Thay đổi trách nhiệm giáo dục: Học sinh phải công khai sử dụng AI, giáo viên chịu trách nhiệm cuối cùng

Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT về tổ chức giáo dục tích hợp STEM sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 30/9/2026, mang theo những thay đổi đột phá trong cách quản lý công cụ trí tuệ nhân tạo trong lớp học. Thay vì cấm hoặc khuyến khích sử dụng AI một cách mơ hồ, Thông tư lần này thiết lập rõ ràng các trách nhiệm cụ thể cho từng bên liên quan: học sinh, giáo viên và nhà trường. Điều này đánh dấu sự chuyển dịch từ cách tiếp cận truyền thống sang một môi trường học tập có giám sát, minh bạch và chịu trách nhiệm pháp lý.

Học sinh phải kiểm chứng và công khai sử dụng AI

Quy định đầu tiên của Thông tư tập trung vào trách nhiệm của học sinh: phải kiểm chứng thông tin khi sử dụng AI và nêu rõ mức độ cũng như cách thức sử dụng công cụ này trong sản phẩm học tập. Điều này có nghĩa học sinh không thể sử dụng AI một cách âm thầm hoặc che giấu. Mỗi bài tập, dự án hay sản phẩm học tập có liên quan đến AI phải được ghi chú rõ ràng về loại công cụ được dùng, mức độ hỗ trợ (từ tìm kiếm thông tin, soạn thảo, đến tạo nội dung hoàn chỉnh) và cách học sinh sử dụng kết quả đó. Yêu cầu kiểm chứng thông tin đảm bảo rằng học sinh không chỉ sao chép output từ AI mà phải đánh giá độ chính xác, liên quan và phù hợp của nó.

Giáo viên: Người chịu trách nhiệm cuối cùng

Thông tư giao cho giáo viên một vai trò then chốt: chịu trách nhiệm cuối cùng về lựa chọn, kiểm chứng và sử dụng nội dung do AI hỗ trợ. Điều này không có nghĩa giáo viên phải tự tạo ra tất cả nội dung, mà họ phải có khả năng đánh giá, xác thực và giám sát bất kỳ tài liệu hay công cụ AI nào được sử dụng trong quá trình dạy học. Giáo viên chịu trách nhiệm pháp lý nếu nội dung AI không chính xác, có sai lệch hoặc gây ảnh hưởng xấu đến học sinh. Điều này đòi hỏi giáo viên cập nhật kiến thức về AI, biết cách kiểm tra output AI, và có năng lực để hướng dẫn học sinh sử dụng công cụ này một cách có trách nhiệm.

Nguyên tắc minh bạch, an toàn và tuân thủ pháp luật

Bên cạnh ba thay đổi chính, Thông tư nhấn mạnh rằng sử dụng AI trong hoạt động giáo dục STEM phải đảm bảo an toàn, trách nhiệm, minh bạch, trung thực và tuân thủ pháp luật. Điều này bao gồm bảo vệ dữ liệu cá nhân của học sinh, tránh sử dụng AI để gian lận hoặc vi phạm bản quyền, và luôn có giám sát, kiểm soát của con người thay vì để AI hoàn toàn tự động. Nguyên tắc này tạo nền tảng pháp lý chắc chắn để các trường học có thể tự tin triển khai AI mà không lo sợ vấn đề pháp lý hay đạo đức.

Ví dụ thực tế

Hãy tưởng tượng một học sinh lớp 10 sử dụng AI để viết báo cáo về hóa học. Theo Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT, học sinh phải ghi rõ: 'Sử dụng công cụ AI để tổng hợp thông tin, viết phần giới thiệu và kết luận; phần thực nghiệm và phân tích dữ liệu do em tự thực hiện và viết'. Giáo viên sau đó kiểm chứng thông tin AI có chính xác không, liệu output có phù hợp với mục tiêu bài học, và có tuân thủ bản quyền. Nếu phát hiện sai sót trong nội dung do AI cung cấp, giáo viên chịu trách nhiệm sửa đổi hoặc từ chối sử dụng phần đó.

Lưu ý quan trọng

Nhà trường, giáo viên và học sinh cần chuẩn bị sẵn sàng cho Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ 30/9/2026. Hành động cần thiết: tập huấn giáo viên về kiểm chứng AI, xây dựng quy định sử dụng AI cho học sinh, rà soát công cụ AI có sẵn và đảm bảo an toàn dữ liệu trước deadline trên.