Nghị định 365/2026: Mở rộng quyền kinh doanh xuất khẩu gạo cho mọi thành phần kinh tế

Nghị định 365/2026/NĐ-CP về kinh doanh xuất nhập khẩu gạo chính thức có hiệu lực từ ngày 01/10/2026, mang ý nghĩa then chốt trong việc cải cách thủ tục hành chính và mở rộng cơ hội kinh doanh. Điểm nhấn lớn nhất là nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường xuất khẩu gạo, cho phép thương nhân Việt Nam thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia hoạt động này. Bên cạnh đó, doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài cũng được phép nhập cuộc, tạo cạnh tranh lành mạnh và nâng cao chất lượng sản phẩm trên thị trường quốc tế.

Mở rộng quyền kinh doanh cho mọi thành phần kinh tế

Thay đổi đầu tiên và quan trọng nhất là quy định cho phép thương nhân Việt Nam thuộc mọi thành phần kinh tế (doanh nghiệp nhà nước, tư nhân, hộ kinh doanh, hợp tác xã, v.v.) được phép kinh doanh xuất khẩu gạo. Trước đó, quyền này có thể chỉ giới hạn cho một số đối tượng nhất định. Để thực hiện hoạt động này, các thương nhân phải đáp ứng các điều kiện quy định và được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo từ cơ quan có thẩm quyền. Điều này giúp bình đẳng hóa cơ hội, khuyến khích cạnh tranh và tối ưu hóa lợi ích của các doanh nghiệp trong ngành gạo.

Doanh nghiệp nước ngoài được tham gia với điều kiện pháp lý rõ ràng

Nghị định cũng tạo cơ hội cho doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) kinh doanh xuất khẩu gạo. Tuy nhiên, các doanh nghiệp này phải tuân thủ hai yêu cầu chính: (1) được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo từ cơ quan có thẩm quyền; (2) phải thực hiện theo quy định pháp luật Việt Nam và cam kết quốc tế. Quy định này đảm bảo sự kiểm soát chất lượng, tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế, và bảo vệ lợi ích của quốc gia trong các cam kết thương mại quốc tế mà Việt Nam đã ký kết.

Ủy thác xuất khẩu: chỉ nhà cấp phép mới được nhận

Một quy định quan trọng khác là chỉ thương nhân được cấp Giấy chứng nhận mới có quyền nhận ủy thác xuất khẩu gạo từ các tổ chức, cá nhân khác. Điều này nhằm tăng cường kiểm soát chất lượng, đảm bảo các nhà xuất khẩu ủy thác gạo là những đơn vị đã được xác minh về năng lực và điều kiện kinh doanh. Quy định này giúp hạn chế hoạt động xuất khẩu gạo "chui", bảo vệ uy tín của sản phẩm gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế và tạo sự minh bạch trong chuỗi cung ứng.

Các loại gạo đặc biệt được miễn điều kiện kinh doanh

Nghị định có ngoại lệ dành cho ba loại gạo đặc biệt: gạo hữu cơ, gạo đồ, và gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng. Thương nhân xuất khẩu các loại gạo này không cần đáp ứng điều kiện kinh doanh tại khoản 1 Điều 4, không phải có Giấy chứng nhận, không phải thực hiện dự trữ lưu thông, và không phải báo cáo theo quy định. Ngoại lệ này phản ánh nhu cầu thúc đẩy các sản phẩm gạo cao cấp, bền vững, và có giá trị dinh dưỡng cao, giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của Việt Nam trong các phân khúc thị trường cao cấp.

Ví dụ thực tế

Một hộ kinh doanh tư nhân ở Mekong Delta muốn xuất khẩu gạo thơm. Từ 01/10/2026, hộ này có quyền kinh doanh xuất khẩu sau khi đáp ứng điều kiện và được cấp Giấy chứng nhận. Nếu hộ này chuyên xuất khẩu gạo hữu cơ, thì không cần Giấy chứng nhận mà vẫn được phép kinh doanh. Ngoài ra, một công ty FDI ở Việt Nam cũng có thể xuất khẩu gạo nếu được cấp chứng nhận và cam kết tuân thủ pháp luật Việt Nam.

Lưu ý quan trọng

Thương nhân xuất khẩu gạo phải chuẩn bị từ nay để hoàn tất thủ tục cấp Giấy chứng nhận trước 01/10/2026. Các doanh nghiệp nước ngoài cần kiểm tra kỹ các cam kết quốc tế liên quan. Gạo hữu cơ, gạo đồ, gạo bổ sung vi chất được khuyến khích xuất khẩu với quy trình giản hóa.