Bản án 115/2026/DS-STCác tranh chấp khác
Tóm tắt nhanh
Trích nguyên văn đoạn đầu phần Quyết định
[1]. Đình chỉ giải quyết đối với yêu cầu của nguyên đơn bà Phạm Thị T về việc tuyên bố vô hiệu di chúc ngày 23/4/2020 mang tên ông Trần Đình X1, bà Phạm Thị T và đòi chị Trần Thị Y trả lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Các đương sự được quyền khởi kiện lại yêu cầu này. [2]. Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn bà Phạm Thị T về chia tài sản chung của vợ chồng.
Nhận định của Tòa án
Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án, được thẩm tra tại phiên tòa; căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:
[1]. Về quan hệ pháp luật tranh chấp. Theo nội dung đơn khởi kiện và quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn yêu cầu giải quyết tài sản chung của bà T và ông X1 đã chết là quyền sử dụng đất tại thửa đất số 46 và số 73 cùng các tài sản gắn liền với đất; đề nghị xác định phần tài sản của bà được hưởng và phần tài sản của ông X1 để lại. Nên quan hệ tranh chấp là chia tài sản chung của vợ chồng gắn với việc xác định di sản thừa kế, thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.
[2]. Về việc rút một phần yêu cầu khởi kiện. Trong quá trình giải quyết vụ án, bà T đã thay đổi yêu cầu khởi kiện, cụ thể không còn yêu cầu Tòa án tuyên bố “Văn bản di chúc” lập ngày 23/4/2020 vô hiệu, không yêu cầu giải quyết việc đòi lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do chị Trần Thị Y đang quản lý. Xét việc rút yêu cầu của nguyên đơn nêu trên là tự nguyện, không bị ép buộc và không ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác, bị đơn không có yêu cầu phản tố và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan không có yêu cầu độc lập liên quan đến nội dung này. Nên HĐXX chấp nhận việc rút yêu cầu của bà T và đình chỉ xét xử đối với phần yêu cầu này theo quy định tại Điều 217 Bộ luật Tố tụng dân sự.
[3]. Về quan hệ hôn nhân và thời điểm mở thừa kế. Bà Phạm Thị T và ông Trần Quốc X là vợ chồng. Ông X chết ngày 29/8/2021. Hàng thừa kế của ông X gồm có: bà T và 05 người con gồm: Trần Thị C, Hoàng Thị H1 (là thừa kế thế vị của Trần Thị T3), Trần Thị Y, Trần Văn T1 và Trần Thị Việt H. Con Trần Thị V A không có chồng con và bố, mẹ đẻ của ông X đều đã chết trước thời điểm ông X chết. Kể từ thời điểm ông X chết, quan hệ hôn nhân giữa ông X và bà T chấm dứt và phát sinh quan hệ thừa kế đối với phần tài sản thuộc quyền sở hữu của ông X. Theo quy định tại Điều 66 Luật Hôn nhân và gia đình, khi một bên vợ hoặc chồng chết, nếu có yêu cầu chia di sản thì tài sản chung của vợ chồng được chia đôi; phần tài sản của người chết được xác định là di sản để giải quyết theo pháp luật về thừa kế.
Tuy nhiên, trong vụ án này bà T không yêu cầu chia di sản của ông X, mà chỉ yêu cầu xác định và chia phần tài sản chung của vợ chồng để xác định phần tài sản thuộc quyền của bà và phần tài sản thuộc quyền của ông X để lại.
Do đó, Hội đồng xét xử chỉ xác định phần tài sản của ông X trong khối tài sản chung là di sản của ông X, không xem xét phân chia di sản thừa kế cụ thể cho từng người.
[4]. Về xác định tài sản chung của bà T và ông X. Bà T trình bày trong quá trình chung sống, bà T và ông X có tài sản chung là quyền sử dụng thửa đất số 46 diện tích 229m² và thửa đất số 73 diện tích là 725m², tổng diện tích 954m². Hiện GCNQSDĐ bản gốc, chị Y đang quản lý nên bà chỉ cung cấp được bản phô tô cho Tòa án. Tòa án đã yêu cầu chị Y cung cấp GCNQSDĐ nhưng chị Y không thực hiện. Căn cứ kết quả xác minh tại UBND phường T thể hiện thửa đất số 46 và thửa đất số 73 có nguồn gốc do cha ông để lại, đã được Nhà nước cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên ông Trần Quốc X và bà Phạm Thị T vào ngày 30/9/2004, là tài sản chung hợp pháp của ông X bà T. Những người con của ông X, bà T tham gia tố tụng, đặc biệt là vợ chồng anh T1, chị T2 đã xây dựng nhà ở trên đất của bố mẹ cũng đều có quan điểm là toàn bộ thửa đất 46 và 73 đều là tài sản chung của ông X và bà T, bố mẹ chưa tặng cho anh T1, chị T2.
Do đó, có căn cứ xác định quyền sử dụng đất của thửa đất số 46 và 73 là tài sản chung hợp pháp của ông X và bà T. Về tài sản gắn liền với đất: Các đương sự đều xác nhận các tài sản gắn liền với khuôn viên đất mà bà T đang quản lý, sử dụng gồm nhà ở 02 tầng xây dựng năm 2000, công trình phụ, bể nước, sân, cổng, tường bao và các công trình khác, cây trồng trên phần đất này là do ông X, bà T xây dựng, tạo lập nên có căn cứ xác định các tài sản này là tài sản chung của ông X và bà T.
[5]. Về diện tích đất hợp pháp thực tế. Kết quả xác minh tại UBND phường T thể hiện: Theo GCNQSDĐ là 954m2 nhưng thực tế bị giảm 03m2 do hiến đất làm đường về phía Đông thửa đất, giảm 1,6m2 phía Tây của thửa đất do thay đổi mốc giới và sai số tính toán 22,2m2 nên diện tích đất còn lại là 927,2m2. So sánh diện tích đất 927,2m2 với diện tích đất theo hiện trạng 1.150,2m2 tăng 223m2, nguyên nhân là: tăng 15,2m2 do thay đổi mốc giới phía Nam thửa đất giáp đất ông C1, lấn ao công về phía Bắc thửa đất là 188,2m2, lấn đường giao thông về phía Bắc và phía Đông thửa đất là 19,6m2. Quan điểm của gia đình bà T: Đối với phần đất tăng 15,2m2 về phía Nam của thửa đất do thay đổi mốc giới thì đề nghị xem xét theo mốc giới cấp GCNQSDĐ; Đối với diện tích đất giảm 1,6m2 về phía Tây của thửa đất do thay đổi mốc giới, do giảm ít nên đề nghị xem xét theo hiện trạng sử dụng. Quan điểm của UBND phường T: Đối với phần đất lấn chiếm ao công và đường giao thông là đề nghị Tòa giao cho UBND phường xử lý theo thẩm quyền.
Xét thấy, phần diện tích 223m2 nêu trên không có căn cứ xác định là quyền sử dụng đất hợp pháp của ông X, bà T, bởi cơ quan quản lý đất đai xác định nguồn gốc của phần diện tích tăng thêm là do thay đổi mốc giới, lấn sang thửa đất khác, lấn ao công và lấn đường giao thông. Đối với phần diện tích đã hiến đất làm đường và phần diện tích chênh lệch do sai số đo đạc cũng không còn là phần diện tích thuộc quyền sử dụng đất thực tế của ông X, bà T để phân chia. Sau khi xem xét ý kiến của gia đình bà T và đại diện UBND phường, Hội đồng xét xử chấp nhận căn cứ vào diện tích thực tế thuộc quyền sử dụng đất hợp pháp của ông X và bà T là 927,2m2, trong đó có 229m² đất nuôi trồng thủy sản thuộc thửa 46; thửa 73 có 300m² đất ở và 398,2m2 đất trồng cây lâu năm để làm cơ sở xác định giá trị quyền sử dụng đất khi chia tài sản.
[6]. Về trị giá quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất của ông X, bà T. Về quyền sử dụng đất, căn cứ kết quả định giá có căn cứ xác định 300m² đất ở có trị giá là 1.800.000.000 đồng; 398,2m2 đất trồng cây lâu năm có trị giá là 55.748.000đ đồng; 229m² đất nuôi trồng thủy sản có trị giá là 32.060.000 đồng. Tổng trị giá quyền sử dụng đất là 1.887.808.000 đồng. Nhà ở xây năm 2000 và các công trình, tài sản khác gắn liền với đất do bà T và ông X tạo lập, hiện bà T đang quản lý, sử dụng có tổng trị giá còn lại tại thời điểm định giá là: 136.663.472 đồng. Đối với các cây trồng trên đất là tài sản chung của bà X và ông T trên khuôn viên đất bà T đang sử dụng, các đương sự không yêu cầu giải quyết nên HĐXX chấp nhận, sau này giao trên phần đất của ai thì người đó được hưởng và không phải trả giá trị bằng tiền. Như vậy, tổng trị giá quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất thuộc khối tài sản chung của ông X, bà T là 1.887.808.000 đồng + 136.663.472 đồng = 2.024.471.472 đồng. Ông X và bà T có công sức ngang nhau tạo lập khối tài sản chung nên chia đôi tài sản chung, mỗi người được hưởng ½ trị giá tài sản, theo đó, phần tài sản của bà T và phần tài sản của ông X, mỗi người được hưởng có trị giá là: 2.024.471.472 đồng: 2 = 1.012.235.736 đồng.
[7]. Về tài sản do anh Trần Văn T1 và chị Đỗ Thị T2 xây dựng. Nay các đương sự đều xác nhận, ngôi nhà ở xây dựng năm 2013 và nâng cấp tầng 2 năm 2017, sân, cổng, tường bao, các công trình xây dựng, tài sản khác trên khuôn viên đất mà vợ chồng anh T1, chị T2 đang thực tế quản lý sử dụng là tài sản chung của anh T1 và chị T2. Kết quả định giá xác định các tài sản này có tổng trị giá là 281.156.636 đồng. HĐXX thấy rằng các tài sản này, anh T1 và chị T2 trực tiếp đầu tư xây dựng bằng tiền riêng của mình, được bố mẹ đồng ý cho xây dựng trên đất. Các đương sự không tranh chấp về quyền sở hữu đối với các tài sản này nên có căn cứ xác định các công trình, tài sản do anh T1, chị T2 xây dựng, tạo lập và đang quản lý sử dụng là tài sản thuộc quyền sở hữu của anh T1 và chị T2, không phải là tài sản chung của ông X và bà T.
[8]. Về giao hiện trạng tài sản. Xét yêu cầu của bà T về phân chia tài sản chung và cho bà được nhận phần đất có nhà ở của vợ chồng anh T1 để bà tặng cho toàn bộ phần quyền sử dụng đất được chia cho anh T1, chị T2 sử dụng, HĐXX thấy rằng: Căn cứ kết quả xem xét thẩm định tại chỗ thể hiện nhà đất anh T1, chị T2 đang sử dụng và nhà đất bà T đang sử dụng có khuôn viên riêng biệt, được ngăn cách với nhau bởi tường bao; Hiện trạng phần đất vợ chồng anh T1 đang sử dụng có tổng diện tích đất hợp pháp là 410,1m2 trên có nhà ở kiên cố 02 tầng của anh T1, chị T2 xây dựng; Hiện trạng phần đất bà T đang sử dụng có tổng diện tích đất hợp pháp là 517,1m2 trên có nhà ở 02 tầng của ông X, bà T. Nên để bảo đảm quyền sở hữu của bà T đối với phần tài sản của mình, sự ổn định về chỗ ở và sử dụng công trình của anh T1, chị T2, đồng thời phù hợp với ý chí tự nguyện của bà T cũng như phù hợp với thực tế hiện trạng tài sản, vị trí loại đất và các tài sản gắn liền với đất, HĐXX cần giao hiện trạng tài sản như sau: Giao tích đất 410,1m2 cho bà T phần diện (theo hình A1A11A10A9A8A12A13B7A16A17) trong đó có 150m2 đất ở và 260,1m2 đất trồng cây lâu năm, có tổng trị giá là 936.414.000đ. Chấp nhận sự tự nguyện của bà T về việc tặng cho 410,1m2 này cho vợ chồng anh T1, chị T2. Giao cho anh T1, chị T2 được quyền sử dụng toàn bộ diện tích đất này và sở hữu toàn bộ các tài sản gắn liền với đất. Phần tài sản còn lại thuộc quyền của ông X gồm: diện tích 517,1m2 trong đó có 150m2 đất ở, 229m2 đất ao và 138,1m2 đất cây lâu năm cùng với nhà ở 2 tầng xây năm 2000, các công trình xây dựng và tài sản khác gắn liền với diện tích đất (theo hình A1A2A3B1B2B5B4B3A8A9A10A11) này đều trở thành di sản của ông X (do đã chết), có tổng trị giá là 1.088.057.472đ. Hiện phần tài sản này, bà T đang quản lý, sử dụng. Sau khi xem xét ý kiến của các đương sự nên sau khi phân chia tài sản, tạm giao cho bà T quản lý, sử dụng phần tài sản của ông X. Đối với cây trồng (nhãn, mít, cau, xoài…) trên phần đất bà T đang quản lý, các đương sự xác định đây là tài sản chung của ông X và bà T. Hiện các cây trồng nằm trên phần đất được xác định thuộc phần tài sản của ông X. Bà T tự nguyện không yêu cầu giải quyết đối với số cây trồng này và không yêu cầu những người thừa kế của ông X thanh toán giá trị. Xét đây là sự tự nguyện của bà T và không ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác nên Hội đồng xét xử chấp nhận. Bà T trước đây có yêu cầu tuyên bố “Văn bản di chúc” ngày 23/4/2020 vô hiệu. Hiện bà T không cung cấp được bản gốc của văn bản này, mà nếu có đương sự cung cấp được bản gốc di chúc nhưng do hiện nay bà T vẫn còn sống nên có quyền thay đổi nội dung di chúc, tự định đoạt quyền tài sản theo ý chí của mình. Bà T đã tự nguyện rút yêu cầu tuyên bố di chúc vô hiệu, không đề nghị Tòa án xem xét phân chia di sản thừa kế của ông X trong cùng vụ án, các đương sự còn lại không ai có yêu cầu phản tố, yêu cầu độc lập. Nên Hội đồng xét xử không xem xét, đánh giá tính hợp pháp, hiệu lực của Văn bản di chúc ngày 23/4/2020 và không xem xét yêu cầu chia phần di sản thừa kế của ông X. Trường hợp sau này phát sinh tranh chấp về việc thừa kế tài sản thì các bên có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết bằng vụ án khác theo quy định pháp luật.
[9]. Về trả giá trị tài sản chênh lệch bằng tiền Do ông X đã chết nên các đồng thừa kế của ông X có trách nhiệm trả cho bà T giá trị chênh lệch tài sản được hưởng tương đương với số tiền là 1.012.235.736đ - 936.414.000đ= 75.821.736đ. Nhưng nay bà T tự nguyện không yêu cầu các đồng thừa kế trả số tiền này, xét đây là sự tự nguyện của bà T và phù hợp với quy định của pháp luật nên HĐXX chấp nhận.
[10]. Về việc san lấp diện tích đất ao Diện tích đất ao 229m² là một phần trong khối tài sản chung của ông X và bà T. Việc chị Y, chị Việt H và chị H1 đầu tư chi phí để san lấp diện tích đất ao đã làm thay đổi hiện trạng và làm tăng giá trị sử dụng của phần đất này. Nay, sau khi phân chia tài sản chung, diện tích đất ao thuộc phần tài sản của ông X và là di sản của ông X để lại. Quá trình giải quyết vụ án, chị Y, chị Việt H không có yêu cầu phản tố và chị H1 không có yêu cầu độc lập về việc yêu cầu trả chi phí san lấp; bà Phạm Thị T và các đương sự khác không ai có yêu cầu phân chia di sản thừa kế của ông X.
Do đó, HĐXX không phân chia chi phí san lấp ao cho chị H, chị Y và chị H1 trong vụ án này. Việc không xem xét khoản chi phí nêu trên không làm mất quyền yêu cầu của chị Y, chị H và chị H1. Trường hợp các chị có yêu cầu về việc hoàn trả chi phí đã bỏ ra để san lấp diện tích đất ao thì có quyền yêu cầu Tòa án xem xét, giải quyết trong vụ án về phân chia di sản của ông X.
[11]. Về án phí và chi phí tố tụng: Nguyên đơn phải chịu án phí về chia tài sản chung nhưng là người cao tuổi nên được miễn án phí dân sự sơ thẩm. Do chưa phân chia di sản thừa kế của ông X nên không xem xét các đương sự phải chịu án phí về nội dung này. Chi phí xem xét thẩm định tại chỗ và định giá tài sản tổng số tiền là 13.500.000đ, nguyên đơn tự nguyện chịu cả và không đề nghị Tòa án xem xét giải quyết nên HĐXX không xem xét giải quyết.
Quyết định
Căn cứ các Điều 33, 59, 62 và 66 Luật Hôn nhân và gia đình; các Điều 27, 28, 45Luật Đất đai; các Điều 609, 611, 612, 613, 614, 649, 651 và 652 Bộ luật Dân sự; các Điều 147, 157, 165, 217, 218 Bộ luật tố tụng dân sự; Luật phí và lệ phí số 97/2015/QH 13 ngày 25/11/2015 của Quốc hội và Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.
[1]. Đình chỉ giải quyết đối với yêu cầu của nguyên đơn bà Phạm Thị T về việc tuyên bố vô hiệu di chúc ngày 23/4/2020 mang tên ông Trần Đình X1, bà Phạm Thị T và đòi chị Trần Thị Y trả lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Các đương sự được quyền khởi kiện lại yêu cầu này.
[2]. Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn bà Phạm Thị T về chia tài sản chung của vợ chồng.
[3]. Xác định tài sản chung của ông Trần Quốc X ( tên gọi khác là Trần Đình X1) và bà Phạm Thị T là quyền sử dụng thửa đất số 46, diện tích 229m² đất ao và thửa đất số 73 có diện tích 300m² đất ở, 398,2m2 đất trồng cây lâu năm, đều tờ bản đồ số 3, địa chỉ ở TDP A, phường T, thành phố Hải Phòng, có trị giá quyền sử dụng đất là 1.887.808.000 đồng, trị giá tài sản gắn liền với đất gồm: 01 nhà ở 2 tầng xây dựng năm 2000 và các công trình xây dựng, tài sản khác gắn liền với đất là 136.663.472 đồng. Tổng trị giá tài sản chung là 2.024.471.472đ (Hai tỷ, không trăm hai mươi bốn triệu, bốn trăm bẩy mươi mốt nghìn, bốn trăm bẩy mươi hai đồng).
[4]. Chia đôi tài sản chung của ông Trần Quốc X và bà Phạm Thị T, mỗi người được hưởng ½ trị giá tài sản chung, tương ứng với số tiền là 1.012.235.736đ (Một tỷ, không trăm mười hai triệu, hai trăm ba mươi năm nghìn, bẩy trăm ba mươi sáu đồng).
[5]. Chia cho bà Phạm Thị T quyền sử dụng diện tích đất 410,1m2 (theo hình A1A11A10A9A8A12A13B7A16A17) trong đó có 150m2 đất ở và 260,1m2 đất trồng cây lâu năm, tổng trị giá tài sản là 936.414.000đ (Chín trăm ba mươi sáu triệu, bốn trăm mười bốn nghìn đồng). Chấp nhận sự tự nguyện cho bà Phạm Thị T về việc tặng cho quyền sử dụng 410,1m2 nói trên cho anh Trần Văn T1 và chị Đỗ Thị T2. Giao cho anh Trần Văn T1 và chị Đỗ Thị T2 được quyền sử dụng hợp pháp toàn bộ diện tích đất 410,1m2 và sở hữu toàn bộ nhà ở, các công trình xây dựng, tài sản khác gắn liền với diện tích đất này cùng với các cây trồng trên đất, (theo hình A1A11A10A9A8A12A13B7A16A17).
[6]. Tài sản thuộc quyền của ông Trần Quốc X và nay trở thành di sản của ông Trần Quốc X gồm: quyền sử dụng diện tích 517,1m2 trong đó có 150m2 đất ở, 229m2 đất nuôi trồng thủy sản và 138,1m2 đất trồng cây lâu năm, nhà ở 2 tầng xây năm 2000 và các công trình xây dựng, tài sản khác gắn liền với diện tích đất này, có tổng trị giá là 1.088.057.472đ (Một tỷ, không trăm tám mươi tám nghìn, không trăm năm mươi bẩy nghìn, bốn trăm bẩy mươi hai đồng) cùng với các cây trồng trên đất, (theo hình A1A2A3B1B2B5B4B3A8A9A10A11). Tạm giao cho bà Phạm Thị T quản lý, sử dụng đối với di sản của ông X để lại. Chấp nhận sự tự nguyện của bà Phạm Thị T k