Bản án 59/2026/DSSTTranh chấp đất đai về đòi đất cho mượn, cho sử dụng nhờ, lấn chiếm

[1] Về quan hệ tranh chấp và thẩm quyền giải quyết: Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu đòi quyền sử dụng đất bị chiếm giữ, bị đơn là ông Lê Văn C có địa chỉ nơi cư trú tại xã H, tỉnh Thanh Hóa. Quá trình giải quyết vụ án, bị đơn cho rằng diện tích đất tranh chấp thuộc quyền sử dụng của bị đơn.

Vì vậy, tại thời điểm khởi kiện là “Tranh chấp đòi lại đất bị lấn chiếm” chuyển thành “Tranh chấp quyền sử dụng đất” và vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 4 - Thanh Hóa theo quy định tại khoản 9 điều 26, Điều 35, khoản 1 Điều 39 của Bộ luật tố tụng dân sự.

[2] Về tố tụng: 12 Tòa án đã tiến hành thu thập chứng cứ nên vụ án thuộc trường hợp Viện kiểm sát tham gia phiên tòa theo quy định tại khoản 2 Điều 21 Bộ luật tố tụng dân sự. Tại phiên tòa hôm nay, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan là Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã H, tỉnh Thanh Hóa xin xét xử vắng mặt nên căn cứ điểm b khoản 2 Điều 227 của Bộ luật tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử đưa vụ án ra xét xử vắng mặt người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan là đúng quy định của pháp luật.

[3] Về nội dung: Sau khi xem xét các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án và kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận thấy: [3.1]. Xét yêu cầu của bà Bùi Thị T đề nghị buộc ông Lê Văn C phải trả lại phần diện tích đất 59,7 m2 nằm về phía Bắc thửa đất của ông C, ông C cho rằng phần đất này thuộc diện tích đất ông C đã mua của UBND xã. Thấy: Đối với Biên bản giao đất ngày 09/3/1990 mà bà T cung cấp, diện tích phần đất bà mua ít hơn rất nhiều so với diện tích đất trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và hiện trạng đất hiện nay. Bà T cho rằng bà đã đổi đất 10% trong xóm ra vị trí đất hiện tại nên phần đất của bà gồm cả phần đất của ông C.

Tuy nhiên, tại các văn bản bà đưa ra, nội dung chỉ là xem xét, chuyển đổi đất cho bà, chưa có văn bản hoặc xác nhận chính thức nào quyết định việc chuyển đổi đất đã được thực hiện. Ngay cả quan điểm của Ủy ban nhân dân xã H, huyện H, tỉnh Thanh Hóa (nay là xã H, tỉnh Thanh Hóa) cũng xác định: không có việc chuyển đổi đất 10% ra vị trí đất hiện tại bà T đang ở. Đối với Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp lần đầu cho ông Lê Văn K và bà Bùi Thị T, bà T cho rằng gia đình bà không làm thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà do chính quyền địa phương tự làm thủ tục, Tòa án đã yêu cầu cung cấp hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu của bà T nhưng cơ quan chức năng không còn lưu giữ. Bà T không cung cấp được văn bản hợp pháp nào thể hiện việc ông bà được bàn giao diện tích đất gồm cả phần diện tích theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của bà và gồm cả phần diện tích đất 59,7 m2 của vợ chồng ông C.

Do đó, không có cơ sở để xác định chính xác diện tích đất mà bà Bùi Thị T được Ủy ban nhân dân xã G. Tại Biên bản bàn giao nhà và giao quyền sử dụng đất ngày 28/02/1993 của Ủy ban nhân dân xã thể hiện cụ thể hình thể phần đất mà Ủy ban chuyển giao quyền sử 13 dụng cho ông Lê Văn C phù hợp với hình thể trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ông C cũng như hình thể hiện trạng thửa đất hiện nay. Theo Biên bản bàn giao đất, canh phía Nam của ông C có độ rộng 10,3m cộng thêm phần độ rộng ngõ đi là 0,60m (dùng để là ngõ đi đi cho phần đất phía trong mà ông C đã mua, phần ngõ đi này hiện đã nằm trong phần đất lưu không).

Vì vậy, tại theo Biên bản bàn giao đất, cạnh phía Nam của nhà ông C có độ dài 10,9m. Cũng tại Biên bản bàn giao nhà, đất thể hiện diện tích đất ông C được giao là 119,4m2. Theo ông C, tại thời điểm giao đất, đường nằm phía nam thửa đất có độ rộng 12 m; tại thời điểm cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, xác định đất lưu không tính từ tim đường là 13 m.

Do đó, diện tích đất của ông C bị thu hẹp so với thời điểm giao đất đã mua. Quan điểm này của ông C phù hợp với thực tế, có cơ sở để xem xét. Ủy ban nhân dân xã H cũng lý giải việc thể hiện hình thể của các thửa giáp ranh trong Giấy chứng nhận của các hộ gồm hộ bà Chu Thị T2 không làm căn cứ để xác định hình thể của các hộ giáp ranh đó, cần kiểm tra lại hồ sơ kỹ thuật đo đạc khi cấp Giấy chứng nhận. Xét về hiện trạng, cả hai bên đương sự đều thừa nhận bà T đã xây tường bao quanh thửa đất của bà, nhà ở phía Bắc thửa đất của ông C đã được xây kiên cố dựa trên nền móng nhà cũ, ranh giới mốc giới các bên được xác định bằng công trình kiên cố của nhà ông C nên không có cơ sở xác định ông C đã chiếm đất của bà T. Từ nhận định trên, thấy yêu cầu của bà T cho rằng toàn bộ phần đất phía Bắc của nhà ông C với diện tích 59,7m2 là của nhà bà là không có cơ sở.

Vì vậy, không chấp nhận yêu cầu của bà T về việc đòi ông C phải trả cho bà toàn bộ phần đất phía Bắc của ông C với diện tích 59,7m2. [3.2]. Xét yêu cầu của bà T về việc buộc ông C phải tháo dỡ cột ông C xây áp vào cột nhà bà T và xây lấn vào đầu bờ tường phía Nam (giáp phía đường). Nhận thấy: Đoạn bờ tường và 02 cột này được các đương sự xây dựng trên phần đất lưu không, là xây dựng trái pháp luật nên không có cơ sở chấp nhận yêu cầu của bà T. Các bên đương sự phải có trách nhiệm tháo dỡ công trình xây dựng trái phép trên đất lưu không khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu. [3.3] Xét yêu cầu của bà T đề nghị xác định tường ngăn cách giữa hai nhà ông C và bà T, tính từ phía Nam kéo đến phía Bắc, qua đo đạc có chiều dài 12,63m x cao 4m = 50,52m2 là tường thuộc quyền sở hữu của gia đình bà và nằm trên phần đất thuộc quyền sử dụng của vợ chồng bà: 14

Nhận thấy, ông C cho rằng ông xây dựng phía dưới chân tường và bà T xây cao dần lên nên đây là tường nhà ông và phần đất có tường cũng thuộc quyền sử dụng của ông.

Tuy nhiên, cả hai bên đều không đưa ra người làm chứng là thợ đã xây dựng. Diện tích hiện trang thửa đất mà hai bên đang sử dụng (tạm tính phần tường nằm trong diện tích đất bà T) đều thừa ra so với Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà các bên đã được cấp và sau khi đã bà T đã chuyển nhượng cho bà T3. Mặc dù theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cạnh phía Nam của ông C bị giảm so với thực tế (Theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là dài 10,8m, thực tế đo đạc là 10,76m – 17cm đo cả phần ria văng nằm tràn lên trên bức tường ngăn cách), tuy nhiên các cạnh còn lại của thửa đất ông C đều biến động tăng so với Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và phần diện tích đất của ông C không thiếu. Đồng thời, như ông C xác nhận ông đang xây nhà trên ngay vị trí nhà cũ đã được tháo dỡ, phần mái văng nhà ông C xây ria ra sát tường bà T (thậm chí đè lên tường bà T độ rộng 17cm). Bờ tường ngăn giữa hai nhà được bà T xây cột áp vào đầu bờ tường để làm cửa nhà, ngoài phần diện tích nhà hai tầng của bà T nằm về phía Bắc thửa đất của ông C, toàn bộ phần diện tích đất còn lại được bà T lợp mái tôn và phía đông được gác xà gồ sắt lên toàn bộ chiều dài tường ngăn cách, tường ngăn cách này là một phần không thể thiếu của bán bình mái tôn nhà bà T. Tại Biên bản hòa giải ngày 04/5/2019 tại Ủy ban nhân dân xã H, huyện H, tỉnh Thanh Hóa, nay là xã H, tỉnh Thanh Hóa (thời điểm chưa khởi kiện đến Tòa án), ông C cũng thừa nhận: có hai bức tường xây sát nhau, tường nhà ông áp vào tường nhà bà T. Từ thời điểm đó đến nay, tường nhà bà T vẫn giữ nguyên không phá đi, phía bên ông C đã tháo dỡ công trình cũ để xây nhà.

Do đó, tường ngăn cách này vẫn được bà T sử dụng làm bán bình lợp tôn ổn định.

Vì vậy, nhận thấy yêu cầu của bà T đề nghị xác định bức tường ngăn cách này thuộc quyền sở hữu của nhà bà nằm trên phần đất thuộc quyền sử dụng của vợ chồng bà là có cơ sở, cần chấp nhận. Không chấp nhận quan điểm của ông C cho rằng tường ngăn cách thuộc quyền sở hữu của ông. Do phần ria mái văng của nhà ông C nằm gác lên trên tường ngăn cách (là 17cm x 12,63m = 2,14m2), chiếm diện tích trên không thuộc quyền sử dụng đất gióng từ dưới đất lên của bà T nên buộc ông C phải có trách nhiệm tháo dỡ. Do có sự sai sót trong đánh số thửa sai với thực tế thửa đất ông C, bà T được 15 nhà nước cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo số thửa ghi trong sổ mục kê, hồ sơ địa chính xã H năm 1996 nên các bên đương sự có quyền liên hệ với cơ quan chức năng để điều chỉnh lại thửa đất thuộc quyền sử dụng của mình tương ứng với số thửa theo hồ sơ địa chính xã H đo đạc năm 2015 (toàn bộ thửa đất gia đình bà T ứng với thửa 279, tờ bản đồ số 25, bản đồ đo đạc năm 2015; thửa đất gia đình ông C ứng với thửa 278, tờ bản đồ số 25, bản đồ đo đạc năm 2015), đồng thời điều chỉnh lại diện tích thửa đất sau khi xác định ranh giới như trên. Về chi phí tố tụng: Bà T là người nộp tạm ứng chi phí tố tụng nhưng bà không có yêu cầu gì nên không xem xét, giải quyết.

[4] Về án phí: Căn cứ khoản 1 Điều 147 BLTTDS, điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH 14 ngày 30/12/2016 quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án: Ông Lê Văn C và bà Bùi Thị T đều là người cao tuổi, thuộc đối tượng được miễn án phí và có đề nghị miễn án phí nên miễn án phí cho các đương sự.