Doanh nghiệp khai thác đất hiếm phải công bố toàn bộ dữ liệu sản xuất: Những thay đổi trong Thông tư 04/2026

Thông tư 04/2026/TT-BNNMT vừa được ban hành đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quản lý hoạt động khai thác đất hiếm tại Việt Nam. Văn bản này sửa đổi, bổ sung một số điều của các thông tư thuộc lĩnh vực địa chất và khoáng sản, với điểm nhấn chính là yêu cầu bắt buộc doanh nghiệp phải báo cáo không chỉ sản lượng khai thác mà còn cả dữ liệu sản lượng chế biến và sản phẩm tinh luyện. Quy định này mở ra bối cảnh quản lý khoáng sản more transparent và hiệu quả hơn.

Mở rộng phạm vi báo cáo sản lượng

Trước đây, các doanh nghiệp khai thác đất hiếm chủ yếu tập trung báo cáo sản lượng khai thác thô từ mỏ. Tuy nhiên, yêu cầu mới trong Thông tư 04/2026 bắt buộc doanh nghiệp phải công bố toàn bộ quy trình từ khai thác cho đến chế biến và tinh luyện. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp không thể ẩn giấu hay thao tác dữ liệu ở các khâu chế biến sâu, nơi thường xảy ra tổn thất hoặc không được kiểm soát chặt chẽ. Quy định này giúp cơ quan quản lý nhà nước có cái nhìn toàn diện về toàn bộ chuỗi giá trị sản xuất, từ đó kiểm soát hiệu quả hơn.

Tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình

Yêu cầu báo cáo sản phẩm tinh luyện không phải là việc đơn giản thu thập số liệu mà còn đòi hỏi doanh nghiệp phải thể hiện rõ tỷ lệ chuyển đổi từ nguyên liệu thô sang sản phẩm cuối cùng. Nếu tỷ lệ này bất thường, chênh lệch quá lớn, cơ quan chức năng sẽ có cơ sở để yêu cầu doanh nghiệp giải trình chi tiết. Điều này buộc các doanh nghiệp phải nâng cao quy trình quản lý, giảm thiểu tổn thất và thực hiện báo cáo chính xác. Bên cạnh đó, tính minh bạch này cũng giúp bảo vệ tài nguyên đất hiếm — một tài nguyên quý hiếm và chiến l略quan trọng của đất nước.

Sửa đổi bổ sung toàn bộ khung quy định địa chất khoáng sản

Ngoài yêu cầu báo cáo đối với đất hiếm, Thông tư 04/2026 còn thực hiện sửa đổi, bổ sung một số điều của nhiều thông tư khác trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản. Điều này cho thấy một nỗ lực tổng thể của cơ quan quản lý nhằm hiện đại hóa, đồng bộ hóa khung pháp lý để phù hợp với xu thế phát triển bền vững. Các thay đổi này cũng tạo ra sự liên kết tốt hơn giữa các quy định khác nhau, giảm bớt sự mâu thuẫn và tạo điều kiện cho doanh nghiệp thực hiện tuân thủ pháp luật dễ dàng hơn.

Ví dụ thực tế

Giả sử một doanh nghiệp khai thác đất hiếm ở Bắc Giang khai thác 1.000 tấn quặng thô mỗi tháng. Sau quá trình chế biến, sản lượng tinh luyện chỉ còn 300 tấn sản phẩm cuối cùng. Trước Thông tư 04/2026, công ty có thể chỉ báo cáo 1.000 tấn khai thác. Nhưng giờ đây, công ty phải báo cáo đầy đủ: sản lượng khai thác, sản lượng chế biến ở từng bước, và 300 tấn sản phẩm tinh luyện. Nếu tỷ lệ chuyển đổi bất thường, cơ quan chức năng sẽ có cơ sở để kiểm tra, yêu cầu giải trình chi tiết.

Lưu ý quan trọng

Doanh nghiệp khai thác đất hiếm bắt buộc phải nắm rõ yêu cầu báo cáo sản lượng chế biến và sản phẩm tinh luyện theo Thông tư 04/2026/TT-BNNMT. Hãy kiểm tra lại quy trình báo cáo, chuẩn bị tài liệu chi tiết về tỷ lệ chuyển đổi từ khai thác đến tinh luyện. Tham khảo Thông tư 36/2025/TT-BNNMT về khai thác để đảm bảo tuân thủ đầy đủ.