Bản án 95/2026/DS-PTTranh chấp đất đai về đòi đất cho mượn, cho sử dụng nhờ, lấn chiếm

:

[1] Ngày 24/9/2025, Tòa án nhân dân khu vực 6 – Quảng Ngãi xét xử vụ án nêu trên, nguyên đơn bà Nguyễn Thị T có mặt tại phiên tòa. Ngày 08/10/2025, bà Nguyễn Thị T có đơn kháng cáo là còn trong thời hạn theo quy định tại khoản 1 Điều 273 của Bộ luật Tố tụng dân sự nên được Hội đồng xét xử chấp nhận xem xét, giải quyết.

[2] Tại phiên tòa, bà Nguyễn Thị L, bà Trần Thị H2 và các anh, chị Nguyễn Vân T2, Nguyễn Thị Ngọc P, Nguyễn Thị Ngọc Y, Nguyễn Thị Đ, Phạm Thị Phương N, Phạm Thành T3, Phạm Thị Mỹ Q, Phạm Thị Thanh N1, Nguyễn Thị H3, Nguyễn Hoàng D, Nguyễn Thị H4 đều vắng mặt. Tuy nhiên trong đó, các anh chị gồm T2, P, Y, Đ, N, T3, Q, N1 đã có đơn xin xét xử vắng mặt; bà L, bà H2, chị H3, anh D, chị H4 đã được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt, không có lý do. Căn cứ Điều 296 của Bộ luật Tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử vẫn tiến hành xét xử vụ án.

[3] Quá trình giải quyết vụ án có ông Hà Thành Đ2, Trợ giúp viên pháp lý của Trung tâm T9 tham gia tố tụng theo Quyết định cử Trợ giúp viên pháp lý tham gia tố tụng số 419/QĐ-TGPL ngày 24/11/2021 để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là ông Nguyễn V. Nhưng đến phiên tòa xét xử phúc thẩm ngày 23/4/2026, bị đơn bà Phạm Thị H cung cấp Trích lục khai tử số 144/2026/TLKT-BS ngày 10/4/2026 của UBND xã N và thông báo chồng bà là ông Nguyễn V đã chết vào ngày 04/4/2026. Theo đó, ngày 24/4/2026, Trung tâm T9 đã có Văn bản số 29/TGPL1 về việc thông báo Trợ giúp viên pháp lý Hà Thành Đ2 không tiếp tục tham gia tố tụng với tư cách là người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của ông Nguyễn Việt N6. 8

[4] Xét kháng cáo của nguyên đơn bà Nguyễn Thị T, Hội đồng xét xử cấp phúc thẩm nhận thấy: [4.1] Về nguồn gốc thửa đất số 208, tờ bản đồ số 31, xã P, huyện Đ (nay là xã N), tỉnh Quảng Ngãi (viết tắt là thửa 208): [4.1.1] Nguyên đơn bà Nguyễn Thị T xác định nguồn gốc thửa 208 là của cha bà là cụ Nguyễn N2 khai hoang năm 1982. Bị đơn bà Phạm Thị H và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là ông Nguyễn V thì cho rằng vợ chồng ông bà là người khai hoang thửa 208. Thửa đất trước đây là đất bìa rừng, hoang hóa nhiều năm không ai khai thác, vợ chồng ông bà đến khai hoang sản xuất, còn cụ N2 thì khai hoang vùng đất khác ở phía trong thửa đất này. [4.1.2] Xét các lời trình bày của đương sự, Hội đồng xét xử nhận thấy: [4.1.2.1] Tại Biên bản hòa giải cơ sở ngày 02/3/2021 (bút lục số 75), bị đơn bà Phạm Thị H lại xác định: Trước năm 1991, cha bà Nguyễn N2 sử dụng canh tác hoa màu, sử dụng đến năm 1991, cha bà vào C thì đất đó bỏ hoang. Đến năm 1994, bà khai phá phục hóa để canh tác hoa màu. Đến năm 1996, vợ chồng bà cho bà T sử dụng. [4.1.2.2] Tại biên bản lấy lời khai đề ngày 28/10/2021 (bút lục số 175), người làm chứng là ông Lê Văn L1 trình bày: Phần đất tranh chấp sau giải phóng là vùng kinh tế mới, dân cư các nơi về đây trồng đào, tuy nhiên do thu hoạch đào không đạt nên nhiều người bỏ đất đi nơi khác; cha của bà T, ông V có đến khai hoang lỡ đất trồng lang, trồng mì. Sau một thời gian làm có cho vợ chồng ông V, bà H một phần đất phía Bắc để canh tác, dựng nhà trông coi hoa màu còn phần đất phía Nam (hiện là thửa 208) thì để bà T làm. Ông Nguyễn Bình N7 là Phó Chủ tịch Hội Nông dân và Phó Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã P những năm 2006-2013 xác định tại Biên bản lấy lời khai đề ngày 17/11/2021 (bút lục số 176): Nguồn gốc thửa 208 là của cụ Nguyễn N2 khai hoang trước năm 1990, cụ N2 canh tác và dựng một cái chòi nhỏ để trông coi hoa màu, cụ N2 làm một thời gian thì cho con trai là ông V làm; còn phần diện tích phía Nam (hiện là thửa 208), bà T sử dụng sản xuất khoảng năm 1994; bà T trồng mì, lang, mía, sau này thì trồng bạch đàn, keo. Phần đất của bà T làm, ông không biết cụ N2 cho bà T hay là do ông V cho bà T làm; chỉ biết bà T làm phần đất phía Nam liền với nhà ông V từ năm 1994 đến năm 2020, sau khi bà T thu hoạch keo thì phát sinh tranh chấp với bà H. [4.1.2.3] Theo Công văn số 234/UBND ngày 02/12/2021 của UBND xã P (bút lục số 190) đã cung cấp thông tin: Về nguồn gốc thửa 208 thì vào năm 9 1977, ông Nguyễn X khai phá trồng củ mì; đến năm 1985, ông Nguyễn X cho lại cụ Nguyễn N2, từ đó cụ N2 sử dụng đất và trồng cây hoa màu; khoảng năm 1990 đến năm 1992 thì vợ, chồng bà Nguyễn Thị T và ông Phạm Thành Đ1 sử dụng, sản xuất trên thửa đất này đến nay. [4.1.2.4] Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là bà Nguyễn Thị O và bà Nguyễn Thị T4 cũng xác định nguồn gốc thửa đất tranh chấp do cha các bà là cụ N2 khai hoang. Từ những lập luận trên, Hội đồng xét xử xác định thửa 208 có nguồn gốc do cụ Nguyễn N2 khai hoang; việc bà H, ông V khai nhận nguồn gốc thửa 208 do ông bà khai hoang là không có căn cứ. [4.2] Về quá trình quản lý, sử dụng thửa 208: [4.2.1] Bà H, ông V trình bày: Sau khi khai phá đất, ông bà trồng mì một thời gian thì đến năm 1998, bà T là em gái ruột của ông V đến xin mượn đất để canh tác, giải quyết khó khăn về lương thực; do là anh chị em trong nhà nên ông bà cho bà T mượn. Nhưng bà H, ông V không có tài liệu, chứng cứ nào chứng minh cho lời trình bày của ông bà là có cơ sở. [4.2.2] Bà T xác định sau khi cụ N2 khai hoang đất, canh tác đến năm 1992 thì cho bà quản lý, sử dụng thửa 208. Thời điểm cụ N2 cho đất là vào ngày giỗ mẹ bà - ngày 06/3/1992, đều có mặt các anh chị em của bà gồm Nguyễn Thị O, Nguyễn Thị T4, Nguyễn Thị L, Nguyễn S, Nguyễn V và vợ ông V là bà H, con bà là anh Phạm Thành T3.

Tuy nhiên, quá trình giải quyết vụ án, bà T chỉ trình bày bằng lời nói mà không có bất cứ tài liệu, chứng cứ gì chứng minh bà đã được cụ N2 tặng cho đất; cũng như không có văn bản nào thể hiện sự thỏa thuận đồng ý cho đất của các anh, chị em của bà; hơn nữa, lời trình bày giữa các anh, chị em của bà T là có sự mâu thuẫn. [4.2.3] Bên cạnh đó, bà T còn cho rằng chồng bà đã đứng tên kê khai đối với thửa 208 trong Sổ mục kê năm 2006 nhưng tại các đơn khởi kiện, đơn khởi kiện bổ sung, bà T đều xác định cụ Nguyễn N2 cho bà thửa đất trên, chồng bà không có liên quan gì đến thửa đất này. Theo quy định tại Điều 50 Luật Đất đai năm 2003, Điều 100 Luật Đất đai năm 2013 thì Sổ mục kê được lập năm 2006 không phải là một loại giấy tờ về quyền được sử dụng đất để được xem xét cấp GCNQSDĐ. Tại Công văn số 234/UBND ngày 02/12/2021, UBND xã P xác định vào năm 2006 chưa có ai kê khai đăng ký cấp GCNQSDĐ đối với thửa 208. Đến tại thời điểm hiện nay, nguyên đơn, bị đơn cũng không có tài liệu, chứng cứ xác 10 định có đủ điều kiện để được cấp GCNQSDĐ theo quy định tại Điều 137 Luật Đất đai năm 2024. [4.2.4] Mặt khác, các đương sự đều thống nhất cụ Nguyễn N2 (chết năm 2005) có vợ là cụ Nguyễn Thị T8 (chết năm 1991); cụ N2 và cụ T8 chết không để lại di chúc; từ khi cụ N2, cụ T8 chết, các con của cụ không có yêu cầu chia di sản thừa kế đối với thửa 208. Như vậy, Tòa án cấp sơ thẩm xác định thửa 208 là di sản thừa kế của cụ Nguyễn N2 và cụ Võ Thị T5 để lại chưa chia từ đó không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà T về việc yêu cầu tuyên bố quyền sử dụng thửa 208 là của bà T; buộc vợ chồng ông Nguyễn V, bà Phạm Thị H chấm dứt hành vi cản trở quyền sử dụng thửa 208; thu dọn toàn bộ cây đã trồng trên thửa 208 và trả lại thửa 208 cho bà T là có cơ sở. Hội đồng xét xử cấp phúc thẩm không chấp nhận kháng cáo của bà T, giữ nguyên bản án dân sự sơ thẩm. [4.3] Các phần khác của bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, Viện kiểm sát không kháng nghị có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.

[5] Về án phí dân sự phúc thẩm: Do yêu cầu kháng cáo không được chấp nhận nên bà Nguyễn Thị T phải chịu án phí dân sự phúc thẩm nhưng bà T là người cao tuổi, có đơn xin miễn giảm án phí. Căn cứ điểm đ khoản 1 Điều 12, Điều 14 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, bà Nguyễn Thị T được miễn nộp tiền án phí dân sự sơ thẩm và án phí dân sự phúc thẩm.

[6] Đề nghị của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Ngãi phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử.