Bản án 752/2026/DS-PTTranh chấp hợp đồng tín dụng

:

[1] Về tố tụng: Những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan gồm bà Nguyễn Thị H, ông Nguyễn Thành Đ, ông Nguyễn Thành T2, ông Nguyễn Thành V, bà Nguyễn Thị Thúy V1, ông Nguyễn Thành T3, ông Nguyễn Thành L, bà Nguyễn Thị X, bà 13 Nguyễn Thị T5, bà Nguyễn Thị P1, bà Nguyễn Thị Á, bà Nguyễn Thị L2, ông Nguyễn Văn T6, bà Nguyễn Thị L1, bà Nguyễn Thị T7 và Ủy ban nhân dân huyện M, tỉnh Sóc Trăng, có người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng là Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã M, thành phố Cần Thơ, đều có đơn đề nghị giải quyết vắng mặt; các đương sự vắng mặt còn lại đã được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai nhưng vắng mặt không rõ lý do. Căn cứ khoản 2, khoản 3 Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự, Toà án tiến hành phiên toà phúc thẩm xét xử vắng mặt những người tham gia tố tụng trên.

[2] Về nội dung: [2.1] Ngày 04/02/2016, Ngân hàng Thương mại cổ phần S - Phòng G và ông Trần Hoàng T1, bà Nguyễn Thị Thúy Y có giao kết hợp đồng tín dụng số LD1603500318. Theo hợp đồng thì Ngân hàng cho ông T1 và bà Y vay số tiền 500.000.000 đồng. Để đảm bảo cho khoản vay, ông T1 và bà Y đã thế chấp các tài sản gồm: - Thửa đất số 468, tờ bản đồ số 02, diện tích 28.550m2, theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do Ủy ban nhân dân huyện M, tỉnh Sóc Trăng cấp ngày 26/4/2013. - Thửa đất số 815, tờ bản đồ số 05, diện tích 4.500m2, theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do Ủy ban nhân dân huyện M, tỉnh Sóc Trăng cấp ngày 13/11/2013; - Thửa đất số 737, tờ bản đồ số 05, diện tích 4.312m2, theo giấy Chứng nhận quyền sử dụng đất do Ủy ban nhân dân huyện M, tỉnh Sóc Trăng cấp ngày 01/10/2007. Do ông T1, bà Y vi phạm nghĩa vụ thanh toán nên Ngân hàng khởi kiện yêu cầu bị đơn trả nợ gốc và lãi với tổng số tiền là 1.186.534.846 đồng. Trong trường hợp bị đơn không trả được nợ, Ngân hàng yêu cầu được xử lý tài sản thế chấp. [2.2] Bị đơn ông T1 thừa nhận có vay tiền Ngân hàng và thế chấp các tài sản nêu trên, nhưng cho rằng chỉ cá nhân ông T1 vay tiền, chữ ký bà Y trong hợp đồng tín dụng là do ông T1 ký. Về các tài sản thế chấp có nguồn gốc của bà Nguyễn Thị K (mẹ bà Y) cho vợ chồng ông mượn canh tác. Chữ ký bà Y, bà K trong hồ sơ xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là do ông ký. Ngoài ra, do việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không có đo đạc thực tế nên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp ngày 01/10/2007 đối với thửa 737, tờ bản đồ số 05 đã bao trùm lên thửa 369, tờ bản đồ số 05 đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số K 979389 năm 1998 cho hộ ông Nguyễn Văn D.

[3] Hội đồng xét xử phúc thẩm xét thấy: [3.1] Tại kết luận giám định số 2342/C09B ngày 02/6/2020 của Phân viên Khoa học hình sự tại Thành phố Hồ Chí Minh kết luận về đối tượng giám định: Không đủ cơ sở kết luận chữ ký, chữ viết họ tên “Nguyễn Thị Thúy Y” trên tài liệu cần giám định: “Đơn yêu cầu đăng ký thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản 14 gắn liền với đất” đề ngày 04/02/2016 (Ký hiệu A1); “Hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất” đề ngày 04/02/2016 (Ký hiệu A2); “Hợp đồng cho vay” đề ngày 04/02/2016 (Ký hiệu A3); “Thông báo (V/v cấp tín dụng cho khách hàng Trần Hoàng T1)” đề ngày 04/02/2016 (Ký hiệu A4); “Giấy cam kết” đề ngày 04/02/2016 (Ký hiệu A5) so với chữ ký, chữ viết đứng tên Nguyễn Thị Thúy Y trên tài liệu mẫu so sánh (Ký hiệu M1) là có phải do cùng một người ký và viết ra hay không. Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ vào Kết luận giám định và lời trình bày của ông T1 về việc cho rằng chữ ký, chữ viết của bà Y trong hồ sơ tín dụng là ông Tư K2, từ đó xác định bà Y không có nghĩa vụ liên đới để thanh toán nợ cho Ngân hàng là chưa đủ căn cứ bởi: - Nội dung kết luận giám định thể hiện “Không đủ cơ sở kết luận” là việc cơ quan chuyên môn không thể đưa ra kết luận khẳng định dựa trên các mẫu so sánh được cung cấp. Do vậy, Tòa án cần yêu cầu đương sự bổ sung mẫu so sánh hoặc thu thập các tài liệu, chứng cứ khách quan khác là thực hiện trưng cầu giám định chữ ký, chữ viết mang tên bà Y trong hồ sơ tín dụng với tài liệu mẫu so sánh là chữ ký, chữ viết của ông T1, để làm căn cứ xem xét lời trình bày của đương sự. - Quá trình giải quyết vụ án, bị đơn xác định khoản vay được hình thành trong thời gian ông T1 và bà Y vẫn còn chung sống; mục đích vay tiền là để trả nợ đáo hạn khoản vay trước. Xét, theo quy định pháp luật thì khoản vay được hình thành trong thời kỳ hôn nhân được xác định là nợ chung của vợ chồng. Ông T1 và bà Y không có đăng ký kết hôn, nên cần phải làm rõ việc chung sống có đủ điều kiện được công nhận là hôn nhân thực tế? Ông T1 dùng tiền vay từ Ngân hàng để trả nợ cho những khoản vay nào? Bà Y có biết và có cùng sử dụng nguồn tiền từ các khoản vay đó không?... Tòa án cấp sơ thẩm chưa thu thập tài liệu, chứng cứ để làm rõ các nội dung trên đã nhận định “Ngân hàng không chứng minh được ông T1 vay tiền về để bà Y cùng sử dụng chung với ông T1” là chưa đủ căn cứ. Mặt khác, trong hợp đồng tín dụng, bên vay phải có nghĩa vụ chứng minh mục đích sử dụng vốn vay với bên cho vay tại thời điểm cấp tín dụng. Việc cho rằng ông T1 sử dụng số tiền vay cho mục đích cá nhân, không sử dụng cho gia đình là thuộc nghĩa vụ chứng minh của ông T1 và bà Y, không thuộc nghĩa vụ chứng minh của Ngân hàng. Do vậy, nội dung nhận định nêu trên của Bản án sơ thẩm là ảnh hưởng đến quyền lợi ích hợp pháp của đương sự. [3.2] Ông T1 trình bày 03 thửa đất thế chấp có nguồn gốc thuộc quyền sử dụng của gia đình bà Y; chữ ký bà Y, bà K trong hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là do ông Tư K2, phù hợp với Kết luận giám định số 2342/C09B ngày 02/6/2020 của Phân viên Khoa học hình sự tại Thành phố Hồ Chí Minh (không đủ cơ sở kết luận chữ ký, chữ viết bà K trong các tài liệu có trong hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với các mẫu so sánh là do cùng 01 người ký ra) và hiện trạng ông T1 không quản lý sử dụng đất. Từ đó, Tòa án cấp sơ thẩm chấp nhận lời trình bày của bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan xác định vô hiệu hợp đồng thế chấp. 15

Xét thấy, với các tài liệu, chứng cứ nêu trên thể hiện ông T1 đã tự ý đăng ký, kê khai, ký tên của bà Y, bà K trong các giấy tờ có trong hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Nhưng từ khi ông T1, bà Y đứng tên trên giấy chứng nhận cho đến khi Ngân hàng có yêu cầu xử lý tài sản thế chấp thì các giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không bị khiếu nại, khởi kiện. Tại thời điểm ông T thế C1 cho Ngân hàng, các giấy chứng nhận này vẫn đang có hiệu lực pháp luật. Tòa án cấp sơ thẩm chưa xem xét việc nhận thế chấp của Ngân hàng có ngay tình và đã có thực hiện đầy đủ trình tự thủ tục theo quy định pháp luật là nhận định, đánh giá chưa toàn diện vụ án, bởi: - Nếu có đủ cơ sở xác định Ngân hàng ngay tình khi nhận thế chấp thì hợp đồng thế chấp không bị vô hiệu và ông T1 phải là người chịu trách nhiệm đối với việc quyền, lợi ích hợp pháp của bà Y và bà K bị xâm phạm. Nếu có căn cứ xác định việc nhận thế chấp của Ngân hàng là không đảm bảo quy định pháp luật, thì cần phải làm rõ hành vi của ông T1 và các cá nhân có liên quan từ giai đoạn ông T1 kê khai đăng ký, cấp quyền sử dụng đất và thực hiện thủ tục thế chấp các quyền sử dụng đất trên (bao gồm các nhân viên, cán bộ của cơ quan có thẩm quyền về việc cấp giấy chứng nhận và Ngân hàng). Tòa án cấp sơ thẩm chưa thu thập tài liệu, chứng cứ để làm rõ các nội dung này đã xác định hợp đồng thế chấp vô hiệu là chưa đủ căn cứ và ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự. - Theo văn bản của Ủy ban nhân dân huyện M thì giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa 468 và 737 là cấp do nhận tặng cho; còn giấy chứng nhận đối với thửa 815 là cấp do căn cứ vào quá trình quản lý sử dụng ổn định của bà Y từ năm 1993. Do vậy, nếu việc làm rõ nội dung nêu tại mục [3.1] có căn cứ xác định bà Y có nghĩa vụ cùng với ông T1 trả nợ cho Ngân hàng thì hợp đồng thế chấp đối với thửa 815 là có hiệu lực pháp luật. [3.3] Đối với Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp ngày 01/10/2007 đứng tên ông T1, bà Y đối với thửa 737: Theo văn bản của Ủy ban nhân dân huyện M thì việc cấp giấy chứng nhận này là cấp lần đầu. Ông T1 thừa nhận khi cấp giấy không có đo đạc chính quy. Ông Nguyễn Văn Q (người thừa kế của ông Nguyễn Văn D và bà Trịnh Thị N3) cho rằng giấy chứng nhận cấp đối với thửa 737 đã bao trùm thửa 369 diện tích 14.334m2 đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ ông D vào năm 1998. Hiện trạng phần đất này ông Q đang quản lý, sử dụng. Xét, tại văn bản trình bày của Ủy ban nhân dân huyện M nêu nguồn gốc thửa 737 do ông Nguyễn Thành D1 khai phá năm 1975, đến năm 1991 cho lại bà Y sử dụng ổn định; việc cấp giấy chứng nhận đối với thửa 737 là đúng trình tự thủ tục; việc xác định chủ sử dụng và tứ cận phần đất tại thời điểm cấp giấy là do Uỷ ban nhân dân xã và chủ sử dụng xác định. Do vậy, cần thiết phải thu thập ý kiến trình bày của Ủy ban nhân dân xã M để làm rõ nguồn gốc và vị trí tứ cận của thửa 737 và thửa 369, đo vẽ phần đất để xác định có việc cấp giấy chứng nhận có chồng lấn giữa các thửa đất? Nếu có thì chồng lấn toàn bộ thửa 737 vào thửa 369 hay chỉ là một phần diện tích? Ngoài ra, theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp ngày 01/10/2007 thì thửa 737 có diện tích 4.312m2, nhưng Phiếu xác nhận kết quả đo đạc hiện trạng thửa đất năm 2024 của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất 16 đai huyện M thì thửa 737 có diện tích 2.076,4m2 (giảm 2.235,6m2). Tòa án cấp sơ thẩm chưa thu thập tài liệu, chứng cứ làm rõ các nội dung này đã chấp nhận yêu cầu độc lập của ông Q là chưa đủ căn cứ.

[4] Từ những nội dung nhận định trên, Hội đồng xét xử xét thấy Tòa án cấp sơ thẩm chưa thu thập, nhận định, đánh giá đầy đủ tài liệu, chứng cứ khi giải quyết vụ án mà cấp phúc thẩm không khắc phục được. Do vậy, Hội đồng xét xử không chấp nhận quan điểm của đại diện Viện Công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh tham gia phiên tòa; Chấp nhận một phần yêu cầu kháng cáo của nguyên đơn; Hủy Bản án sơ thẩm chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại theo quy định pháp luật. Khi thụ lý lại vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm cần phải đánh giá, xem xét làm rõ việc ông T1 đã thực hiện chuỗi hành vi từ đăng ký, kê khai cấp quyền sử dụng đất và thủ tục thế chấp tại Ngân hàng là hành vi dân sự hay thuộc trường hợp quy định pháp luật khác, để xác định pháp luật được áp dụng khi giải quyết vụ án.

[5] Bản án sơ thẩm bị hủy do chưa thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ nên Hội đồng xét xử chưa xem xét đến nội dung vụ án.

[6] Chi phí tố tụng và án phí sơ thẩm sẽ được Tòa án cấp sơ thẩm xem xét khi giải quyết lại vụ án.

[7] Án phí dân sự phúc thẩm: Do hủy bản án sơ thẩm nên người có kháng cáo không phải chịu.