Bản án 23/2026/DS-PTTranh chấp về chia tài sản chung

[1] Cụ Phan Tùng (chết năm 1998) và vợ là cụ Nguyễn Thị D (chết năm 1988) không nuôi con nuôi, không ai có con riêng mà có 5 con chung gồm: (i) ông Phan C (chết năm 2014), ông C có vợ la Phan Thị Ngọc T8 có 06 người con gồm: - bà Phan Thị X (chết năm 2015), bà X có chồng là ông Phạm T3 và có các con Phạm Tấn T4, PhamTấn D2; - bà Phan Thị X3 (chết năm 2005), bà X3 có chồng là ông Đoàn Văn L và có các con Đoàn Thị H, Đoàn Thị P, Đoàn Văn H1; - ông Phan Tấn X1 (Bị đơn); - bà Phan Thị X2; - bà Phan Thị T5; - bà Phan Thị T6. (ii) bà Phan Thị T1; (iii) bà Phan Thị T2; (iv) ông Phan Đ; (v) bà Phan Thị Y (chết năm 2021, bà Y không có chồng, con). Cụ Phan H2 là anh ruột cụ Phan T7, cụ Phan H2 và vợ là cụ Nguyễn Thị N1 có 4 con chung là Phan Thị N2 (chết năm 2006), Phan Thị L2 (chết năm 2021), Phan Thị H4, sinh năm 1931, Phan Thị L1 (chết năm 1972 chết khi chưa có chồng con).

[2] Xét kháng cáo của ông Phan Tấn X1 cho rằng Tòa án cấp sơ thẩm vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng khi không đưa các con của vợ chồng cụ Phan H2 vào tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và yêu cầu sửa toàn bộ bản án sơ thẩm theo hướng không chấp nhận yêu cầu chia thừa kế của nguyên đơn vì nguồn gốc thửa đất 1215 là của vợ chồng cụ Phan H2, không phải của cụ Phan T7 và ngày 26/12/1997, các con cụ Phan H2 đã viết “Giấy ưng thuận cho nhà và vườn ở” cho ông X trọn quyền sử dụng thửa đất và ngày 17/3/1998, cụ Phan T7 cũng lập “Giấy chuyển nhượng nhà và vườn ở” cho ông X toàn quyền quản lý, sử dụng nhà đất, thấy: [2.1] Nguồn gốc thửa đất hiện tranh chấp (thửa đất số 1215, tờ bản đồ số 3 xã N) do vợ chồng cố Phan H3, cố Nguyễn Thị N là cha mẹ cụ Phan H2 và cụ Phan T7 tạo lập; hai cố chết, cụ Phan H2 sử dụng thửa đất. Quá trình vợ chồng cụ H2 sinh sống trên thửa đất 1215, các con của hai cụ đều lập gia đình, ở riêng nơi khác. Năm 1971 cụ H2 chết, nhà đất do con gái út là bà Phan Thị L1 quản lý sử dụng đến năm 1972 bà L1 chết nhà đất bỏ hoang và nhà bị đổ sập do mưa bão; năm 1975, vợ chồng cụ Phan T7, cụ Nguyễn Thị D1 đến xây dựng nhà tranh, vách đất trên thửa đất 1215. Ngày 31/10/1997, cụ Phan T7 có đơn xin đăng ký quyền sử dụng đất, có xác nhận của UBND xã N và ngày 17/12/1997 Ủy ban nhân huyện T cấp cho “hộ Phan T7” Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số L742217 (số vào sổ cấp GCNQSDĐ 02286 QSDĐ/Trl63/Q4) đối với thửa đất số 1215, tờ bản đồ số 3 (bản đồ lập năm 1993), diện tích 1.810m2 (200m2 đất ở, 1610m2 đất vườn thời hạn sử dụng đến tháng 12/2017, đất cấp theo Nghị định 64/CP). Thời điểm cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho “hộ ông Phan T7” thì “hộ ông Phan T7” có 02 nhân khẩu là cụ Phan T7 và bà Phan Thị Y (con gái cụ Phan T7). Xét, nguồn gốc thửa đất hiện tranh chấp do cố Phan H3 và vợ là 17 cố Nguyễn Thị N (cha mẹ của cụ Phan H2 và cụ Phan T7) tạo lập; hai cố chưa được chính quyền các thời kỳ cấp bất kỳ loại giấy tờ về quyền sử dụng đất và khi chết không lập văn bản chia đất cho bất cứ con nào. Sau đó, vợ chồng cụ Phan H2 và các con có sử dụng đất, nhưng sau khi vợ chồng cụ Phan H2 chết, các con của vợ chồng cụ Phan H2 không quản lý, sử dụng đất và cũng không đăng ký, kê khai sử dụng đất với Nhà nước; sau đó, cụ Phan T7 là người trực tiếp quản lý sử dụng đất trong thời gian dài và làm thủ tục đăng ký, kê khai được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Vì vậy, Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ quy định tại Điều 236 Bộ luật Dân sự 2015“Người chiếm hữu, người được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình liên tục, công khai trong thời hạn 10 năm đối với động sản, 30 năm đối với bất động sản thì trở thành chủ sở hữu tài sản đó, kể từ thời điểm bắt đầu chiếm hữu..” xác định thửa đất số 1215 thuộc quyền quản lý, sử dụng của “hộ ông Phan T7” theo đúng Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số L742217 do Ủy ban nhân huyện T cấp cho “hộ ông Phan T7” ngày 17/12/1997 là có căn cứ, đúng pháp luật. [2.2] Xét tài liệu “Giấy chuyển nhượng nhà và vườn ở” đề ngày 17/3/1998 do ông Phan Tấn X1 xuất trình thấy, nội dung tài liệu thể hiện cụ T7 tặng cho ông X nhà và quyền sử dụng đất, nhưng không ghi rõ tặng cho nhà và vườn ở tại thửa đất nào, ở đâu, người lập giấy áp chỉ không ghi rõ họ, tên người lập giấy, giấy lập ngày 17/3/1998, nhưng đến ngày 28/6/1999 UBND xã N mới xác nhận (xác nhận sau khi cụ Phan T7 đã chết) nên Giấy này không có giá trị pháp lý nên không chấp nhận kháng cáo của ông X cho rằng toàn bộ nhà đất là của ông X.

[3] Xét kháng cáo của ông Phan Tấn X1 về vấn đề xác định di sản thừa kế và chia di sản thừa kế, thấy: [3.2] Cấp sơ thẩm xét thửa đất số 1215, tờ bản đồ số 3 xã N theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số L742217 do Ủy ban nhân huyện T cấp cho“hộ ông Phan T7” ngày 17/12/1997 với diện tích 1.810m2 (trong đó có 200m2 đất ở, 1610m2 đất vườn, đo thực tế là 1.846,4m2); do cụ Phan T7 và cụ Nguyễn Thị D1 quản lý sử dụng nhà đất từ năm 1975 nên 200m2 đất ở, trên đất có nhà của hai cố nên xác định 200m2 đất ở là tài sản chung của cụ T7 và cụ D1. Cụ D1 chết năm 1988 không để lại di chúc (di sản của cụ D1 còn thời hiệu khởi kiện khi ông Phan Đ khởi kiện ngày 08/01/2024) nên phần di sản của cụ D1 100m2 đất ở được chia đều cho các đồng thừa kế gồm Phan T7, Phan C, Phan Thị T1, Phan Thị T2, Phan Thị Y, Phan Đ, mỗi người nhận 16,66m2 là có căn cứ, đúng pháp luật. Tòa án cấp sơ thẩm xác định 1.610m2 (loại đất vườn) là tài sản chung của “hộ ông Phan T7” được Nhà nước cân đối giao theo Nghị định 64/CP có 2 nhân khẩu là cụ Phan T7 và bà Phan Thị Y nên xác định phần di sản của cụ Phan T7 và bà Phan Thị Y mỗi người 823,2m2 là có căn cứ, đúng pháp luật. [3.2] Xét kháng cáo của ông X yêu cầu trích một phần di sản để tính công sức chăm sóc, mai táng cụ T7 và bà Y của vợ chồng ông X và trích một phần di sản cho vợ chồng ông X dùng vào việc thờ cúng thấy, cấp sơ thẩm xác định hàng thừa kế thứ nhất của cụ Phan T7 gồm 5 người là ông Phan C, bà 18 Phan Thị T1, bà Phan Thị Y, bà Phan Thị T2, ông Phan Đ, di sản thừa kế là 939,86m2 (116,66m2 đất ở và 823,2m2 đất vườn) và đã trích công sức chăm sóc, nuôi dưỡng cụ T7 và công sức thờ cúng cho ông Phan Tấn X1 01 kỷ phần nên chia di sản thừa kế của cụ T7 thành 06 kỷ phần là đã đảm bảo quyền lợi hợp pháp của ông X nên không chấp nhận nội dung kháng cáo này của ông X. [3.3] Xét kháng cáo của ông Phan Tấn X1 và đề nghị của đại diện Viện công tố tại phiên tòa phúc thẩm cho rằng cấp sơ thẩm chia di sản thừa kế của bà Phan Thị Y 3 người gồm bà Phan Thị T1, bà Phan Thị T2 và ông Phan Đ là thiếu kỷ phần của ông Phan C (cha ông Phan Tấn X1) thấy: Cấp cấp sơ thẩm xác định di sản thừa kế của bà Phan Thị Y là quyền sử dụng 996,5m2 đất (trong đó 36,1m2 đất ở và 960,4m2 đất vườn) là có căn cứ, đúng pháp luật, các đương sự không kháng cáo vấn đề này. Xét, bà Phan Thị Y không có chồng con, bà Y chết năm 2021 không để lại di chúc và lúc đó cha mẹ bà Y đã chết nên những người được hưởng thừa kế của bà Y (là những người thuộc hành thừa kế thứ hai của bà Y) là các anh chị em ruột của bà Y gồm ông Phan C, bà Phan Thị T1, bà Phan Thị T2 và ông Phan Đ, nhưng ông Phan C chết năm 2014 (chết trước bà Y) nên cấp sơ thẩm căn cứ điểm b khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015 xác định ông Phan C không được liệt kê hưởng thừa kế di sản của bà Y là có căn cứ, đúng pháp luật. Ông Phan Tấn X1 kháng cáo và đại diện Viện công tố tại phiên tòa phúc thẩm cho rằng ông X được hưởng thừa kế thế vị theo Điều 652 Bộ luật Dân sự năm 2015 là không đúng pháp luật vì những người được hưởng thừa kế di sản của bà Y đã được liệt kê chi tiết tại điểm b khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015.

[4] Quyết định khác của bản án sơ thẩm không có kháng cáo kháng nghị đã có hiệu lực pháp luật. Ông Phan Tấn X1 kháng cáo không được chấp nhận phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.