Bản án 277/2026/DS-STYêu cầu xác định quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ đã được xem xét tại phiên tòa, các quy định của pháp luật, kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về thủ tục tố tụng: Bị đơn bà Nguyễn Thị N; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan gồm bà Nguyễn Thị T1, ông Bùi Đức T, bà Lê Kim H, bà Dương Kiều T2, ông Đỗ Thanh Đ có đơn đề nghị xét xử vắng mặt nên Hội đồng xét xử quyết định xét xử vắng mặt các đương sự nêu trên là có căn cứ theo quy định tại các Điều 227, 228 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Về quan hệ pháp luật tranh chấp và thẩm quyền giải quyết: Chấp hành viên Phòng Thi hành án dân sự khu vực A - Tây Ninh yêu cầu Tòa án tuyên bố Văn bản thỏa thuận phân chia tài sản ngày 11/5/2019 giữa bà Nguyễn Thị N và ông Nguyễn Văn D vô hiệu; hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CR327593, số vào sổ cấp Giấy chứng nhận CS03473 do Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Tây Ninh cấp ngày 21/6/2019 cho ông Nguyễn Văn D; đồng thời xác định phần quyền sử dụng đất của bà Nguyễn Thị N, là người phải thi hành án, trong khối tài sản chung với ông Nguyễn Văn D để bảo đảm thi hành án. Ngày 01/10/2024, Tòa án thụ lý việc dân sự theo yêu cầu của Chấp hành viên. Quá trình giải quyết, ông Nguyễn Văn D không đồng ý với yêu cầu của Chấp hành viên, làm phát sinh tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của các bên đối với tài sản.

Do đó, vụ việc không còn thuộc trường hợp giải quyết theo thủ tục việc dân sự mà phải được giải quyết theo thủ tục vụ án dân sự. Ngày 25/7/2025, Tòa án chuyển thụ lý từ việc dân sự sang vụ án dân sự theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự. Xét nội dung yêu cầu của nguyên đơn, đây là trường hợp xác định phần quyền sở hữu tài sản, phần quyền sử dụng đất của người phải thi hành án trong khối tài sản chung để thi hành án theo Điều 74 Luật Thi hành án dân sự năm 2008, được sửa đổi, bổ sung năm 2014; đồng thời có yêu cầu tuyên bố Văn bản thỏa thuận phân chia tài sản vô hiệu và hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Vì vậy, quan hệ pháp luật tranh chấp trong vụ án được xác định là “Tranh chấp về yêu cầu tuyên bố văn bản thỏa thuận phân chia tài sản vô hiệu, hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và xác định phần quyền sở hữu, quyền sử dụng 9 tài sản để thi hành án”, thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo Điều 26, Điều 34 Bộ luật Tố tụng dân sự và Điều 74 Luật Thi hành án dân sự năm 2008, được sửa đổi, bổ sung năm 2014.

[3] Về pháp luật thi hành án được áp dụng: Hồ sơ vụ án thể hiện ngày 25/12/2023, Chấp hành viên đã ban hành Thông báo số 533/TB-CCTHADS, thông báo cho bà N và ông D tự thỏa thuận phân chia tài sản chung hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định tại Điều 74 Luật Thi hành án dân sự năm 2008, sửa đổi bổ sung năm 2014; việc thông báo và các trình tự, thủ tục tiếp theo trước khi khởi kiện đều được thực hiện trước ngày Luật Thi hành án dân sự năm 2025 có hiệu lực. Tòa án thụ lý vụ án ngày 25/7/2025. Theo khoản 3 và khoản 4 Điều 116 Luật Thi hành án dân sự năm 2025, đối với việc thi hành án chưa được thi hành hoặc chưa kết thúc trước ngày Luật này có hiệu lực thì việc thi hành án được tiếp tục thực hiện theo Luật này; tuy nhiên, cơ quan, tổ chức, cá nhân đã thực hiện trình tự, thủ tục theo Luật Thi hành án dân sự số 26/2008/QH12 trước ngày Luật này có hiệu lực thì không phải thực hiện lại trình tự, thủ tục đó theo Luật này.

Do đó, trong vụ án này, việc đánh giá tính hợp pháp của trình tự, thủ tục Chấp hành viên đã thực hiện trước ngày 01/7/2026 được căn cứ vào pháp luật thi hành án đang có hiệu lực tại thời điểm thực hiện.

[4] Về nội dung vụ án: Xét yêu cầu khởi kiện của ông Đỗ Thành Đ – Chấp hành viên Phòng Thi hành án dân sự khu vực A – Tây Ninh, thấy rằng: [4.1] Theo Bản án hình sự sơ thẩm số 25/2016/HSST ngày 25/3/2016 của Tòa án nhân dân huyện T, tỉnh Tây Ninh (nay là Tòa án nhân dân khu vực A – Tây Ninh) và Bản án hình sự phúc thẩm số 78/2016/HSPT ngày 03/6/2016 của Tòa án nhân dân tỉnh Tây Ninh thì bà Nguyễn Thị N có nghĩa vụ nộp vào ngân sách nhà nước số tiền 3.734.976.760 đồng và các khoản án phí theo bản án. Quá trình tổ chức thi hành án, Chấp hành viên đã xác minh bà N không còn tài sản riêng để thi hành án, đồng thời xác định ngày 24/12/2009 bà N là người cùng đứng tên quyền sử dụng đất với ông Nguyễn Văn D đối với thửa đất số 202 và 203, tờ bản đồ số 30, tổng diện tích 2850m² (sau này hợp thành thửa đất số 188, tờ bản đồ số 66, diện tích 3821,8m²), tọa lạc tại ấp T, xã T, huyện T, tỉnh Tây Ninh (nay là ấp T, xã T, tỉnh Tây Ninh). Sau khi Chấp hành viên đã thực hiện đầy đủ trình tự theo quy định tại Điều 74 Luật Thi hành án dân sự năm 2008, được sửa đổi bổ sung năm 2014 nhưng bà N và ông D không tự thỏa thuận hoặc yêu cầu Tòa án phân chia tài sản trong thời hạn luật định, Chấp hành viên khởi kiện yêu cầu Tòa án xác định phần quyền sở hữu của người phải thi hành án là có căn cứ và đúng thẩm quyền. [4.2] Theo kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 03/4/2026 thể hiện: Hiện trạng thửa đất số 188, tờ bản đồ số 66, diện tích 3821,8m2 tọa lạc tại ấp T, xã T, tỉnh Tây Ninh được Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Tây Ninh cấp Giấy 10 chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số CR 327593, số vào sổ cấp giấy chứng nhận: CS03473 ngày 21/6/2019 cho ông Nguyễn Văn D được tách thành 02 thửa: - Thửa đất số 270, tờ bản đồ số 66, diện tích 1017m² do vợ chồng ông Bùi Đức T, bà Nguyễn Thị T1 quản lý, sử dụng, có tứ cận: Đông giáp thửa 111, 118; Tây giáp thửa 271; Nam giáp đường 797; Bắc giáp thửa 271 (ông Nguyễn Văn D đứng tên). Trên đất có 01 căn nhà của vợ chồng ông T, bà T1. - Thửa đất số 271, tờ bản đồ số 66, diện tích 2804,8m² do ông Nguyễn Văn D quản lý, sử dụng, có tứ cận: Đông giáp thửa 270 (đất của ông T, bà T1) và thửa 91, 92; Tây giáp thửa 198; Nam giáp đường 797; Bắc giáp thửa

79. Trên đất hiện có 01 căn nhà của ông D và 02 căn nhà của bà Lê Kim H và của vợ chồng bà Dương Kiều T2, ông Đỗ Thanh Đ. [4.3] Đối với nguồn gốc quyền sử dụng đất, lời trình bày của bà Nguyễn Thị N, ông Nguyễn Văn D, bà Lê Kim H, ông Nguyễn Thái B phù hợp nhau và phù hợp với các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, thể hiện quyền sử dụng đất có nguồn gốc do ông Nguyễn Văn L (cha ruột ông D) tạo lập và cho ông D quản lý, sử dụng. Do tuổi cao nên ông Nguyễn Văn L giao cho con trai là ông Nguyễn Thái B đứng tên quyền sử dụng đất, sau đó ông B lập hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 08/10/2009 cho ông D và bà N. Các đương sự đều thống nhất việc lập hợp đồng chuyển nhượng chỉ nhằm thực hiện thủ tục đăng ký sang tên, thực tế không có việc giao nhận số tiền 180.000.000 đồng như nội dung hợp đồng. Quá trình giải quyết vụ án không có tài liệu, chứng cứ nào chứng minh bà N có đóng góp tiền, tài sản hoặc công sức vào việc tạo lập quyền sử dụng đất. [4.4] Đối với căn nhà chính trên đất, lời khai của các đương sự đều thống nhất xác định căn nhà này được ông D xây dựng sau khi ly hôn bà Lê Kim H và trước thời điểm ông D chung sống với bà N. Đối với hai căn nhà còn lại, tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ và lời khai của các đương sự thể hiện căn nhà của bà Lê Kim H được bà tự xây dựng từ năm 2021 trên phần đất được ông D cho ở; căn nhà của vợ chồng bà Dương Kiều T2, ông Đỗ Thanh Đ được xây dựng từ năm 2019 trên phần đất ông D cho ở. Bà N không có công sức đóng góp vào việc tạo lập các căn nhà này.

Do đó, có đủ căn cứ xác định căn nhà của ông D và hai căn nhà do bà Lê Kim H, vợ chồng bà Dương Kiều T2, ông Đỗ Thanh Đ quản lý, sử dụng không thuộc phần quyền tài sản của bà N. Đồng thời, Chấp hành viên cũng không yêu cầu xác định phần quyền sở hữu của bà N đối với tài sản trên đất nên Hội đồng xét xử chỉ xác định phần quyền của bà N đối với quyền sử dụng đất, mà không xác định đối với tài sản gắn liền với đất. [4.5] Xét yêu cầu tuyên bố Văn bản thỏa thuận phân chia tài sản ngày 11/5/2019 giữa bà Nguyễn Thị N và ông Nguyễn Văn D vô hiệu, Hội đồng xét 11 xử thấy rằng: Bà N và ông D đều trình bày việc lập Văn bản thỏa thuận phân chia tài sản ngày 11/5/2019 không nhằm mục đích tẩu tán tài sản hoặc trốn tránh nghĩa vụ thi hành án, vì được thực hiện sau khi hai bên đã ly hôn, sau khi bà N chấp hành xong hình phạt tù và tại thời điểm đó chưa có quyết định kê biên hoặc áp dụng biện pháp ngăn chặn đối với quyền sử dụng đất.

Tuy nhiên, tại thời điểm xác lập văn bản, bà N biết rõ mình là người phải thi hành án theo các bản án đã có hiệu lực pháp luật nhưng vẫn thỏa thuận chuyển toàn bộ phần quyền sử dụng đất đang đứng tên cùng với ông D cho ông D, làm căn cứ để ông D được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đứng tên riêng. Kết quả xác minh của cơ quan thi hành án và lời trình bày của bà N đều thể hiện sau khi thực hiện việc phân chia tài sản này, bà N không còn tài sản nào khác có giá trị để bảo đảm thi hành nghĩa vụ theo các bản án. Như vậy, dù không có căn cứ xác định các bên lập văn bản nhằm mục đích tẩu tán tài sản hoặc trốn tránh nghĩa vụ thi hành án, nhưng hậu quả pháp lý của giao dịch là làm người phải thi hành án không còn tài sản để thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước, ảnh hưởng trực tiếp đến việc tổ chức thi hành án.

Do đó, yêu cầu của Chấp hành viên về việc tuyên bố Văn bản thỏa thuận phân chia tài sản ngày 11/5/2019 vô hiệu và xác định phần quyền của người phải thi hành án trong khối tài sản chung theo Điều 74 Luật Thi hành án dân sự năm 2008, sửa đổi bổ sung năm 2014 là có căn cứ, cần được chấp nhận. [4.6] Mặc dù, quyền sử dụng đất có nguồn gốc từ phía gia đình ông D, nhưng năm 2009 ông Nguyễn Thái B đã ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho cả ông D và bà N, trên cơ sở đó cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CH00003 ngày 24/12/2009 cho ông D và bà N cùng đứng tên. Việc bà N đồng đứng tên trên Giấy chứng nhận là có thật, được Nhà nước công nhận và tồn tại trong thời gian dài trước khi các bên lập Văn bản thỏa thuận phân chia tài sản ngày 11/5/2019, nên không có căn cứ phủ nhận hoàn toàn quyền, lợi ích hợp pháp của bà N đối với quyền sử dụng đất. Do bà N và ông D chung sống như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn, quan hệ tài sản được giải quyết theo Điều 16 Luật Hôn nhân và gia đình; việc xác định phần quyền của các bên được xem xét trên cơ sở các nguyên tắc quy định tại Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình, phù hợp với quy định của pháp luật dân sự về sở hữu chung theo phần, trong đó xem xét nguồn gốc hình thành tài sản, hoàn cảnh của các bên, công sức đóng góp, quá trình quản lý, duy trì và sử dụng tài sản. Xét toàn diện các yếu tố nêu trên, Hội đồng xét xử nhận thấy không có căn cứ xác định bà N có phần quyền ngang bằng với ông D; có căn cứ xác định bà N có 1/4 quyền sử dụng đất, ông D có 3/4 quyền sử dụng đất đối với toàn bộ thửa đất số 188, tờ bản đồ số 66, diện tích 3821,8m²; phần quyền của bà N tương ứng 955,45m². [4.7] Đối với phần diện tích 1017m² thuộc một phần thửa đất số 188 (nay là thửa 270, tờ bản đồ số 66) mà ông Nguyễn Văn D đã chuyển nhượng cho vợ 12 chồng ông Bùi Đức T, bà Nguyễn Thị T1 theo hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 26/01/2022, Hội đồng xét xử xét thấy tại thời điểm chuyển nhượng ông D là người duy nhất đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; giao dịch được công chứng, đăng ký biến động theo đúng quy định pháp luật; ông T, bà T1 đã thanh toán tiền, được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất, xây dựng nhà ở và quản lý, sử dụng ổn định từ năm 2022 đến nay. Trong suốt quá trình này, cơ quan thi hành án không áp dụng biện pháp kê biên, phong tỏa, ngăn chặn hoặc thông báo hạn chế việc chuyển dịch quyền sử dụng đất; đồng thời không có tài liệu, chứng cứ nào chứng minh ông T, bà T1 biết hoặc phải biết việc chuyển nhượng nhằm trốn tránh nghĩa vụ thi hành án của bà N.

Do đó, có căn cứ xác định ông Bùi Đức T và bà Nguyễn Thị T1 là người thứ ba ngay tình, quyền và lợi ích hợp pháp của ông bà cần được pháp luật bảo vệ theo quy định tại Điều 133 của Bộ luật dân sự. [4.8] Đối với yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CR327593, số vào sổ cấp Giấy chứng nhận CS03473 do Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Tây Ninh cấp ngày 21/6/2019 cho ông Nguyễn Văn D, Hội đồng xét xử thấy rằng: Giấy chứng nhận nêu trên được cấp trên cơ sở Văn bản thỏa thuận phân chia tài sản ngày 11/5/2019 giữa bà N và ông D. Nay Văn bản thỏa thuận bị tuyên vô hiệu thì căn cứ xác lập việc đăng ký, cấp Giấy chứng nhận đứng tên riêng ông D không còn; do đó, cần hủy Giấy chứng nhận đối với phần diện tích đất còn lại là 2804,8m² để khôi phục cơ sở pháp lý xác định phần quyền sử dụng đất của người phải thi hành án là bà N, mà không làm ảnh hưởng đến quyền sử dụng đất 1017m² của ông T, bà T1. Theo hướng dẫn tại Công văn số 64/TANDTC-PC ngày 03/4/2019 của Tòa án nhân dân tối cao, xét về bản chất, việc cấp Giấy chứng nhận trên cơ sở kết quả của giao dịch dân sự là thủ tục hành chính phát sinh từ giao dịch dân sự; do đó, trong vụ án này, Hội đồng xét xử chỉ xem xét hậu quả pháp lý của Văn bản thỏa thuận vô hiệu đối với Giấy chứng nhận đã cấp cho ông Nguyễn Văn D đối với phần diện tích còn lại là 2804,8m², không xem xét trách nhiệm của cơ quan cấp Giấy chứng nhận. Việc giải quyết yêu cầu này không nhằm xem xét trách nhiệm, thẩm quyền hoặc tính hợp pháp trong hoạt động quản lý nhà nước của cơ quan đã cấp Giấy chứng nhận, mà chỉ nhằm giải quyết hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu và xác định phần quyền tài sản của người phải thi hành án.

Vì vậy, Hội đồng xét xử có căn cứ hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CR327593 đối với diện tích đất 2804,8m² còn lại mà không xem xét trách nhiệm của cơ quan cấp Giấy chứng nhận trong vụ án này. [4.9] Do diện tích 1017m² đã được chuyển nhượng hợp pháp cho ông Bùi Đức T và bà Nguyễn Thị T1, được pháp luật bảo vệ và không thuộc phạm vi xem xét của vụ án nên việc xác định phần quyền của bà Nguyễn Thị N phải 13 được thực hiện trên phần diện tích đất còn lại để vừa bảo đảm giá trị phần quyền mà bà N được hưởng trong khối tài sản chung ban đầu, vừa không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người thứ ba. Theo đó, diện tích 955,45m² (là phần quyền tương ứng 1/4 của toàn bộ diện tích 3821,8m²) tương ứng 34,06% quyền sử dụng đối với diện tích còn lại 2804,8m².

Vì vậy, Hội đồng xét xử xác định bà Nguyễn Thị N có 34,06% quyền sử dụng đất đối với diện tích 2804,8m² do ông D đang đứng tên. [4.10] Từ những nhận định và phân tích nêu trên, Hội đồng xét xử có căn cứ chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Chấp hành viên về việc tuyên bố Văn bản thỏa thuận phân chia tài sản lập ngày 11/5/2019 giữa bà N và ông D vô hiệu; hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 21/6/2019 do ông D đứng tên đối với phần diện tích đất còn lại sau khi đã chuyển nhượng cho ông Bùi Đức T, bà Nguyễn Thị T1 và xác định phần quyền sử dụng đất của bà N trong khối tài sản chung với ông D là 34,06% quyền sử dụng đất đối với diện tích 2804,8m² để làm căn cứ cho cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành án theo quy định của pháp luật.

[5] Đối với bà Lê Kim H, bà Dương Kiều T và ông Đỗ Thanh Đ, do các đương sự không có yêu cầu độc lập và không yêu cầu giải quyết quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở hoặc tài sản khác gắn liền với đất nên Hội đồng xét xử không xem xét trong vụ án này. Trường hợp sau này có phát sinh tranh chấp, các đương sự có quyền khởi kiện bằng vụ án dân sự khác theo quy định của pháp luật.

[6] Về chi phí tố tụng: Chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ là 1.000.000 đồng. Ghi nhận ông Đỗ Thành Đ đã tạm ứng và đã chi xong.

Do đó, căn cứ các Điều 157, 158 của Bộ luật Tố tụng dân sự, bà Nguyễn Thị N có nghĩa vụ hoàn trả cho ông Đỗ Thành Đ số tiền 1.000.000 đồng.

[7] Về án phí: Đối với yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì không phải chịu án phí theo hướng dẫn tại Công văn số 250/TANDTC-PC ngày 28/4/2026 của Tòa án nhân dân tối cao. Đối với yêu cầu tuyên bố Văn bản thỏa thuận phân chia tài sản vô hiệu và yêu cầu xác định phần quyền sử dụng đất của bà N thì yêu cầu của Chấp hành viên được chấp nhận, bà N là bị đơn nên bà phải chịu án phí không có giá ngạch đối với các yêu cầu này, án phí là 600.000 đồng, theo quy định tại khoản 2 Điều 26 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016.

[8] Các đề nghị của Viện kiểm sát nhân dân khu vực 11 – Tây Ninh về việc giải quyết toàn bộ vụ án phù hợp với một phần nhận định của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận một phần. Vì các lẽ trên, 14