Bản án 56/2026/DS-PTCác tranh chấp khác

Sau khi nghiên cứu các tài liệu chứng cứ có trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên tòa, căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa; sau khi nghe đại diện Viện kiểm sát phát biểu quan điểm, Hội đồng xét xử nhận định:

[1]. Về tố tụng: Bị đơn chị Trần Thị H và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan anh Trần Văn G kháng cáo hợp lệ nên được xem xét theo trình tự phúc thẩm.

[2]. Về nội dung: Nguyên đơn ông Nguyễn Công T khởi kiện yêu cầu Toà án giải quyết công nhận QSD đất của ông đối với 2 thửa đất gồm: Thửa số 211, tờ bản đồ số 89-II (theo bản đồ địa chính năm 1986-1987). Hiện nay là thửa đất số 193, tờ bản đồ số 25 (theo bản đồ địa chính năm 2018), Thửa số 210, tờ bản đồ số 89-II (theo bản đồ địa chính năm 1986-1987), hiện nay là thửa số 181, tờ bản đồ số 26 (theo bản đồ địa chính năm 2018). Địa chỉ cả hai thửa tại TDP 3, phường PC, thành phố SC, tỉnh Thái Nguyên (nay là phường SC, tỉnh Thái Nguyên). 9 Lý do khởi kiện: Ông T xác định 2 thửa đất này do ông khai phá và quản lý, sử dụng từ trước năm 1980. Năm 2022, ông làm thủ tục xin cấp GCNQSD đất thì chị H tranh chấp cho rằng đất của bố mẹ chị H để lại. Bị đơn chị Trần Thị H có yêu cầu phản tố, đề nghị công nhận 2 thửa đất mà ông T khởi kiện là di sản của bố mẹ chị là bà Nguyễn Thị M2 và ông Trần Văn H3 (Trần Xuân H3), nay thuộc quyền sử dụng của các con là những người được hưởng thừa kế của bố mẹ; đồng thời yêu cầu ông T trả lại 2 thửa đất này cho gia đình chị. Lý do: Đất có nguồn gốc của bố mẹ chị khai phá và sử dụng đến năm 1992 thì mẹ chị chết, bố chị đưa các con đi nơi khác ở nên hai thửa ruộng để không, khi đó có ông Bùi Quang T và bà Bùi Thị M thấy ruộng bỏ hoang thì cùng ra canh tác. Cuối năm 1995 ông T đi chấp hành án phạt tù trở về địa phương, chị H1 là chị gái chị lấy lại hai thửa ruộng và cho ông Nguyễn Công T mượn để sử dụng, trông coi giúp. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là anh Trần Văn G (em trai chị H) xác định không biết nguồn gốc đất của ai do thời điểm mẹ anh chết thì anh còn nhỏ, anh chỉ nghe chị gái nói lại là đất của bố mẹ. Anh có đơn yêu cầu độc lập cùng nội dung với yêu cầu phản tố của chị H.

[3]. Xét kháng cáo của bị đơn chị Trần Thị H và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan anh Trần Văn G về việc đề nghị chấp nhận yêu cầu phản tố và yêu cầu độc lập, Hội đồng xét xử thấy: 3.1. Về quyền sử dụng đất: Theo nội dung các đương sự trình bày cũng như căn cứ các tài liệu có trong hồ sơ vụ án, có cơ sở xác định: Cả hai thửa đất có tranh chấp chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ai. 3.2. Về nguồn gốc đất: Nguyên đơn ông T xác định do ông khai phá và sử dụng từ năm 1976 đến nay nhưng cũng chỉ là lời khai. Bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan anh Trần Văn G xác định đất do bố mẹ mình khai phá, sau khi mẹ chết, bố dẫn các con (H1, H, G) đi nơi khác để ở nên chị H1 cho ông T mượn để sử dụng nhưng chị H và anh G cũng không có căn cứ gì chứng M2 cho lời khai của mình. Tại phiên toà phúc thẩm, chị H cho rằng khi chị sinh sống ở xa, do tin tưởng chị H1 ở gần để quản lý đất nhưng chị H1 lại đổi cho ông T để lấy thửa khác, sau đó chị H1 tự ý làm thủ tục cấp GCNQSD thửa đất đã đổi và hiện nay đang cho thuê cột viễn thông của Vietel.

Tuy nhiên, chị H cũng không có căn cứ gì chứng M2 việc chị H1 và ông T đổi đất. Hơn nữa, trong suốt quá trình giải quyết vụ án tại cấp sơ thẩm, chị H chưa bao giờ có lời khai về việc đổi đất, đồng thời, nội dung này cũng mâu thuẫn với lời khai của chính chị H về việc cho ông T mượn đất. Đối với những người làm chứng, lời khai của họ không hoàn toàn phù hợp với các tài liệu, chứng cứ khác và có nhiều mâu thuẫn nhau về nguồn gốc đất; Uỷ ban nhân dân phường xác định theo sổ mục kê thể hiện cả hai thửa đất đều là đất 1L nhưng khai thác hồ sơ lưu trữ sổ địa chính hiện tại không có thông tin đối với 02 thửa đất này. Do vậy, bản án sơ thẩm nhận định không đủ cơ sở vững chắc để khẳng định nguồn gốc đất do ai khai phá là phù hợp. 3.3. Về diễn biến quá trình sử dụng: Quá trình giải quyết vụ án, các bên đương sự không chứng M2 được việc sử dụng đất của mình trước thời điểm năm 10 1995 nhưng đều thừa nhận mốc thời gian từ năm 1995 đến nay, ông T là người quản lý, sử dụng liên tục cả hai thửa đất này. Trong suốt thời gian ông T quản lý, sử dụng đất, gia đình chị H không có thắc mắc gì. Tại phiên toà phúc thẩm, chị H cho rằng chị đã hỏi bà B người làm chứng và được bà B cho biết bà không khai như nội dung lời khai trước đây tại Toà án nên chị đề nghị xem xét lời khai của bà B. Hội đồng xét xử thấy, Toà án đã triệu tập hợp lệ nhưng bà B vắng mặt nên không làm rõ được nội dung chị H trình bày; hơn nữa, đề nghị của chị H là không cần thiết vì như đã phân tích ở trên, lời khai của những người làm chứng về nguồn gốc đất không thống nhất, có nhiều mâu thuẫn nên chỉ có ý nghĩa tham khảo, không có giá trị chứng M2 trong trường hợp này. Tại cấp sơ thẩm, Toà án đã tiến hành xác M2 thông tin tại UBND phường SC về hai thửa đất này, UBND phường không có ý kiến gì đề cập đến việc người sử dụng hai thửa đất có liên quan đến lấn chiếm đất công hoặc đất hành lang an toàn giao thông. Mặt khác, UBND phường xác nhận ông T đã được cấp QSD đối với thửa 473 đất ở liền kề, trong đó một phần diện tích thửa 473 có nguồn gốc từ thửa 181 hiện đang tranh chấp. Bản án sơ thẩm căn cứ thực tế quá trình ông T sử dụng công khai, ngay tình, liên tục từ năm 1995 đến thời điểm phươngát sinh tranh chấp năm 2022 để công nhận QSD đất cho nguyên đơn là có cơ sở. Kháng cáo của bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan anh G là không có căn cứ chấp nhận. HĐXX giữ nguyên bản án sơ thẩm.

Tuy nhiên, Toà án cấp sơ thẩm cần rút kinh nghiệm về việc xác định quan hệ pháp luật, cụ thể: Bản án nhận định trong vụ án này có quan hệ pháp luật là tranh chấp di sản thừa kế và đòi quyền sở hữu tài sản là không đúng bởi lẽ: Thực tế chỉ là phươngát sinh tranh chấp đất giữa ông T với chị H và anh G, không phát sinh quan hệ tranh chấp giữa những người thuộc hàng thừa kế của bà M2 và ông H3 nên không tồn tại tranh chấp về di sản thừa kế. Đồng thời, đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do nhà nước thống nhất quản lý, điều này được quy định trong Hiến pháp và Luật đất đai nên không có việc cá nhân, tổ chức được quyền sở hữu đất mà chỉ có quyền sử dụng đất. Bản chất của vụ án này là tranh chấp QSD đất và đòi tài sản là quyền sử dụng đất chứ không phải là tranh chấp di sản thừa kế và đòi quyền sở hữu tài sản như án sơ thẩm nhận định. Ngoài ra, trong phần tuyên án, bản án chỉ tuyên “Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc công nhận QSD đất” mà không tuyên rõ nội dung: Công nhận QSD đất cho nguyên đơn là thiếu sót, ảnh hưởng đến việc thi hành án. Do vậy, mặc dù không chấp nhận nội dung kháng cáo của chị H và anh G nhưng HĐXX phúc thẩm thấy cần thiết phải sửa án sơ thẩm về cách tuyên án.

[4]. Án phí phúc thẩm: Kháng cáo của chị H và anh G không được chấp nhận nên chị H và anh G phải chịu án phí dân sự phúc thẩm, được trừ vào số tiền tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp. 11

[5]. Xét đề nghị của đại diện Viện Kiểm sát tại phiên toà về việc giữ nguyên bản án sơ thẩm về đường lối giải quyết vụ án là có cơ sở.