Bản án 444/2026/DS-PTTranh chấp đất đai về đòi đất cho mượn, cho sử dụng nhờ, lấn chiếm

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ, đã được kiểm tra tại phiên tòa, căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa, lời phát biểu của vị đại diện Viện kiểm sát, Hội đồng xét xử nhận định như sau:

[1] Về thủ tục tố tụng: Đơn kháng cáo của bà Nguyễn Thị M, là bị đơn trong hạn luật định, hợp lệ nên được xem xét theo trình tự phúc thẩm.

[2] Xét kháng cáo của bà Nguyễn Thị M: Bà M xác định: Đường dẫn nước hiện nay đang có tranh chấp giữa bà và ông H thuộc quyền sử dụng hợp pháp của bà. Bà M không có hành vi cản trở việc sử dụng nước của ông H. Trong quá trình sử dụng ống bơm nước của ông H bị hư 4 hỏng và đổ thừa bà M làm hư hỏng.

Vì vậy, bà M không đồng ý với yêu cầu khởi kiện của ông H. [2.1] Xét thấy: Nguồn gốc các thửa đất tranh chấp thể hiện như sau: Thửa đất số 608, tờ bản đồ 31, diện tích 3.771,9m2 theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CH01869 ngày 29/9/2018 cấp cho hộ ông Nguyễn Văn S, cập nhật chuyển nhượng cho ông Nguyễn Văn H, bà Võ Thị Mỹ Đ ngày 23/7/2019. Nguồn gốc thửa đất số 608 của ông H có nguồn gốc của ông Nguyễn Văn C nằm trong thửa đất 2222, tờ bản đồ số 2, diện tích 5.260m2. Theo sổ mục kê 299 thì thửa đất 2222 mang tên Nguyễn Văn C là do ông C và ông Nguyễn Văn S là anh em ruột sử dụng chung dây đất, thửa 2222 bao gồm phần đất của ông C và ông S. Năm 1980 ông C chuyển đổi hết thửa đất của ông cho hộ ông Nguyễn Văn S. Phần của ông C được đo đạc lại là thửa 608, tờ bản đồ 31, diện tích 3.771,9m2. Thửa 607, tờ bản đồ 31, diện tích 1.876,6m2 theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CH01845 ngày 24/8/2017 cấp cho hộ bà Nguyễn Thị M. Nguồn gốc thửa đất số 607 của hộ bà M có nguồn gốc của ông Nguyễn Văn S, theo sổ mục kê 299 mang tên Nguyễn Văn C là do ông S và ông C là anh em ruột sử dụng chung dây đất, lúc đo đạc theo tài liệu 299 không đo đạc riêng mà nhập chung thành thửa 2222 mang tên ông Nguyễn Văn C nhưng ông C có một phần, ông S có một phần đất. Năm 1982 ông S tặng hết phần đất của ông cho hộ bà Nguyễn Thị M sử dụng. Phần đất của ông S được đo đạc lại tại thửa 607, tờ bản đồ 31, diện tích 1.876,6m2. Trong quá trình ông H sử dụng diện tích đất lúa thuộc thửa 608 nêu trên có sử dụng đường dẫn nước từ sông công cộng vào. Ông H cho rằng: bà M đã có hành vi cản trở, không cho ông H thực hiện việc bơm nước và sử dụng đường ống nước này nên ông H có làm đơn đến Ủy ban nhân dân xã T yêu cầu giải quyết. Vào ngày 02/11/2023, Ủy ban nhân dân xã T đã tiến hành hòa giải tranh chấp giữa ông H và bà M nhưng không thành nên ông H khởi kiện bà M đến Tòa án.

Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm có những vi phạm về nội dung và tố tụng như sau: - Về tố tụng: + Đường dẫn nước tranh chấp có nguồn gốc cụ thể như thế nào? Đường nước do ai đào? Đào trên đất của ai? Những diện tích đất nào sử dụng đường dẫn nước này? chưa được Tòa án cấp sơ thẩm làm rõ. + Ông H cho rằng đường dẫn nước thuộc quyền sử dụng hợp pháp của ông H được chuyển nhượng chung với thửa đất 608 do ông Nguyễn Văn S đứng tên quyền sử dụng đất. Bà M cũng cho rằng đường dẫn nước thuộc quyền sử dụng hợp pháp của bà; Bà M chỉ cho ông Nguyễn Văn S đặt đường ống bọng để bơm nước từ sông vào ruộng. Trong khi đó, ông Nguyễn Văn S vừa xác nhận đất là của bà M và vừa xác nhận bán hết đất trong đó có đường nước cho ông H. Nhưng Tòa án cấp sơ thẩm 5 không đưa ông Nguyễn Văn S vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Tòa án cấp sơ thẩm không có văn bản hỏi Ủy ban cấp có thẩm quyền về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa 607 và thửa 608 bởi vì theo Bản đồ địa chính khu đất ngày 15/3/2024 của Chi nhánh Văn phòng Đăng ký Đất đai huyện C thì thể hiện vị trí đất thuộc thửa 607 và 608 bị lệch mốc giới sang đất của bà Nguyễn Thị N (giáp thửa 607 của bà M). Nếu mốc ranh bị lệch thì không thể xác định chính xác được đường nước tranh chấp thuộc quyền sử dụng của ai. - Về nội dung: + Ông H khởi kiện bà M và yêu cầu bà Nguyễn Thị M chấm dứt hành vi cản trở ông sử dụng đường ống bơm nước từ sông vào ruộng có chiều ngang 01 mét, chiều dài khoảng 48 mét thuộc thửa đất số 608. Và tại phiên tòa ngày 24/9/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 0, ông H vẫn giữ nguyên yêu cầu khởi kiện.

Tuy nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm lại buộc bà Nguyễn Thị M tháo dỡ hàng rào lưới B40 có chiều dài 45.5 mét, cao 1.5 mét trên phần đất có diện tích 47,8m2. Đây là quyết định vượt quá yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về ranh giới quyền sử dụng đất. + Ông H không khởi kiện về ranh giới quyền sử dụng đất và Tòa án cấp sơ thẩm không xác định được quyền sử đất, ranh giới giữa đất ông H và bà M nhưng lại buộc bà Nguyễn Thị M tháo dỡ hàng rào lưới B40 có chiều dài 45.5 mét, cao 1.5 mét trên phần đất có diện tích 47,8m2. Và khi làm rõ nội dung vụ án và thu thập tài liệu, chứng cứ đầy đủ thì Tòa án cấp sơ thẩm có thể có cách giải quyết cụ thể như sau: . Nếu là đường nước chung thì bà M không được quyền cản trở ông H sử dụng; . Nếu đường nước thuộc quyền sử dụng của ông H thì xác định quyền của ông H, buộc bà M không có quyền cản trở ông H sử dụng; . Nếu đường nước thuộc quyền sử dụng của bà M thì ông H chỉ được quyền khởi kiện, đề nghị bà M cho quyền sử dụng. Từ những nhận xét nêu trên cho thấy: Tòa án cấp sơ thẩm đã vi phạm nghiêm trọng về tố tụng và nội dung: thiếu tư cách người tham gia tố tụng, chưa thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ án và chưa đánh giá tài liệu, chứng cứ phù hợp với quy định của pháp luật. Điều này có thể dẫn đến việc làm thay đổi nội dung của vụ án. [2.2] Vào ngày 04/5/2026, luật sư Võ Trần D là người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của ông Nguyễn Văn H có đơn yêu cầu đo đạc thửa đất 608.

Tuy nhiên, với những vi phạm tố tụng và nội dung nêu trên của Tòa án cấp sơ thẩm nên Hội đồng xét xử không cần thiết phải đo đạc lại theo yêu cầu của luật sư.

[3] Những nội dung và thủ tục tố tụng như đã phân tích nêu trên cần thiết phải được làm rõ để đảm bảo hai cấp xét xử và đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của các đương sự trong vụ án nên Hội đồng xét xử cấp phúc thẩm hủy bản án sơ 6 thẩm, giao hồ sơ về cho Tòa án nhân dân khu vực 0 – Đồng Tháp xét xử lại theo thủ tục sơ thẩm. Do bản án sơ thẩm bị hủy nên Hội đồng xét xử cấp phúc thẩm không xem xét yêu cầu kháng cáo của bà Nguyễn Thị M.

[3] Xét ý kiến đề nghị của vị đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Tháp là không có căn cứ, không phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử nên không chấp nhận đề nghị. Hủy bản án sơ thẩm.

[4] Do hủy bản án sơ thẩm nên Hội đồng xét xử chưa xem xét ý kiến và đề nghị của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của ông Nguyễn Văn H.

[5] Do Hội đồng xét xử hủy bản án sơ thẩm nên bà Nguyễn Thị M không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm theo quy định tại Khoản 3 Điều 148 của Bộ luật Tố tụng dân sự.