Bản án 12/2023/DS-GĐTTranh chấp về chia tài sản chung

[1] Cụ Bành Thị L2 (chết năm 1985) và cụ Bành Thị L3 (chết năm 2009) là hai chị em ruột. Cụ L2 và cụ L3 không lập gia đình, nên cụ L2 nhận nuôi bà Nguyễn Thị L; còn cụ L3 nhận nuôi bà Trần Thị P.

[2] Nguồn gốc thửa đất số 561, tờ bản đồ số 13 (trước đây là thửa đất số 680, tờ bản đồ số 24), diện tích 848 m2 (trong đó có 200 m2 đất ở và 648 m2 đất vườn) tọa lạc tại thôn Gia An Đ, xã HCB, huyện Hoài N, tỉnh Bình Định trước giải phóng là của cụ Trần T2 (nhân viên chế độ cũ). Sau năm 1975, cụ T2 bỏ đi, nên đất bỏ trống. Bà L cho rằng, cụ L2 và cụ L3 đã xin chính quyền địa phương đất để làm nhà ở, nhưng bà L không có chứng cứ chứng minh. Căn cứ hồ sơ địa chính năm 1984 thửa đất đang tranh chấp đứng tên chủ sử dụng đất là cụ Bành Thị Ngọc L3. Ủy ban nhân dân huyện Hoài N xác định tại thời điểm năm 1993, hộ gia đình cụ Bành Thị Ngọc L3 là xã viên hợp tác xã, có 02 nhân khẩu gồm cụ L3 và bà P, được cân đối giao đất nông nghiệp sử dụng ổn định lâu dài, trong đó có thửa đất 561, tờ bản đồ số

13. Ngày 01/4/1996, cụ L3 có đơn xin đăng ký quyền sử dụng đất và ngày 02/8/1997 được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Như vậy, không có cơ sở xác định đất đang tranh chấp là tài sản chung của cụ L2 và cụ L3, Tòa án các cấp không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà L yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 00718 QSDĐ/A2 ngày 02/8/1997 do Ủy ban nhân dân huyện Hoài N cấp cho cụ Bành Thị Ngọc L3 và Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CH 00426 ngày 14/9/2011 do Ủy ban nhân dân huyện Hoài N cấp cho bà Trần Thị P; hủy hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa bà P với vợ chồng ông T1, hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do Ủy ban nhân dân huyện Hoài N cấp cho vợ chồng ông T1 và chia đôi đất thuộc thửa số 561, tờ bản đồ số 13 là có căn cứ.

[3] Đối với ngôi nhà xây dựng trên thửa đất đang tranh chấp (trước khi Nhà nước thu hồi): Bà L cho rằng nhà là do cụ L2 bỏ tiền ra xây dựng, có sự đóng góp công sức của các anh chị em con cháu bà L, còn bà P thì cho rằng cụ L xây dựng nhưng không có chứng cứ chứng minh. Căn cứ lời khai của những người làm chứng như bà Bành Thị Ngọc S, ông Bành Quang H, ông Bành Quang L1 (em và cháu của cụ L2, cụ L3) đều xác nhận khi làm nhà thì các anh chị em, con cháu trong gia đình có đóng góp công sức, tiền bạc để xây dựng, sửa chữa, sau khi làm nhà xong hai cụ đều ở chung và khi chết đều được thờ cúng tại ngôi nhà này. Đối với cây cối trên đất các bên cũng không có chứng cứ chứng minh do cụ L3 hay cụ L2 trồng. Bà P cũng thừa nhận không biết cây do ai trồng, từ nhỏ đã có.

Do đó, Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa cấp phúc thẩm xác định nhà và các tài sản trên đất là tài sản chung của cụ L2 và cụ L3 là có căn cứ. Ngày 24/3/2014, bà P nhận tiền đền bù cây, hoa màu là 18.512.590 đồng và tiền nhà là 227.412.848 đồng (do Nhà nước thu hồi một phần đất); tổng cộng 02 khoản là 245.925.438 đồng. Như đã phân tích ở trên, có căn cứ xác định tài sản bị thu hồi gồm cây, hoa màu và nhà là tài sản thuộc sở hữu chung của cụ L2 và cụ L3, nên Tòa án các cấp chấp nhận yêu cầu của bà L chia đôi số tiền đền bù và buộc bà P trả cho bà L số tiền 122.692.719 đồng là có cơ sở.

[4] Tài sản hiện nay là căn nhà được xây dựng trên phần đất còn lại. Các bên đều thừa nhận căn nhà này do bà P bỏ tiền ra xây dựng từ năm 2017, nên không có căn cứ để xác định căn nhà là tài sản chung của cụ L và cụ L. Tòa án cấp sơ thẩm không nhận định, đánh giá về vấn đề này là thiếu sót. Tòa án cấp phúc thẩm nhận định “Bà L yêu cầu chia đôi tài sản trên đất; Tòa án cấp sơ tham xác định tài sản trên thửa đất tranh chấp là tài sản chung của cụ L2 và cụ L3, nhưng Tòa án cấp sơ tham chỉ căn cứ vào tài sản nằm trên diện tích đất bị thu hồi 425,4 m2 theo phương án chi tiết về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đầu tư xây dựng công trình mở rộng Quốc lộ 1 để buộc bà P phải giao cho bà L số tiền 122.962.719 đồng; nguyên đơn và những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan cũng không kháng cáo là đã có lợi cho bà P” là cũng không đúng.

[5] Sau khi xét xử sơ thẩm, bà L không có đơn kháng cáo. Bà P là người có đơn kháng cáo. Tòa án cấp phúc thẩm quyết định không chấp nhận kháng cáo của bà P, giữ nguyên Bản án sơ thẩm.

Tuy nhiên, tại phần Quyết định của Bản án phúc thẩm lại tuyên thêm so với Bản án sơ thẩm, cụ thể: “Bà Nguyễn Thị L được quyền sở hữu, sử dụng nhà, vật kiến trúc và cây cối hoa màu tại thửa đất 561, tờ bản đồ số 13, tại thôn Gia An Đ, xã Hoài Châu B, huyện Hoài N, tỉnh Bình Định” là sai lầm nghiêm trọng ảnh hưởng đến quyền lợi của bà P.