Bản án 08/2026/DS-STTranh chấp đất đai về đòi đất cho mượn, cho sử dụng nhờ, lấn chiếm
Tóm tắt nhanh
Trích nguyên văn đoạn đầu phần Quyết định
1. Tuyên bố các giao dịch đổi đất bằng miệng năm 1996 và bằng văn bản ngày 22/11/2002 giữa Ủy ban nhân dân xã Đ, huyện Đ, tỉnh Kon Tum (nay là Ủy ban nhân dân xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi) và ông Nguyễn Văn C vô hiệu. Ủy ban nhân dân xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi phải trả cho ông Nguyễn Văn C số tiền 812.411.000 đồng ( Tám trăm mười hai triệu, bốn trăm mười một nghìn đồng). Ủy ban nhân dân xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi được quyền sử dụng…
Nhận định của Tòa án
3
Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ đã được xem xét tại phiên toà và kết quả tranh tụng tại phiên toà, Hội đồng xét xử nhận định:
[1] Về thủ tục tố tụng: - Về thẩm quyền và tư cách đương sự: Nguyên đơn khởi kiện Ủy ban nhân dân xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi (là đơn vị kế thừa quyền và nghĩa vụ của Ủy ban nhân dân xã Đ, huyện Đ, tỉnh Kon Tum cũ sau sáp nhập).
Vì vậy, xác định Uy ban nhân dân xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi là bị đơn; Bị đơn có trụ sở tại xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi nên Tòa án nhân dân khu vực 9 - Quảng Ngãi giải quyết là đúng thẩm quyền theo quy định tại khoản 9 Điều 26; khoản 1 Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015; Điều 35 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật tư pháp người chưa thành niên, luật phá sản, Luật Hòa giải đối thoại tại Tòa án (Luật số 85/2025/QH15 ngày 01/7/2025). Đối Trạm y tế xã Đ: Theo Quyết định số 588/QĐ-UBND ngày 29/12/2025 của UBND xã Đ thì Trạm y tế xã trực thuộc UBND xã Đ, chịu sự quản lý về tổ chức, biên chế và hoạt động của ủy ban nhân dân xã. Tại phiên tòa, đại diện trạm y tế xã Đ vắng mặt nhưng đã có ý kiến trong hồ sơ vụ án, đại diện UBND xã đồng ý để Hội đồng xét xử tiến hành xét xử vắng mặt đại diện Trạm y tế xã.
Vì vậy, Hội đồng xét xử tiến hành xét xử theo thủ tục chung. - Về việc áp dụng pháp luật: Thời điểm các bên thỏa thuận đổi đất vào năm 1996 và năm 2002, thời điểm Luật Đất đai 1993, Bộ luật Dân sự 1995 đang có hiệu lực nên được áp dụng để xem xét, giải quyết.
[2] Về nội dung vụ án: [2.1] Về nội dung các thoả thuận đổi đất:
Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, có cơ sở xác định: Năm 1996 và năm 2002, giữa UBND xã Đ, huyện Đ, tỉnh Kon Tum, nay là UBND xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi đã hai lần thực hiện các thỏa thuận đổi đất với gia đình ông Nguyễn Văn C. Xét các thỏa thuận đổi đất giữa gia đình ông Nguyễn Văn C và Ủy ban nhân dân xã Đ (cũ) là không đúng quy định của pháp luật. Bởi vì, theo quy định của Luật Đất đai năm 1993 về thẩm quyền giao đất cho cá nhân, hộ gia đình (Điều 24, 25 Luật Đất đai năm 1993), thu hồi đất (Điều 28 Luật Đất đai năm 1993) là thuộc UBND cấp huyện. Mặt khác, diện tích 180 m' đất hoán đổi của gia đình ông C cũng chưa bị thu hồi; trong trường hợp này, UBND xã Đ phải đề nghị UBND huyện Đ thu hồi diện tích 180 m' đất của ông C để xây dựng Trạm Y tế xã và đền bù thiệt hại cho gia đình ông C theo quy định tại Điều 27 Luật Đất đai năm 1993, Điều 5 Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24/9/1998 về đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào lợi ích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia công cộng. Theo quy định tại khoản 1 Điều 691 Bộ luật Dân sự 2005 thì cá 4 nhân, pháp nhân, hộ gia đình, chủ thể khác sử dụng đất được pháp luật cho phép chuyển quyền sử dụng đất mới có quyền chuyển quyền sử dụng đất. UBND xã không có thẩm quyền giao đất, thu hồi đất, không có thẩm quyền hoán đổi đất giữa công dân với nhau và cũng không có thâm quyền hoán đổi đất thuộc quyền sử dụng của cá nhân với đất công do Nhà nước quản lý.
Do đó, các thỏa thuận đổi đất giữa UBND xã Đ với gia đình ông Nguyễn Văn C năm 1996 và ngày 21/12/2002 là vi phạm điều cấm của pháp luật không nên vô hiệu toàn bộ.
Vì vậy, yêu cầu của ông C về việc tuyên bố các thỏa thuận đổi đất vô hiệu có là căn cú chấp nhận. [2.2] Về yêu cầu thực hiện nghĩa vụ trả tiền:
Xét thấy, phần diện tích đất 180 m2 đất, thuộc thửa đất số 45 nói trên đổi của ông Nguyễn Văn C, hiện nay trạm y tế xã Đ đang sử dụng, trên diện tích đất này đang xây dựng các phòng làm việc, khám chữa bệnh phục vụ nhân dân, trường hợp phải trả lại đất cho ông C thì phải tháo dỡ, di dời một phần diện tích các công trình trên đất, việc này sẽ ảnh hưởng đến kết cấu chung của toàn bộ công trình, gây lãng phí, khó khăn trong công tác thi hành án. Ông C, bà N1 tự nguyện không yêu cầu đòi đất mà chỉ đòi lại giá trị tiền tương ứng, đại diện UBND xã Đ cũng thống nhất phương án theo ý kiến của ông C. Theo hồ sơ thẩm định giá số 167/2026/0387-PD ngày 18/4/2026 của Công ty cổ phần G1 và thẩm định giá Phương Đ: Giá trị phần quyền sử dụng đất đang có tranh chấp trong vụ án tại thời điểm tháng 4/2026 là 812.411.000 đồng (3m x60m). Các đương sự thống nhất với kết quả thẩm định giá, không có ý kiến gì.
Vì vậy, buộc Ủy ban nhân dân xã Đ trả lại cho ông C số tiền tương ứng với giá trị đất đang sử dụng theo kết quả định là phù hợp, Hội đồng xét xử chấp nhận. UBND xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi được quyền sử dụng diện tích 180m2 đất theo sơ đồ trích lục và biên bản xem xét thẩm định tại chỗ ngày 29/01/2026 của Hội đồng xem xét thẩm định. Các đương sự có quyền liên hệ với các cơ quan có thẩm quyền làm thủ tục kê khai, chỉnh lý, cấp lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho đúng quy định. Đối với yêu cầu bồi thường thiệt hại, ông Nguyễn Văn C có đơn xin rút. Xét việc rút yêu cầu của ông C là tự nguyện.
Do đó, Hội đồng xét xử đình chỉ đối với phần yêu cầu này.
[3] Về chi phí xem xét thẩm định tại chỗ và định giá tài sản: Số tiền chi phí xem xét thấm định tại chỗ là 22.780.000 đồng, chi phí định giá tài sản là 15.120.000 đồng, ông Nguyễn Văn C đã nộp đủ. Do yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Văn C được chấp nhận nên Ủy ban nhân dân xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi phải hoàn trả cho ông C số tiền này. 5
[4] Về án phí dân sự sơ thẩm: Do yêu cầu của nguyên đơn được chấp nhận nên bị đơn phải chịu án phí dân sự sơ thấm theo quy định.
Quyết định
Căn cứ vào các Điều 122, 127, 128; 137; khoản 1 Điều 691 Bộ luật Dân sự 1995; Điều 24, 25, 27, 28 Luật Đất đai 1993; 157, 158, 165, 166, 244, 271; 273; Bộ luật Tố tụng dân sự; điểm a khoản 1 Điều 24; khoản 2 Điều 26; khoản 1; điểm a khoản 2 Điều 27 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH 14, ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội. Tuyên xử: Chấp nhận một phân yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Văn C.
1. Tuyên bố các giao dịch đổi đất bằng miệng năm 1996 và bằng văn bản ngày 22/11/2002 giữa Ủy ban nhân dân xã Đ, huyện Đ, tỉnh Kon Tum (nay là Ủy ban nhân dân xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi) và ông Nguyễn Văn C vô hiệu. Ủy ban nhân dân xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi phải trả cho ông Nguyễn Văn C số tiền 812.411.000 đồng ( Tám trăm mười hai triệu, bốn trăm mười một nghìn đồng). Ủy ban nhân dân xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi được quyền sử dụng diện tích 180m2 đất nằm trong thửa đất số 45, diện tích 1800m2, theo Giấy CNQSD đất số 414185 do UBND huyện Đ cấp ngày 02/3/1994 cho ông Nguyên C (Vị trí, diện tích cụ thể theo sơ đồ trích lục và biên bản xem xét thẩm định tại chỗ ngày 29/01/2026 của Hội đồng xem xét thẩm định). Các đương sự có quyền liên hệ với các cơ quan có thẩm quyền làm thủ tục kê khai, chỉnh lý, cấp lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật.
2. Đình chỉ đối với phần yêu cầu khởi kiện buộc UBND xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi bồi thường thiệt hại số tiền 580.000.000 đồng của ông Nguyễn Văn C.
3. Về chi phí xem xét thẩm định tại chỗ và định giá tài sản: Ủy ban nhân dân xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi phải hoàn trả cho ông Nguyễn Văn C số tiền 37.900.000 đồng. Kể từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật và có đơn yêu câu thi hành án của người được thi hành án cho đến khi thi hành án xong, người phải thi hành án còn phải chịu khoản tiền lãi đối với số tiền chậm trả theo mức lãi suất quy định tại Điều 357, khoản 2 Điều 468 Bộ luật Dân sự.
4. Về án phí dân sự sơ thẩm: 6 Ủy ban nhân dân xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi phải chịu 300.000 đồng án phí dân sự sơ thẩm.
5. Về quyền kháng cáo: Các đương sự có quyền kháng cáo trong thời hạn 15 ngày kế từ ngày tuyên án sơ thẩm (ngày 09/7/2026); đương sự vắng mặt có quyền kháng cáo trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được bản án hoặc bản án được niêm yết. Trường hợp Bản án được thi hành theo quy định tại Điều 2 Luật Thi hành án dân sự thì người được thi hành án dân sự, người phải thi hành án dân sự có quyền thỏa thuận thi hành án, quyền yêu cầu thi hành án, tự nguyện thi hành án hoặc bị cưỡng chế thi hành án theo quy định tại các điều 6,7 và 9 Luật thi hành án dân sự;Thời hiệu thi hành án được thực hiện theo quy định tại Điều 30 Luật Thi hành án dân sự.