Nghị định 178/2026 rõ ràng hóa trách nhiệm quản lý tài sản hạ tầng nhà nước từ trung ương đến cấp xã

Nghị định 178/2026/NĐ-CP mang ý nghĩa then chốt trong việc sắp xếp lại toàn bộ hệ thống quản lý tài sản kết cấu hạ tầng nhà nước ở Việt Nam. Văn bản này xác định rõ ràng ba loại đối tượng chịu trách nhiệm quản lý: cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước. Điều này không chỉ giải quyết tình trạng chồng chéo thẩm quyền trước đây mà còn tạo ra khung pháp lý rõ ràng cho việc quản lý, sử dụng và khai thác hiệu quả tài sản hạ tầng chiến lược của đất nước.

Xác định cơ quan nhà nước quản lý theo các cấp hành chính

Một trong những thay đổi quan trọng nhất là việc xác định rõ cơ quan nhà nước quản lý tài sản kết cấu hạ tầng ở ba cấp: trung ương, cấp tỉnh và cấp xã. Thay vì để cho nhiều bộ, cơ quan quản lý riêng rẽ và không có sự phối hợp chặt chẽ, Nghị định 178/2026 thiết lập một cơ chế tập trung nhưng vẫn phân cấp hợp lý. Cơ quan nhà nước ở cấp trung ương sẽ chịu trách nhiệm chiến lược tổng thể, trong khi cấp tỉnh và cấp xã sẽ chịu trách nhiệm quản lý những tài sản hạ tầng cục bộ phù hợp với địa phương. Cách tiếp cận này đảm bảo sự thống nhất trong chính sách nhưng cũng tôn trọng tính tự chủ và điều kiện cụ thể của mỗi địa phương.

Vai trò của đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước

Bên cạnh cơ quan nhà nước, Nghị định 178/2026 xác định đơn vị sự nghiệp công lập quản lý tài sản kết cấu hạ tầng ở trung ương và địa phương. Những đơn vị này thường có chuyên môn sâu và khả năng quản lý chuyên biệt, vì vậy giao cho họ những tài sản đặc thù là lựa chọn hợp lý. Doanh nghiệp nhà nước cũng được xác định là một đối tượng quản lý quan trọng, đặc biệt trong những lĩnh vực cần hoạt động kinh doanh song song với quản lý. Sự phân công rõ ràng giữa ba loại đối tượng này tạo điều kiện thuận lợi cho việc nâng cao hiệu quả, tính minh bạch và trách nhiệm của mỗi bên trong việc quản lý và khai thác tài sản hạ tầng.

Phân biệt rõ ràng cơ quan quản lý theo chuyên ngành

Một thay đổi đáng chú ý khác là việc phân biệt cơ quan quản lý tài sản theo bộ quản lý chuyên ngành và bộ, cơ quan trung ương khác. Điều này có nghĩa là thay vì một cơ quan duy nhất quản lý toàn bộ tài sản hạ tầng, hệ thống sẽ được tổ chức theo các lĩnh vực chuyên ngành như giao thông vận tải, thủy lợi, điện, viễn thông, v.v. Mỗi bộ chuyên ngành sẽ có trách nhiệm quản lý tài sản liên quan đến lĩnh vực của mình. Cách tiếp cận này tận dụng tối đa chuyên môn kỹ thuật của từng bộ, đồng thời đảm bảo sự thống nhất về chính sách cấp quốc gia.

Ví dụ thực tế

Trong thực tiễn, khi một con đường quốc lộ cần được quản lý và khai thác, Bộ Giao thông Vận tải sẽ là cơ quan chuyên ngành chủ trì, có thể giao cho một đơn vị sự nghiệp công lập hoặc doanh nghiệp nhà nước tực hiện công việc quản lý hằng ngày. Đồng thời, chính quyền cấp tỉnh sẽ phối hợp giám sát. Tương tự, hệ thống thủy lợi sẽ do Bộ Nông nghiệp quản lý. Cơ chế này đảm bảo khoa học, hiệu quả và không lãng phí nguồn lực.

Lưu ý quan trọng

Cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước cần nắm rõ trách nhiệm mình theo Nghị định 178/2026. Kiểm tra lại phân công quản lý tài sản hạ tầng và chuẩn bị điều chỉnh nếu cần. Chủ động xây dựng kế hoạch quản lý, sử dụng và khai thác hiệu quả.