Bản án 91/2026/DS-STTranh chấp hợp đồng tín dụng

Sau khi nghiên cứu hồ sơ vụ án được thẩm tra công khai tại phiên toà và căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên toà, Hội đồng xét xử nhận định:

[1]. Về tố tụng: Tại phiên tòa, bị đơn và một số đương sự khác vắng mặt nhưng hoặc là họ đã có ý kiến đề nghị xét xử vắng mặt, hoặc người đại diện theo ủy quyền của họ đã có mặt tại phiên tòa. Vì vậy Tòa án xét xử vắng mặt những người tham gia tố tụng này theo quy định tại Điều 227 Bộ luật tố tụng dân sự.

[2]. Về quan hệ tranh chấp và xác định loại án Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu bị đơn phải trả số tiền vay theo hợp đồng tín dụng mà bị đơn đã ký kết với Ngân hàng Vpbank và Ngân hàng đã bán nợ cho nguyên đơn, ngoài ra nguyên đơn còn yêu cầu được xử lý tài sản bảo đảm theo hợp đồng thế chấp. Ngoài ra người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là anh H có yêu cầu hủy GCNQSD đất và yêu cầu tuyên bố Hợp đồng thế chấp vô hiệu. Do 9 đó, Tòa án xác định quan hệ của vụ án là tranh chấp hợp đồng tín dụng và hợp đồng thế chấp tài sản, yêu cầu hủy GCNQSD đất và yêu cầu tuyên bố hợp đồng dân sự vô hiệu. Mặc dù bà Cao Kim N có Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh số 4A801229 (đăng ký ngày 29/08/2017 đối với Hộ kinh doanh Shop Ngân) và tại Hợp đồng cho vay hạn mức số LN2207166245859 có ghi mục đích "bổ sung vốn lưu động kinh doanh buôn bán quần áo" hay một số văn bản trong hồ sơ tín dụng khác có nhắc đến Shop Ngân nêu trên, tuy nhiên theo bị đơn khai thì số tiền vay thực tế được các bên giải ngân và sử dụng hoàn toàn cho mục đích tiêu dùng cá nhân, chi tiêu sinh hoạt gia đình; không đưa vào hoạt động kinh doanh của hộ kinh doanh. Mặt khác, xét thấy vụ án bao gồm nhiều hợp đồng tín dụng, trong đó có hợp đồng tín dụng là vay dân sự phục vụ tiêu dùng, có hợp đồng tín dụng ghi mục đích vay là bổ sung vốn lưu động kinh doanh buôn bán quần áo. Do các hợp đồng tín dụng này đều có chung một chủ thể đòi nợ, và chung chủ thể trả nợ, cùng chung đối tượng tài sản thế chấp đảm bảo nghĩa vụ thanh toán. Vì vậy nếu tách thụ lý và giải quyết thành 02 vụ án khác nhau là vụ án dân sự và vụ án kinh doanh thương mại thì việc giải quyết vụ án sẽ khó khăn, không đảm bảo tính toàn diện. Do đó Tòa án sẽ giải quyết các tranh chấp hợp đồng tín dụng nêu trên trong cùng một vụ án dân sự như thụ lý đầu mà Tòa án đã xác định, vừa phù hợp ý chí của các bên đương sự, vừa đảm bảo tính khách quan, toàn diện của vụ án.

[3]. Về tư cách tố tụng của Nguyên đơn: Hợp đồng mua bán nợ số 01 và hợp đồng chuyển nhượng số 02 (kèm các Phụ lục) giữa Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) và Công ty Cổ phần Mars được ký kết trên cơ sở tự nguyện, không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội, phù hợp với quy định tại Điều 450, Điều 451 Bộ luật dân sự năm 2015 và các quy định của Ngân hàng Nhà nước về mua bán nợ. Công ty CP Mars kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ đòi nợ và quyền xử lý tài sản bảo đảm từ VPBank, do đó Công ty Mars có quyền khởi kiện và tham gia tố tụng với tư cách Nguyên đơn là đúng quy định tại Điều 74 Bộ luật tố tụng hình sự 2015.

[4] Về yêu cầu khởi kiện đòi nợ gốc, lãi của Nguyên đơn Xét yêu cầu khởi kiện của Công ty Mars về việc buộc bà Cao Kim N và ông Tạ Ngọc M thanh toán tổng số tiền nợ tạm tính đến ngày xét xử như đã nêu trên, HĐXX nhận định cụ thể từng khoản như sau: 4.1. Đối với Hợp đồng cho vay hạn mức số LN2207166245859 lập ngày 10/8/2022 (số tiền vay là 790.000.000 đồng): Theo hợp đồng này thì hạn mức cho vay là 2.260.000.000đ, mục đích cho vay là bổ sung vốn lưu động kinh doanh buôn bán quần áo. Lãi suất cho vay trong hạn được hai bên thỏa thuận cụ thể trong khế ước nhận nợ, các phụ lục hợp đồng, văn bản liên quan mà hai bên ký kết; lãi suất quá hạn bằng 150% lãi suất trong 10 hạn áp dụng tại thời điểm chuyển nợ quá hạn, lãi suất chậm trả đối với tiền lãi chậm trả bằng 150% lãi suất cho vay trong hạn áp dụng tại thời điểm chậm trả lãi nhưng tối đa không quá 10% tính trên số dư lãi chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả. Trên cơ sở hợp đồng này, ngày 10/8/2022 hai bên đã ký khế ước nhận nợ với số tiền Ngân hàng cho ông M và bà Ngân vay là 460 triệu đồng, thời hạn cho vay là 12 tháng tính từ ngày giải ngân số tiền này, thời hạn trả: Trả nợ gốc vào ngày kết thúc thời hạn cho vay nêu trên, nợ lãi trả định kỳ 01 tháng/lần, vào ngày 10, kỳ trả nợ lãi đầu tiên là vào ngày 10/9/2022. Lãi suất cho vay trong hạn tại thời điểm giải ngân là 11,5%/năm (một năm là 365 ngày). Lãi suất cho vay trong hạn được cố định 01 tháng, sau đó lãi suất cho vay trong hạn sẽ được điều chỉnh 01 tháng/lần (ngày điều chỉnh lãi suất đầu tiên là ngày đầu tiên sau thời gian cố định), theo mức lãi suất cơ sở VNĐ cộng biên độ 3,5%/năm. Trường hợp ngày điều chỉnh lãi suất trùng vào ngày chủ nhật, nghỉ lễ thì ngày điểu chỉnh lãi suất là ngày làm việc đầu tiền sau ngày chủ nhật, ngày nghỉ lễ đó. Biện pháp bảo đảm nghĩa vụ trả nợ: Các biện pháp bảo đảm, tài sản bảo đảm cho nghĩa vụ của bên vay được quy định theo hợp đồng cho vay, hợp đồng bảo đảm và các văn bản giao dịch bảo đảm khác được ký giữa Ngân hàng với bên vay và hoặc bên thứ ba (nếu có). Cùng ngày lập khế ước này, Ngân hàng đã thực hiện việc giải ngân đối với số tiền trên. Ngoài ra, trên cơ sở hợp đồng nêu trên, ngày 27/4/2023 hai bên đã ký khế ước nhận nợ với số tiền Ngân hàng cho ông M và bà Ngân vay là 330 triệu đồng, thời hạn cho vay là 12 tháng tính từ ngày giải ngân số tiền này, thời hạn trả: Trả nợ gốc vào ngày kết thúc thời hạn cho vay nêu trên, nợ lãi trả định kỳ 01 tháng/lần, vào ngày 10, kỳ trả nợ lãi đầu tiên là vào ngày 10/6/2023. Lãi suất cho vay trong hạn tại thời điểm giải ngân là 12,5%/năm (một năm là 365 ngày). Lãi suất cho vay trong hạn được cố định 03 tháng, sau đó lãi suất cho vay trong hạn sẽ được điều chỉnh 01 tháng/lần (ngày điều chỉnh lãi suất đầu tiên là ngày đầu tiên sau thời gian cố định), theo mức lãi suất cơ sở VNĐ cộng biên độ 5,2%/năm. Trường hợp ngày điều chỉnh lãi suất trùng vào ngày chủ nhật, nghỉ lễ thì ngày điểu chỉnh lãi suất là ngày làm việc đầu tiền sau ngày chủ nhật, ngày nghỉ lễ đó. Biện pháp bảo đảm nghĩa vụ trả nợ: Các biện pháp bảo đảm, tài sản bảo đảm cho nghĩa vụ của bên vay được quy định theo hợp đồng cho vay, hợp đồng bảo đảm và các văn bản giao dịch bảo đảm khác được ký giữa Ngân hàng với bên vay và hoặc bên thứ ba (nếu có). Cùng ngày lập khế ước này, Ngân hàng đã thực hiện việc giải ngân đối với số tiền trên. Đối với khoản vay này, đến nay bị đơn chưa thanh toán cho nguyên đơn được đồng nào. Theo thỏa thuận của hai bên thì ngày 10/6/2023 mới là ngày khách hàng đến kỳ hạn trả lãi đầu tiên và ngày 27/4/2024 mới hết thời hạn trả nợ gốc. Nhưng do ngày 10/5/2023 phía người vay đã vi phạm nghĩa vụ trả nợ gốc/lãi đối với khoản vay theo khế ước nhận nợ khác thuộc hạn 11 mức theo hợp đồng tín dụng nêu trên hay vi phạm khoản vay theo hợp đồng tín dụng khác nên Ngân hàng đã chấm dứt cho vay và thu hồi nợ trước hạn đối với khoản nợ này là phù hợp với khoản 10 Điều 1 của Hợp đồng cho vay hạn mức số LN2207166245859 lập ngày 10/8/2022. Nguyên đơn đã giao nộp đầy đủ Hợp đồng tín dụng, các Khế ước nhận nợ và chứng từ giải ngân cũng như bảng kê tính lãi chi tiết đối với 02 khoản vay theo khế ước nhận nợ nêu trên. Xét lãi suất vay trong hạn và lãi quá hạn, lãi chậm trả được các bên thỏa thuận phù hợp với quy định tại Điều 91, Điều 95 Luật các tổ chức tín dụng năm 2010.

Do đó, yêu cầu khởi kiện thu hồi nợ gốc và lãi đối với khoản vay này là có căn cứ pháp lý, được HĐXX chấp nhận toàn bộ. Ngoài ra bị đơn còn phải tiếp tục trả lãi theo đúng thỏa thuận trong các Hợp đồng tín dụng, khế ước nhận nợ nêu trên cho đến ngày thanh toán hết nợ cho Công ty Mars. 4.2. Đối với khoản vay 171.150.000 đồng theo Giấy đăng ký kiêm Hợp đồng cho vay số LN2011133014797 ngày 13/11/2020. Hợp đồng này có nội dung cơ bản như sau: Ngân hàng chấp thuận cho khách hàng là bà Cao Kim N vay 171.150.000đ, thời hạn 48 tháng, trong đó mục đích vay tiêu dùng là 163 triệu động và mua bảo hiểm với số tiền là 8.150.000đ. Lãi suất cho vay 32%. Mức lãi suất này được cố định trong suốt thời hạn vay, kỳ hạn trả nợ gốc, lãi được ghi nhận chi tiết trong lịch trả nợ. Đến nay bị đơn mới trả được 77.364.178đ tiền nợ gốc, còn nợ tiền vay gốc là 93.785.882đ và chưa trả toàn bộ tiền lãi. Nguyên đơn đã giao nộp đầy đủ Hợp đồng tín dụng, các Khế ước nhận nợ kèm theo và chứng từ giải ngân. Xét lãi suất vay trong hạn được các bên thỏa thuận phù hợp với quy định tại Điều 91, Điều 95 Luật các tổ chức tín dụng năm 2010. Mặc dù trong hợp đồng này không quy định cụ thể lãi quá hạn, lãi chậm trả. Nhưng yêu cầu thanh toán lãi quá hạn mà nguyên đơn đưa ra hoàn toàn phù hợp với điểm b khoản 5 Điều 466 Bộ luật dân sự, và yêu cầu thanh toán lãi chậm trả của nguyên đơn là phù hợp với quy định tại điểm b khoản 4 Điều 13 Thông tư 39/2016/TT-NHNN của Ngân hàng nhà nước Việt Nam.

Do đó, yêu cầu khởi kiện thu hồi nợ gốc và lãi quá hạn, lãi chậm trả đối với khoản vay này là có căn cứ pháp lý, được HĐXX chấp nhận toàn bộ. Mặc dù trong giao dịch tín dụng nêu trên ghi người vay là bà Ngân, tuy nhiên trong quá trình giải quyết vụ án, phía bị đơn đều xác định các khoản vay tại Ngân hàng đều là vợ chồng ông M vay, phục vụ chi tiêu chung cho gia đình. Tại phiên tòa người đại diện theo ủy quyền của ông M cũng xác định khoản vay này là nợ chung vợ chồng ông M. Do đó ông M, bà Ngân cùng có trách nhiệm trả toàn bộ khoản nợ này. 4.3. Đối với khoản vay số tiền 78.700.000 đồng: Ngày 22/8/2026 và tại phiên tòa, nguyên đơn đã rút toàn bộ khởi kiện liên quan tới khoản vay này. Xét thấy việc rút yêu cầu khởi kiện này của nguyên đơn là 12 tự nguyện, do đó được HĐXX chấp nhận và cần đình chỉ giải quyết đối với yêu cầu khởi kiện này theo quy định tại khoản 2 Điều 244 Bộ luật tố tụng dân sự. 4.4. Đối với khoản nợ Thẻ tín dụng (hạn mức 299.000.000 đồng): Giấy đề nghị mở và sử dụng thẻ tín dụng lập ngày 01/10/2022, mã thẻ 190P0530112 thể hiện giao dịch cấp hạn mức tín dụng thẻ giữa VPBank và bà Ngân, hạn mức thẻ là 299 triệu đồng, chủ thể thẻ là bà Cao Kim N, lãi suất và các nội dung khác thực hiện theo hợp đồng cấp hạn mức tín dụng thẻ phát hành và sử dụng thẻ tín dụng và quy định của Ngân hàng từng thời kỳ. Theo văn bản tín dụng này, ngày 11/10/2022 là ngày thực tế kích hoạt/sử dụng thẻ, bị đơn đã rút đủ 299.000.000 đồng, phù hợp với sao kê tài khoản thẻ tín dụng mà nguyên đơn đã nộp cho Tòa án. Đến nay, bị đơn mới thanh toán được 1.118.310 đồng tiền gốc, còn nợ 297.881.690 đồng tiền gốc và lãi.

Vì vậy, HĐXX chấp nhận buộc bị đơn trả số nợ gốc 297.881.690 đồng cùng tiền lãi trong hạn (3,99%/tháng) và lãi quá hạn (5,99%/tháng) theo thỏa thuận. Mặc dù trong hợp đồng này cũng không có nội dung thỏa thuận về lãi chậm trả. Tuy nhiên căn cứ điểm b khoản 4 Điều 13 Thông tư 39/2016/TT-NHNN của Ngân hàng nhà nước Việt Nam thì trường hợp khách hàng không trả đúng hạn tiền lãi theo quy định tại điểm a khoản này, thì phải trả lãi chậm trả theo mức lãi suất do tổ chức tín dụng và khách hàng thỏa thuận nhưng không vượt quá 10%/năm tính trên số dư lãi chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả. Vì vậy có cơ sở để chấp nhận toàn bộ yêu cầu thanh toán lãi chậm trả của nguyên đơn, Ngoài ra bị đơn còn phải tiếp tục trả lãi theo đúng thỏa thuận trong các Hợp đồng tín dụng này cho đến ngày thanh toán hết nợ cho Công ty Mars. Mặc dù chủ thẻ tín dụng nêu trên ghi tên bà Ngân, tuy nhiên xét thấy khoản vay này phát sinh trong thời kỳ hôn nhân của ông M bà Ngân; mặt khác trong quá trình giải quyết vụ án, phía bị đơn đều xác định các khoản vay tại Ngân hàng đều là vợ chồng ông M vay, phục vụ chi tiêu chung cho gia đình. Tại phiên tòa người đại diện theo ủy quyền của ông M cũng xác định các khoản vay Ngân hàng đều là nợ chung của vợ chồng ông M. Do đó ông M, bà Ngân cùng có trách nhiệm trả toàn bộ khoản nợ này.

[5] Về yêu cầu độc lập của ông Tạ Ngọc H đề nghị tuyên bố vô hiệu của Hợp đồng thế chấp và yêu cầu xử lý tài sản thế chấp của nguyên đơn. Ngày 01/4/2021, bà M cùng Ngân hàng Vpbank đã ký hợp đồng thế chấp QSD đất số LN2103263534327/TS1, theo đó bà M sử dụng QSD đất thửa số 46, tờ bản đồ số 04, địa chỉ: Xã Cộng Hòa, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương (nay thuộc thôn Cổ Pháp, xã An Phú, thành phố Hải Phòng), đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số V 241736 ngày 26/06/2002 đứng tên bà Đinh Thị M để đảm bảo thực hiện toàn bộ nghĩa vụ hiện tại và nghĩa vụ trong tương lai bao gồm nghĩa vụ trả nợ gốc, lãi, các khoản phí, khoản phạt, khoản bồi thường thiệt hại và tất cả các nghĩa vụ tài chính khác của bên vay đối với bên Ngân hàng 13 phát sinh từ tất cả các văn kiện tín dụng được ký kết giữa bên vayvaf bên Ngân hàng trước, trong và sau ngày ký hợp đồng này. Việc thế chấp đã được đăng ký giao dịch bảo đảm tại cơ quan có thẩm quyền theo quy định pháp luật. Ngoài ra, vào ngày 01/4/2021, bà M còn ký thỏa thuận với Ngân hàng Vpbank với nội dung như sau: Toàn bộ tài sản trên đất nêu trên thuộc quyền sở hữu riêng của bà M. Khi ngân hàng tiến hành xử lý tài sản bảo đảm là QSD đất nêu trên thì có quyền xử lý đồng thời toàn bộ tài sản trên đất. Toàn bộ tiền thu được từ việc bán/xử lý các công trình trên đất sẽ được Ngân hàng sử dụng để thanh toán cho các nghĩa vụ tài chính của bà Ngân ông M với Ngân hàng. Xem xét nội dung khởi kiện, lời khai của các bên đương sự, HĐXX xét thấy: Nhà đất tại thửa đất số 46, tờ bản đồ số 04 là tài sản tạo lập trong thời kỳ hôn nhân của ông Tạ Ngọc X và bà Đinh Thị M, do vợ chồng bà M mua của người khác nên là tài sản chung của vợ chồng bà M. Ông X chết năm 1998 không để lại di chúc. Vì vậy khi định đoạt n nhà đất này, về nguyên tắc phải có ý kiến của những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của ông X. Tuy nhiên hiện nguyên đơn không cung cấp được hồ sơ cấp GCNQSD đất, qua xác minh tại UBND xã và Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất cũng không còn lưu hồ sơ này, vì vậy không có cơ sở để xác định trình tự thủ tục cấp GCNQSD đất này có tuân thủ pháp luật không, có ý kiến của hàng thừa kế thứ nhất đồng ý để bà M đứng tên GCN hay không. Vì vậy yêu cầu hủy GCNQSD đất của anh H là chưa đủ căn cứ để chấp nhận. Đối với yêu cầu tuyên bố hợp đồng thế chấp vô hiệu: Hiện chưa đủ căn cứ để xác định về trình tự cấp GCNQSD đất nêu trên. Tuy nhiên kể cả trong trường hợp cấp GCNQSD đất cho bà M là không đúng do không có ý kiến đồng thuận của hàng thừa kế thứ nhất của ông X, thì việc xem xét hiệu lực của Hợp đồng thế chấp tài sản ký ngày 01/04/2021 giữa bà M và VPBank cũng phải áp dụng quy định bảo vệ bên thứ ba ngay tình. HĐXX thấy tại thời điểm thế chấp (năm 2021), Giấy chứng nhận QSDĐ số V241736 đã được cấp đứng tên bà M, Ngân hàng VPBank khi nhận thế chấp đã thực hiện đầy đủ quy trình thẩm định tài sản, kiểm tra thông tin pháp lý trên Giấy chứng nhận do cơ quan nhà nước cấp, tổ chức công chứng Hợp đồng thế chấp và đăng ký giao dịch bảo đảm công khai tại Văn phòng đăng ký đất đai theo đúng quy định tại Điều 298, Điều 317, Điều 319 Bộ luật dân sự năm 2015. Ngân hàng hoàn toàn không thể biết và không bắt buộc phải biết những sai sót trong thủ tục cấp GCNQSD đất nội bộ gia đình trước đó. Tại thời điểm ký hợp đồng thế chấp cũng không có ai khiếu nại, tranh chấp gì về đất này.

Do đó, Ngân hàng VPBank (và nay chuyển giao sang Công ty CP Mars) là Bên thứ ba ngay tình. Căn cứ khoản 2 Điều 133 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định: "Trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng tài sản đã được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, sau đó được chuyển giao bằng giao dịch dân sự 14 khác cho người thứ ba ngay tình và người này căn cứ vào việc đăng ký đó mà xác lập, thực hiện giao dịch thì giao dịch đó không bị vô hiệu..."

Từ những phân tích trên, HĐXX không chấp nhận yêu cầu tuyên bố hợp đồng thế chấp vô hiệu của ông H, đồng nghĩa với việc chấp nhận yêu cầu nêu trên của nguyên đơn. Do đó bà Đinh Thị M phải chịu trách nhiệm tiếp tục dùng tài sản này để bảo đảm nghĩa vụ trả nợ cho bị đơn. Trường hợp bị đơn không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ trả nợ, thì nguyên đơn có quyền yêu cầu cơ quan Thi hành án kê biên, phát mại tài sản bảo đảm để thu hồi khoản nợ cho công ty Mars. Trường hợp sau khi phát mại tài sản vẫn không đủ thực hiện nghĩa vụ trả nợ thì bị đơn phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ trả nợ cho Công ty Cổ phần Mars. Quyền lợi của những người thuộc hàng thừa kế của ông X đối với phần di sản thừa kế của ông X sẽ được xem xét giải quyết bằng một vụ kiện dân sự khác nếu các bên có tranh chấp và có đơn khởi kiện.

[6] Về yêu cầu xử lý tài sản khác của bị đơn Xét yêu cầu của Nguyên đơn: Trường hợp tài sản bảo đảm không đủ trả nợ, nguyên đơn có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án xác minh, kê biên, phát mại các tài sản khác của ông M, bà Ngân để thực hiện nghĩa vụ trả nợ cho nguyên đơn. HĐXX thấy các nội dung này sẽ do Cơ quan Thi hành án dân sự xem xét giải quyết theo Luật Thi hành án dân sự khi có đơn yêu cầu.

[7] Về chi phí thẩm định: Chi phí thẩm định trong vụ án này hết 6.500.000đ. Xét chi phí xem xét thẩm định tại chỗ là để xác minh tài sản thế chấp và xử lý tài sản bảo đảm theo hợp đồng thế chấp. Tài sản thế chấp vẫn bị xử lý để bảo đảm nghĩa vụ trả nợ cho bị đơn, do đó bị đơn phải chịu toàn bộ chi phí thẩm định này. Nguyên đơn đã nộp tạm ứng nên bị đơn phải hoàn trả cho nguyên đơn.

[8] Về án phí Ông Tạ Ngọc M và bà Cao Kim N phải chịu án phí dân sự sơ thẩm đối với phần yêu cầu của Nguyên đơn được Tòa án chấp nhận. Anh Tạ Ngọc H phải chịu án phí dân sự sơ thẩm đối với yêu cầu độc lập không được Tòa án chấp nhận.