Hoàng Văn S nên xác định đây là vụ án "Yêu cầu Tòa án tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng" theo quy định tại Điều 28 Bộ luật Tố tụng dân sự; Theo thông tin đương sự cung cấp và Tòa án xác minh thì hiện nay bị đơn ông Hoàng Văn S là công dân có đăng ký hộ khẩu thường trú và cư trú tại thôn T, xã Y, tỉnh Tuyên Quang nên vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 2 - Tuyên Quang theo quy định tại khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự. - Về việc vắng mặt của bị đơn ông Hoàng Văn S tại phiên tòa: Qua xác minh tại địa phương nơi ông S đăng ký hộ khẩu thường trú và cư trú được cung cấp: Ông S thường xuyên đi làm ăn xa nhà, thi thoảng mới về gia đình và địa phương. Trước khi bà N nộp đơn khởi kiện lên Tòa án thì bà N đã thông báo cho ông S biết việc bà N sẽ làm đơn yêu cầu Tòa án tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng với ông S gửi Tòa án giải quyết, ông S biết nhưng không đến Tòa án làm việc. Vì vậy Tòa án đã tiến hành các thủ tục theo quy định pháp luật về thụ lý vụ án, mở phiên họp công khai chứng cứ, xét xử thông qua bà Phan Thị N (vợ ông S) và chính quyền tại địa phương. Như vậy người bị kiện là ông Hoàng Văn S đã cố tình trốn tránh nghĩa vụ nên Tòa án tiến hành thụ lý và giải quyết vụ án theo thủ tục chung theo quy định tại điểm e khoản 1 Điều 192 Bộ luật Tố tụng dân sự. Hội 4 đồng xét xử quyết định xét xử văng mặt ông S theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 227 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2]. Về quan hệ hôn nhân: Bà Phan Thị N và ông Hoàng Văn S chung sống với nhau từ năm 1995 đến nay, trước khi chung sống ông bà được tự do tìm hiểu và được hai bên gia đình tổ chức lễ cưới theo phong tục, tập quán của địa phương nhưng không đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật. Như vậy, quan hệ hôn nhân giữa bà N và ông S là không hợp pháp. Hội đồng xét xử thấy rằng: Tại khoản 1 Điều 9 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định: "Việc kết hôn phải được đăng ký và do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện theo quy định của luật này và pháp luật về hộ tịch. Việc kết hôn không được đăng ký theo quy định tại khoản này thì không có giá trị pháp lý" và tại điểm b khoản 3 Nghị quyết số: 35/2000/QH10, ngày 09/6/2000 của Quốc hội quy định: "Nam và nữ chung sống với nhau như vợ chồng từ ngày 03/01/1987 đến ngày 01/01/2001, mà có đủ điều kiện kết hôn theo quy định của Luật này thì có nghĩa vụ đăng ký kết hôn trong thời hạn hai năm, kể từ ngày Luật này có hiệu lực cho đến ngày 01/01/2003 trong thời hạn này mà họ không đăng ký kết hôn nhưng có yêu cầu ly hôn thì Tòà án áp dụng các quy định về ly hôn của Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 để giải quyết. Từ sau ngày 01/01/2003 mà họ không đăng ký kết hôn thì pháp luật không công nhận họ là vợ chồng". Như vậy, bà N và ông S chung sống với nhau từ năm 1995 đến nay không có đăng ký kết hôn mặc dù có đủ điều kiện kết hôn, xong các bên không thực hiện nghĩa vụ đăng ký kết hôn mà vẫn chung sống cùng nhau là hôn nhân bất hợp pháp, không được pháp luật công nhận là vợ chông. Thực tế bà N và ông S đã sống ly thân nhau từ năm 2023 đến nay, trong thời gian sống ly thân bà N và ông S không quan tâm, chăm sóc gì đến nhau, vì vậy bà N làm đơn yêu cầu Tòa án tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng giữa bà N với ông S. Tại phiên tòa, đại diện Viện kiểm sát nhân dân khu vực 2 - Tuyên Quang cũng đề nghị Hội đồng xét xử không công nhận quan hệ vợ chồng giữa bà N và ông S. Xét thấy yêu cầu của bà Phan Thị N và đề nghị của đại diện Viện kiểm sát là có căn cứ, phù hợp với quy định của pháp luật nên cần chấp nhận. Do vậy, Hội đồng xét xử cần xử không công nhận bà Phan Thị N và ông Hoàng Văn S là vợ chồng là phù hợp với quy định tại điểm b khoản 3 Nghị quyết 35/2000/QH10, ngày 09/6/2000 của Quốc hội và khoản 1 Điều 9 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.

[3]. Về con chung: Bà Phan Thị N và ông Hoàng Văn S có 02 con chung là Hoàng Đức L, sinh ngày 30/8/1995 và Hoàng Thị T T, sinh ngày 30/10/2008. - Đối với con chung Hoàng Đức L đã đủ 18 tuổi trưởng thành, sức khỏe phát triển bình thường và có khả năng tự lao động được nên bà N không yêu cầu Tòa án giải quyết nên Hội đồng xét xử không xem xét, giải quyết. - Đối với con chung Hoàng Thị T T: Bà Phan Thị N có nguyện vọng được trực tiếp trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con chung Hoàng Thị T T đến khi trưởng thành và bà không yêu cầu ông S phải cấp dưỡng nuôi con 5 chung cùng bà; Cháu Hoàng Thị T T có nguyện vọng được ở cùng với bà Phan Thị N. Hội đồng xét xử thấy rằng để đảm bảo quyền lợi và sự phát triển về mọi mặt của cháu T cần giao cháu Hoàng Thị T T, sinh ngày 30/10/2008 cho bà Phan Thị N được trực tiếp trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục và ông Hoàng Văn S không phải cấp dưỡng nuôi con chung cùng bà Phan Thị N là phù hợp với quy định của pháp luật.

[4]. Về tài sản chung, đất đai chung và công nợ chung: Bà Phan Thị N xác định bà và ông Hoàng Văn S không có, không đề nghị Tòa án giải quyết nên Hội đồng xét xử không xem xét, giải quyết.

[5]. Về án phí: Bà Phan Thị N phải chịu toàn bộ án phí ly hôn sơ thấm theo quy định của pháp luật; Ông Hoàng Văn S không phải chịu án phí.