Bản án 12Các tranh chấp khác

: Sau khi nghiên cứu toàn bộ tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên tòa; căn cứ kết quả tranh tụng công khai tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1]. Về quan hệ pháp luật và đối tượng tranh chấp Quan hệ tranh chấp trong vụ án là “Tranh chấp kiện đòi lại tài sản” theo quy định tại khoản 2 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Đối tượng tranh chấp là khoản tiền và hiện vật sính lễ phát sinh trong quá trình hai gia đình tổ chức lễ cưới cho anh Hoàng Văn N và chị Hoàng Thị H theo phong tục tập quán địa pH.

[2]. Đối với yêu cầu khởi kiện của ông Hoàng Văn H, bà Lương Thị C và anh Hoàng Văn N (gọi tắt là ông H), Hội đồng xét xử thấy rằng: Việc giao nhận tiền và hiện vật sính lễ giữa ông H và ông Hoàng Văn T (gọi tắt là ông T) được thực hiện trong quá trình tổ chức hôn nhân giữa anh Hoàng Văn N và chị Hoàng Thị H theo phong tục tập quán địa pH. Các đương sự đều thống nhất xác định việc giao nhận sính lễ là hoàn toàn tự nguyện, không bị ép buộc, không lập thành văn bản và không có bất kỳ thỏa thuận nào về điều kiện hoàn trả trong trường hợp vợ chồng phát sinh mâu thuẫn hoặc không còn chung sống với nhau. Mục đích của việc giao nhận tiền và hiện vật sính lễ là để phục vụ việc tổ chức cưới hỏi, nấu cỗ, tiếp khách theo phong tục tập quán địa pH. Số tài sản này đã được sử dụng vào việc tổ chức cưới hỏi trên thực tế. 4 Việc giao nhận sính lễ trong vụ án là phong tục, tập quán được cộng đồng địa pH thừa nhận nhằm phục vụ việc tổ chức lễ cưới.

Tuy nhiên, kết quả xác minh, lời khai của các đương sự và tài liệu có trong hồ sơ vụ án không có căn cứ xác định theo phong tục, tập quán tại địa pH, khi vợ chồng phát sinh mâu thuẫn hoặc không tiếp tục chung sống thì bên nhà gái có Ngh vụ hoàn trả lại sính lễ đã nhận.

Do đó, không có căn cứ áp dụng phong tục, tập quán làm phát sinh Ngh vụ hoàn trả theo yêu cầu của nguyên đơn. Hội đồng xét xử xét thấy: Việc giao nhận tiền và hiện vật sính lễ giữa hai bên được thực hiện trên cơ sở tự nguyện nhằm phục vụ việc tổ chức lễ cưới theo phong tục, tập quán của địa pH. Pháp luật hiện hành không có quy định riêng điều chỉnh về việc hoàn trả sính lễ cưới hỏi trong trường hợp vợ chồng phát sinh mâu thuẫn hoặc không còn chung sống với nhau. Quan hệ giao nhận sính lễ trong vụ án này có dấu hiệu của giao dịch tặng cho tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự, nhưng được xác lập trên cơ sở phong tục, tập quán địa pH và không kèm theo điều kiện phải hoàn trả khi quan hệ hôn nhân không đạt được mục đích. Quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn không cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh các bên đã có thỏa thuận hoặc cam kết về việc phải hoàn trả tiền, hiện vật sính lễ trong trường hợp vợ chồng không tiếp tục chung sống.

Vì vậy, không có căn cứ xác định bị đơn phát sinh Ngh vụ hoàn trả theo quy định của pháp luật dân sự. Việc ông H cho rằng chị H tự ý bỏ đi nên ông T phải hoàn trả tiền và hiện vật sính lễ chỉ là quan điểm của ông H, không làm phát sinh Ngh vụ dân sự khi các bên không có thỏa thuận và pháp luật không có quy định.

[3]. Đối với yêu cầu hoàn trả 36.510.000 đồng của phía ông H. Phía ông H yêu cầu ông T hoàn trả số tiền và hiện vật sính lễ là 36.510.000 đồng với lý do chị H tự ý bỏ đi, không tiếp tục chung sống.

Tuy nhiên, Hội đồng xét xử xét thấy quan hệ giữa anh N và chị H là quan hệ hôn nhân, việc ly thân, mâu thuẫn hoặc việc một bên rời khỏi nơi chung sống không phải là căn cứ pháp lý làm phát sinh Ngh vụ hoàn trả tài sản trong giao dịch dân sự; đồng thời, các bên không có thỏa thuận điều kiện “nếu không tiếp tục chung sống thì phải hoàn trả sính lễ”.

Do đó, việc phía ông H yêu cầu hoàn trả số tiền 36.510.000 đồng là không có căn cứ pháp luật để chấp nhận.

[4]. Đối với việc hoàn trả một phần và việc nhận lại sính lễ. Việc bị đơn đã hoàn trả một phần tiền cưới hỏi số tiền 12.800.000 đồng và 01 vòng bạc và ông H xác nhận đã nhận lại là việc tự nguyện của bị đơn trả trong quá trình giải quyết tranh chấp. Trong vụ án này, không có căn cứ xác lập Ngh vụ hoàn trả toàn bộ hoặc phần còn lại.

Do đó, việc hoàn trả một phần không làm phát sinh quyền đòi tiếp phần còn lại.

[5]. Đối với văn bản thỏa thuận ngày 09/11/2025 Quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn xuất trình văn bản thỏa thuận ngày 09/11/2025 giữa ông Hoàng Văn H, bà Lương Thị C, anh Hoàng Văn N và ông Hoàng Văn T về việc hoàn trả một phần tiền, hiện vật sính lễ. 5 Hội đồng xét xử xét thấy, văn bản này được lập sau khi các bên phát sinh mâu thuẫn trong quan hệ hôn nhân giữa anh Hoàng Văn N và chị Hoàng Thị H, chỉ thể hiện sự trao đổi, thống nhất giữa một số thành viên của hai gia đình, không phải là thỏa thuận được xác lập tại thời điểm giao nhận sính lễ và cũng không làm thay đổi bản chất pháp lý của việc giao nhận sính lễ trước đó. Mặt khác, chị Hoàng Thị H không tham gia, không ký tên, không xác nhận nội dung văn bản nên văn bản này không làm phát sinh quyền, Ngh vụ dân sự đối với chị H. Đối với ông Hoàng Văn T, mặc dù có tham gia ký văn bản nhưng quá trình giải quyết vụ án ông không thừa nhận có Ngh vụ hoàn trả toàn bộ số tiền nguyên đơn yêu cầu; đồng thời, hồ sơ vụ án không có tài liệu, chứng cứ thể hiện ông T xác lập một Ngh vụ dân sự độc lập, vô điều kiện hoặc cam kết thanh toán toàn bộ số tiền 36.510.000 đồng theo yêu cầu khởi kiện. Việc ông T đã tự nguyện hoàn trả một phần tiền và hiện vật sính lễ chỉ thể hiện sự tự nguyện giải quyết mâu thuẫn giữa hai gia đình, không phải là căn cứ làm phát sinh Ngh vụ tiếp tục hoàn trả phần còn lại khi pháp luật không có quy định và các bên không có thỏa thuận về điều kiện hoàn trả. Theo quy định tại Điều 91 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, nguyên đơn có Ngh vụ chứng minh cho yêu cầu khởi kiện của mình là có căn cứ và hợp pháp.

Tuy nhiên, nguyên đơn không cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh văn bản ngày 09/11/2025 là căn cứ làm phát sinh Ngh vụ thanh toán số tiền 36.510.000 đồng hoặc chứng minh giữa các bên đã có thỏa thuận về việc hoàn trả sính lễ khi quan hệ hôn nhân không đạt được mục đích.

Vì vậy, Hội đồng xét xử không có căn cứ chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

[6] Về án phí:

Xét thấy, nguyên đơn là người sinh sống tại xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, thuộc trường hợp được xem xét miễn án phí theo quy định pháp luật; đồng thời nguyên có đề nghị xin miễn án phí.

Vì vậy, Hội đồng xét xử quyết định miễn án phí dân sự sơ thẩm cho nguyên đơn. Bị đơn, người có quyền lợi Ngh vụ liên quan không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm.

[7]

Xét thấy, ý kiến, quan điểm đề nghị của đại diện Viện kiểm sát khu vực 8 – Lao Cai tại phiên tòa là phù hợp với quy định. Do vậy, Hội đồng xét xử cần xem xét chấp nhận theo quy định pháp luật.