Bản án 122/2026/DS-PTTranh chấp đất đai về đòi đất cho mượn, cho sử dụng nhờ, lấn chiếm

Trên cở sở nội dung vụ án, căn cứ vào các tài liệu trong hồ sơ vụ án đã được tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định như sau:

[1] Thủ tục tố tụng [1.1] Phiên tòa lần thứ hai, nguyên đơn, bị đơn được triệu tập hợp lệ nên những đương sự vắng mặt tại phiên tòa lần thứ hai xem như từ bỏ quyền và nghĩa vụ tố tụng. [1.2] Nguyên đơn giữ nguyên yêu cầu khởi kiện; nguyên đơn rút kháng cáo. Bị đơn giữ nguyên yêu cầu kháng cáo. Nguyên đơn đồng ý hỗ trợ thêm cho bị đơn Lê Thị Hoài P số tiền 100.000.000đ. Đơn kháng cáo của những người kháng cáo hợp lệ nên được Hội đồng xét xử xem xét, giải quyết. Hội đồng xét xử đình chỉ xét xử phúc thẩm đối với kháng cáo của Chùa Linh S.

[2] Các đương sự tranh luận [2.1] Luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn cho rằng các bị đơn thừa nhận mượn đất của Chùa Linh S để tạm buôn bán chứng minh bằng các giấy mượn đất, đơn xác nhận và lời khai người làm chứng. Nguồn gốc đất các bị đơn mượn theo hồ sơ quản lý đất đai qua các thời kỳ xác định là đất Tôn giáo. Đối chiếu sơ đồ, vị trí, sổ đăng ký đất đai cũng như quá trình hình thành, tồn tại Chùa Linh S chứng minh quyền sử dụng đất của Chùa Linh S hợp pháp.

Do đó, các bị đơn mượn đất phải có nghĩa vụ trả lại quyền sử dụng đất cho Chùa Linh S. Để giải quyết vụ án hợp tình, hợp lý, Chùa Linh S rút đơn kháng cáo đồng ý hỗ trợ, hoàn trả giá trị công trình, vật kiến trúc cho các bị đơn. Riêng bà P thì Chùa Linh S đồng ý hỗ trợ thêm 100.000.000d. Hộ ông Trần Công K đã có nhà ở khác nên đề nghị Tòa án tuyên giữ nguyên bản án sơ thẩm. [2.2] Luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn Trần Công K cho rằng Chùa Linh S không có tư cách pháp nhân nên không có quyền khởi kiện. Ông Trần Công K không mượn đất của Chùa Linh S vì chữ ký trong giấy mượn đất chưa đủ căn cứ xác định là của ông K.

Do đó, đề nghị Hội đồng xét xử chấp nhận kháng cáo của ông Trần Công K; bác yêu cầu khởi kiện của Chùa Linh S. [2.3] Bà Lê Thị Hoài P cho rằng gia đình bà sử dụng đất đã lâu, xây dựng nhà và công trình trên đất; nay Chùa Linh S kiện yêu cầu trả đất thì phải hỗ trợ cho gia đình bà số tiền tương ứng để tìm nơi ở mới.

[3] Xét quyền sử dụng đất, quyền khởi kiện của Chùa Linh S [3.1] Khoản 14 Điều 2 Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016quy định: Cơ sở tôn giáo gồm chùa, nhà thờ, nhà nguyện, thánh thất, thánh đường, trụ sở của tổ chức tôn giáo, cơ sở hợp pháp khác của tổ chức tôn giáo. Điều 30 khoản 1 Luật Tín ngưỡng Tôn giáo quy định tổ chức Tôn giáo là pháp nhân phi thương mại kể từ ngày được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận. Như vậy, không bắt buộc các cơ sở tôn giáo phải trở thành pháp nhân. Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa trả lời cho Tòa án nhân dân tỉnh Khánh Hòa: Chùa Linh S chưa đăng ký pháp nhân thương mại.

Xét thấy, Chùa Linh S là cơ sở Tôn giáo trực thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Ninh Thuận nay là Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Khánh Hòa do Đại Đức Thích Thiện Lý, thế danh Võ Đình Sự trụ trì. Chùa Linh S có con dấu, có tôn chỉ và mục đích hoạt động nên có đầy đủ tư cách để khởi kiện. [3.2] Điều 5 khoản 4 của Luật Đất Đai năm 2013, xác định cơ sở tôn giáo là người sử dụng đất. Điều 166 của Luật Đất Đai năm 2013, quy định người sử dụng đất có quyền được Nhà nước bảo hộ khi quyền và lợi ích hợp pháp về đất đai bị xâm phạm.

Vì vậy, Chùa Linh cho rằng quyền sử dụng đất của cơ sở tôn giáo bị xâm phạm hoặc phát sinh tranh chấp thì Chùa Linh S có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong đó có quyền khởi kiện tại Tòa án. Đối chiếu với Điều 186 Bộ luật Tố tụng dân sự, quy định: “Cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án tại Tòa án để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình”. Điều đó khẳng định: Chùa Linh S có đầy đủ quyền khởi kiện tại Tòa án để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo đúng trình tự, thủ tục tố tụng dân sự. Hơn nữa, Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo không điều chỉnh và cũng không phủ nhận quyền khởi kiện trong lĩnh vực đất đai của các cơ sở tôn giáo. [3.3] Chùa Linh S được hình thành từ một thảo am năm 1935. Năm 2016, do Hòa Thượng Thích Đồng Tâm tuổi cao, sức yếu, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Ninh Thuận đã ban hành Quyết định số 99/QĐ/BTS/NT ngày 13/8/2016 bổ nhiệm Đại Đức Thích Thiện Lý, thế danh Võ Đình Sự, sinh năm 1987 đã tu học tại Chùa Linh S từ năm 2004 giữ chức trụ trì (Bút lục số 22). Tờ bản đồ số 299/TTg năm 1993, khu đất nơi các hộ dân đang sử dụng chỉ là đất trống không số thửa; đến bản đồ địa chính năm 1998, toàn bộ khu vực này được thể hiện là thửa 23, loại đất TON – đất cơ sở tôn giáo, được ghi nhận trong sổ mục kê là “Chùa Núi” tức Chùa Linh S (bút lục 69). Báo cáo của Ủy ban nhân dân phường Đô Vinh năm 2023, tiếp tục khẳng định thửa đất số 47 và 50 theo bản đồ năm 2017 đều có nguồn gốc thuộc thửa 23 được xác định là đất của Chùa Linh S đã bị các hộ mượn và sử dụng từ năm 1992. công văn số 810/UBND-KTHTĐT ngày 07/10/2025 của Ủy ban nhân dân phường Đô Vinh, tỉnh Khánh Hòa cung cấp về quy hoạch đối với khu đất tranh chấp cho thấy: Theo Quy hoạch chi tiết chỉnh trang phường Đô Vinh, thành phố Phan Rang – Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Thuận cũ phê duyệt tại Quyết định số 5149/QĐ-UBND ngày 20/12/2006, được Ủy ban nhân dân thành phố Phan Rang – Tháp Chàm điều chỉnh cục bộ tại các Quyết định số 2360/QĐ-UBND ngày 06/9/2013, Quyết định số 74/QĐ-UBND ngày 03/4/2018, Quyết định số 313/QĐ-UBND ngày 21/4/2020, Quyết định số 1450/QĐ-UBND ngày 04/12/2020 thì phần lớn diện tích thuộc quy hoạch đất tôn giáo và một phần nhỏ thuộc đất giao thông. Đối chiếu với điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chung đến năm 2040, tầm nhìn 2050 tại Quyết định số 108/QĐ- UBND ngày 21/02/2024 của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Thuận (Nay là Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa), cơ cấu mục đích sử dụng đã thay đổi, theo đó diện tích đất tôn giáo chỉ còn 19,14m², diện tích đất giao thông là 103,51m² và phần còn lại 187,55m² được xác định là đất đơn vị ở. Như vậy, có sự khác biệt đáng kể giữa quy hoạch chi tiết qua các thời kỳ và quy hoạch chung hiện nay, thể hiện việc điều chỉnh quy hoạch theo nhu cầu phát triển đô thị theo từng thời kỳ. Quy hoạch sử dụng đất chỉ mang tính định hướng và không phải là căn cứ trực tiếp để xác lập hay phủ nhận quyền sử dụng đất của các đương sự trong tranh chấp dân sự. Việc xác định quyền sử dụng đất phải dựa trên nguồn gốc đất, quá trình quản lý, sử dụng đất ổn định liên tục, phù hợp với chứng cứ do các cơ quan Nhà nước cung cấp và thực tế sử dụng tại địa phương.

Do đó, quy hoạch sử dụng đất không là cơ sở pháp lý để các bị đơn Trần Công K. Lê Thị Hoài P được quyền sử dụng đất.

[4] Xét kháng cáo của ông Trần Công K, bà Lê Thị Hoài P [4.1] Hộ vợ chồng ông Trần Công K sử dụng là thửa đất số 47, diện tích 255,5m2, tờ bản đồ địa chính số 84, phường Đô Vinh, thành phố Phan Rang-Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận (nay là phường Đô Vinh, tỉnh Khánh Hòa). Bà Lê Thị Hoài P đang sử dụng thửa đất số 50, diện tích 54,7m2 tờ bản đồ địa chính số 84, phường Đô Vinh, thành phố Phan Rang – Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận (nay là phường Đô Vinh, tỉnh Khánh Hòa) đều thuộc một phần diện tích thửa đất số 23, đất cơ sở tôn giáo được ghi nhận trong sổ mục kê là “Chùa Núi” tức Chùa Linh S (bút lục 69), nên ông Trần Công K, bà Lê Thị Hoài P không có quyền sử dụng đất hợp pháp. [4.2] Đơn đề nghị “tự nguyện bồi thường tiền đất cho chùa” lập ngày 22/02/2012 bản gốc (Bút lục 81) có chữ ký của ông Trần Công K, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của ông K cho rằng chưa giám định đây có phải chữ ký của ông K hay không. Biên bản xác minh của Toà án cấp sơ thẩm ngày 22/7/2024 (Bút lục 75) thì Công an phường Đô Vinh và Ủy ban nhân dân phường Đô Vinh không quản lý; không lưu giữ hồ sơ chữ ký năm 2012. Như vậy, ông K muốn phản bác tài liệu này thì phải thực hiện nghĩa vụ cung cấp mẫu chữ ký cùng thời điểm để Tòa án xem xét, giám định. Bà Lê Thị Hoài P thừa nhận năm 1992, Sư ông trụ trì Chùa Linh S có cho vợ chồng bà mượn đất để buôn bán (Bút lục số 95); đơn xin trình bày ngày 14/7/2023 (Bút lục 314) bà P trình bày vì khó khăn, vợ chồng bà chỉ “che tạm nơi buôn bán dưới chân núi đất chùa” và được Hòa thượng Thích Đồng Tâm “từ bi hỷ xả” cho phép cất tạm nơi ở; ngoài ra bốn hộ dân khác cùng sử dụng các phần đất liền kề thừa nhận mượn đất của Chùa Linh S và tự nguyện tháo dỡ vật kiến trúc, giao trả đất. Báo cáo số 850/BC-SĐC ngày 12/11/2002, của Sở Địa Chính, kết luận các hộ dân như ông Trần Công K, ông Mai Xuân Đ, bà Lê Thị Hoài P đều là những người “mượn đất chùa”, sử dụng do chùa tạo điều kiện và xác định rằng phạm vi mặt tiền đường 21/8 là khu vực cần thu hồi trả lại cho cơ sở tôn giáo (Bút lục số 18, 19). Biên bản họp ngày 12/11/2002, giữa Sở Địa chính, Ủy ban nhân dân thành phố và các đơn vị liên quan xác định ranh giới khu vực chùa được xác lập theo các điểm mốc ABCDEFGHIKL, sau khi các hộ trả lại đất và nhà chùa là đơn vị duy nhất có quyền được giao đất tôn giáo theo quy định pháp luật (Bút lục 14,15). [4.3] Hộ ông Trần Công K; hộ bà Lê Thị Hoài P đều không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc, quyền sử dụng đất theo quy định tại Điều 100 Luật Đất Đai năm 2013; Đối với biên lai nộp thuế đất nông nghiệp của ông Trần Công K không phải là cơ sở pháp lý để được công nhận quyền sử dụng đất ở, việc xây dựng nhà công trình trên đất; không đủ điều kiện xét cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định tại Điều 101 của Luật Đất Đai năm 2013.

[5] Từ những căn cứ nêu trên, Tòa án cấp sơ thẩm chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Chùa Linh S đồng thời bác yêu cầu phản tố của ông Trần Công K, bà Lê Thị Hoài P là đúng. Giai đoạn xét xử phúc thẩm, ông K; bà P không cung cấp được chứng cứ mới nên Tòa án cấp phúc thẩm chấp nhận quan điểm của Kiểm sát viên, bác kháng cáo của ông Trần Công K cũng như kháng cáo của bà Lê Thị Hoài P; giữ nguyên bản án sơ thẩm. Chùa Linh S tự nguyện bồi thường thêm cho hộ bà Lê Thị Hoài P nên được Hội đồng xét xử ghi nhận, điều chỉnh số tiền hỗ trợ, bồi thường công trình vật kiến trúc trên đất tại phần quyết định của bản án sơ thẩm.

[6] Nghĩa vụ chịu án phí phúc thẩm: - Chùa Linh S phải chịu 300.000đ án phí dân sự phúc thẩm; - Ông Trần Công K được miễn án phí dân sự phúc thẩm; - Bà Lê Thị Hoài P phải chịu 300.000đ án phí dân sự phúc thẩm