Bản án 566/2026/DS-PTTranh chấp đất đai về đòi đất cho mượn, cho sử dụng nhờ, lấn chiếm

Sau khi nghiên cứ u các tài liê ̣u, chứ ng cứ có trong hồ sơ, đã đươ ̣c kiểm tra ta ̣i phiên tò a, căn cứ và o kết quả tranh tụng ta ̣i phiên tò a, lờ i phát biểu củ a vị đại diện Viện kiểm sát, Hô ̣i đồ ng xét xử nhâ ̣n đi ̣nh như sau:

[1] Về thủ tục tố tụng: Đơn kháng cáo của ông Nguyễn Thành Q, là bị đơn trong hạn luật định, hợp lệ nên được xem xét theo trình tự phúc thẩm.

[2] Xét kháng cáo của ông Nguyễn Thành Q: Ông Q kháng cáo và trình bày: Diện tích đất có đường dẫn nước hiện nay đang có tranh chấp giữa ông và ông T thuộc quyền sử dụng hợp pháp của ông. Trước đây, ông Q chỉ cho cụ L sử dụng đường nước này đến hết đời nên sau khi cụ L chết, ông Q đã trả lại giá trị của 30 giạ lúa trước đó đã nhận của cụ L cho ông T. Ông T có nhận lại số tiền 4.300.000 đồng tương đương giá trị 30 giạ lúa. Hiện nay, ông T vẫn còn quản lý số tiền 4.300.000 đồng nên ông Q khẳng định không có thỏa thuận chuyển nhượng diện tích đất tranh chấp với ông T. Xét thấy: Nguồn gốc các thửa đất tranh chấp thể hiện như sau: Diện tích đất đang có tranh chấp được đo đạc thực tế là 117,9m2 được hai bên đương sự thống nhất thừa nhận có nguồn gốc là của ông Nguyễn Thành Q. Nhưng khi được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì cả ông T và ông Q đều không xác định được phần đường nước có tranh chấp với diện tích đo đạc thực tế là 117,9m2 được cấp cho ai. Trong quá trình khởi kiện, ông T cho rằng diện tích đất có đường nước ông T đã được cấp quyền sử dụng. Tại phiên tòa sơ thẩm, ông T xác định phần diện tích đất đường nước là đất công cộng. 5 Ông Q trình bày: Năm 2009, ông Q xin cấp đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa 606, với quá trình đo đạc lại ông Q không rõ phần diện tích đường dẫn nước có nằm trong giấy đất của ông hay không. Riêng Tòa án cấp sơ thẩm nhận định diện tích đo đạc thực tế là 117,9m2 không thể hiện trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho ông Nguyễn Thành Q nên công nhận diện tích đất có tranh chấp là đường nước công cộng. [2.2] Nhận thấy: Trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm có những vi phạm về nội dung và tố tụng như sau: - Về tố tụng: + Đường dẫn nước tranh chấp được Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết và xác định là đường nước công cộng là không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo quy định tại điểm e khoản 3 Điều 9 và Điều 236 của Luật đất đai năm 2024. + Tòa án cấp sơ thẩm không có văn bản gửi cho Ủy ban nhân dân xã M để xác định đường nước tranh chấp có phải là đường nước công cộng hay không mà căn cứ vào nội dung thể hiện tại Đơn xin vắng mặt của ông Nguyễn Văn T – là Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã M “diện tích đất đang tranh chấp 117,9m2 chưa được cấp giấy cho ai”. Đây không phải là văn bản hành chính của Ủy ban nhân dân xã M nên Tòa án cấp sơ thẩm không thể áp dụng làm căn cứ để giải quyết vụ án. Trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp phúc thẩm đã thu thập được tài liệu, chứng cứ: Công văn số 768/UBND-KT ngày 30/6/2026 của Ủy ban nhân dân xã M, tỉnh Đồng Tháp V/v cung cấp thông tin theo yêu cầu của Tòa án. Công văn có nội dung: “Qua kiểm tra, xác minh hồ sơ địa chính hiện đang lưu trữ tại UBND xã và đối chiếu với bản đồ địa chính (bản đồ 301), phần diện tích đất 117,9m2 nêu trên được thể hiện là đất thủy lợi (đường nước)…”. Đây là tình tiết mới được thu thập tại Tòa án cấp phúc thẩm. Theo điểm e khoản 3 Điều 9 của Luật đất đai năm 2024 quy định: “…đất sử dụng vào mục đích công cộng, gồm: đất công trình giao thông; đất công trình thủy lợi; đất công trình cấp nước, thoát nước…”. Như vậy, diện tích đất tranh chấp 117,9m2 là đất thủy lợi, sử dụng vào mục đích công cộng thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước quản lý được quy định tại Điều 53 của Hiến pháp và Điều 4 của Luật đất đai năm 2024. Ông T và ông Q chưa được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giao và công nhận diện tích đất nêu trên.

Vì vậy, không thể phát sinh tranh chấp dân sự về quyền sử dụng đất đối với diện tích đất này. Trường hợp xảy ra hành vi lấn chiếm, cản trở đi lại, sử dụng trên đất công cộng thuộc hành vi vi phạm hành chính và do cơ quan hành chính là Ủy ban nhân dân các cấp xem xét, giải quyết.

Do đó, ông T không có quyền khởi kiện ông Q và yêu cầu ông Q trả lại cho ông diện tích đất 117,9m2 theo quy định tại Điều 186 và 187 của Bộ luật tố tụng dân sự. Do Ủy ban nhân dân xã M xác định diện tích đất tranh chấp 117,9m2 là đất thuộc công trình thủy lợi nên vụ án không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo quy định tại Điều 236 của Luật đất đai năm 2024. 6 - Về nội dung: Ông T khởi kiện ông Q và xác định đường nước tranh chấp là công cộng.

Tuy nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm lại buộc ông Nguyễn Thành Q phải di dời 11 trụ đá có kết cấu 10 x 10 x 200cm ra khỏi phần diện tích 117,9m2 tại ấp P, xã M, tỉnh Đồng Tháp là chưa đúng.

[3] Những nội dung và thủ tục tố tụng như đã phân tích nêu trên Hội đồng xét xử cấp phúc thẩm cần hủy bản án sơ thẩm do diện tích đất nêu trên là đất công cộng, không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 192 của Bộ luật tố tụng dân sự.

[4] Diện tích đất tranh chấp 117,9m2 không thuộc quyền sử dụng hợp pháp của ông Nguyễn Thành Q nên Hội đồng xét xử không chấp nhận yêu cầu kháng cáo của ông Nguyễn Thành Q theo nhận định nêu trên.

[5] Xét ý kiến đề nghị của vị đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Tháp là có căn cứ, phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử nên chấp nhận đề nghị. Hủy bản án sơ thẩm.

[6] Chi phí tố tụng: Ông T tự nguyện chịu nên Hội đồng xét xử không xem xét.

[7] Do Hội đồng xét xử hủy bản án sơ thẩm nên ông Nguyễn Thành Q không phải chi ̣u án phí dân sự phú c thẩm theo quy đi ̣nh ta ̣i Khoản 3 Điều 148 của Bô ̣ luâ ̣t Tố tu ̣ng dân sự.