Bản án 309/2026/DS-PTCác tranh chấp khác

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên tòa, căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên tòa, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định:

[1] Về tố tụng: Kháng cáo của bà H Yǒk B2 và ông Y Mai N làm trong thời hạn luật định, hợp lệ để giải quyết theo thủ tục phúc thẩm. Các bị đơn, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan và người làm chứng vắng mặt nhưng đã có lời khai trong hồ sơ, một số có đơn xin xét xử vắng mặt. Xét thấy việc vắng mặt không gây trở ngại cho việc giải quyết vụ án, Hội đồng xét xử quyết định tiến hành xét xử vắng mặt theo quy định pháp luật.

[2] Xét nội dung kháng cáo của nguyên đơn: [2.1] Đối với Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất số 6182 ngày 27/6/2016 giữa ông Y Mai N, bà H Yǒk B2, ông Y Ngắt B với ông Phạm Chí T1: Hợp đồng này không có sự tham gia của toàn bộ thành viên hộ gia đình, đồng thời chuyển nhượng cả phần tài sản do ông C, bà O đang quản lý sử dụng hợp pháp. Việc Tòa án cấp sơ thẩm tuyên vô hiệu hợp đồng này và buộc ông T1 hoàn trả lại tài sản là hoàn toàn có căn cứ và bảo vệ đúng quyền lợi của nguyên đơn [2.2] Đối với Hợp đồng chuyển nhượng giữa ông T1 với ông Trần Thiện M đối với thửa đất số 07: 16 Bản án sơ thẩm nhận định ông Trần Thiện M là người thứ ba ngay tình và bảo vệ giao dịch của ông M đối với thửa đất số 7 là chưa đánh giá toàn diện khách quan chứng cứ. Quá trình tạm ngừng phiên tòa, Tòa án cấp phúc thẩm đã tiến hành lấy lời khai của các nhân chứng sinh sống cùng buôn (ông Y Wiên H L - Buôn trưởng, bà H Ngot A1, bà H’ Mrĭ Byă). Kết quả xác minh ghi nhận trên thực tế ông Trần Thiện M chưa từng nhận bàn giao đất. Thửa đất số 7 hiện vẫn đang do nguyên đơn (gia đình bà H Yǒk B2) trực tiếp quản lý, canh tác, trồng cây lâu năm liên tục và không bị ngắt quãng. Ngoài ra, bà H Ngot A1 xác nhận vào tháng 11-12 năm 2025, bà trực tiếp tham gia hái cà phê đổi công với gia đình bà H Yǒk Byă tại thửa đất này. Các nhân chứng đều khẳng định chưa từng thấy ông Phạm Chí T1 hay ông Trần Thiện M đến quản lý, làm việc hay sử dụng thửa đất số

7. Lời khai của ông M về việc tháng 1/2024 có phản ánh sự việc tranh chấp cho Buôn trưởng cũng đã bị ông Y Wiên H L bác bỏ vì thời điểm tháng 1/2024 ông L chưa được bầu làm Buôn trưởng (tháng 3/2024 mới nhận nhiệm vụ). Giao dịch giữa nguyên đơn và ông T1 đã bị Sơ thẩm tuyên vô hiệu do vi phạm nghiêm trọng. Dù ông M đã hoàn tất thủ tục đăng ký sang tên GCNQSDĐ, nhưng trên thực việc chuyển quyền chỉ được thực hiện trên giấy tờ. Thực tế tài sản tranh chấp chưa từng được bàn giao cho ông M, mà vẫn đang nằm trong sự chiếm hữu, quản lý, sử dụng liên tục của chủ gốc là gia đình bà H Yǒk B2.

Do đó, ông M không đủ điều kiện để được pháp luật bảo vệ với tư cách là người thứ ba ngay tình.

Vì vậy, Hội đồng xét xử có căn cứ chấp nhận kháng cáo của nguyên đơn: Tuyên vô hiệu đối với hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa ông Phạm Chí T1 và ông Trần Thiện M để trả lại quyền sử dụng đất cho nguyên đơn. Trường hợp ông M và ông T1 có tranh chấp về hậu quả của hợp đồng vô hiệu thì có quyền khởi kiện để giải quyết bằng một vụ án dân sự khác. [2.3] Đối với Hợp đồng chuyển nhượng với ông C, bà O đối với thửa 2964, 2965: Vợ chồng ông C đã nhận chuyển nhượng từ ông Y Klơng N1 từ năm 1993 bằng giấy viết tay có xác nhận của Hợp tác xã, sử dụng liên tục, ổn định và thực hiện nghĩa vụ nộp thuế. Pháp luật đất đai luôn bảo vệ người trực tiếp quản lý, sử dụng đất ổn định, lâu dài. Việc ông T1 làm Hợp đồng chuyển nhượng lại 2 thửa đất này cho ông C vào năm 2022 thực chất chỉ là thủ tục hợp thức hóa quyền tài sản cho người đang sử dụng đất thực tế. Tòa án cấp sơ thẩm công nhận giao dịch năm 1993 và bác yêu cầu đòi đất của nguyên đơn là có cơ sở.

[3] Xét quan điểm của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk: 17 Đại diện Viện kiểm sát đề nghị áp dụng khoản 4 Điều 308 và Điều 311 Bộ luật Tố tụng dân sự để hủy một phần bản án sơ thẩm và đình chỉ giải quyết đối với phần quyết định buộc ông Phạm Chí T1 trả số tiền 1.281.999.000 đồng do vượt quá phạm vi khởi kiện và chưa làm rõ số tiền giao nhận thực tế. Hội đồng xét xử xét thấy: Tòa án cấp sơ thẩm nhận định các đương sự không yêu cầu giải quyết hậu quả hợp đồng vô hiệu nhưng lại tuyên buộc ông Phạm Chí T1 hoàn trả giá trị quyền sử dụng đất bằng khoản tiền 1.281.999.000 đồng là giải quyết vượt quá yêu cầu khởi kiện của đương sự, vi phạm nguyên tắc quyền tự định đoạt quy định tại Điều 5 Bộ luật Tố tụng dân sự. Mặt khác, tại cấp phúc thẩm, Hội đồng xét xử đã chấp nhận kháng cáo, sửa án sơ thẩm tuyên vô hiệu hợp đồng của ông Trần Thiện M và ghi nhận quyền tiếp tục quản lý, sử dụng đất bằng hiện vật cho nguyên đơn (như phân tích tại mục [2.2]).

Do đó, trách nhiệm hoàn trả giá trị đất bằng tiền của ông T1 không còn cơ sở để tồn tại.

Vì vậy, quan điểm đề nghị của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk là có căn cứ, đúng pháp luật. Cần hủy một phần bản án sơ thẩm và đình chỉ giải quyết đối với nội dung buộc ông Phạm Chí T1 hoàn trả số tiền 1.281.999.000 đồng.

[4] Xét các thiếu sót của Bản án sơ thẩm cần sửa chữa: [4.1] Đối với chủ thể có quyền liên hệ cơ quan nhà nước chỉnh lý biến động thửa đất số 4481: Giấy chứng nhận quyền sử dụng thửa đất này được cấp cho hộ gia đình ông Y Mai N.

Tuy nhiên, tại phần Quyết định (mục 1.1.1), Tòa án cấp sơ thẩm chỉ tuyên buộc ông Phạm Chí T1 giao lại Giấy chứng nhận để "bà H Yǒk Byă, ông Y Mai N được quyền liên hệ với cơ quan có thẩm quyền..." là thiếu sót, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của các thành viên khác trong hộ gia đình (ông Y Ngắt B, ông Y Yui B1, Y Đinh B5).

Do đó, cần sửa đổi phần này để ghi nhận đầy đủ quyền lợi của tất cả các thành viên trong hộ gia đình. [4.2] Về án phí sơ thẩm: - Tòa án cấp sơ thẩm buộc 05 người nguyên đơn (bà H Yǒk B2, ông Y Mai N, ông Y Ngắt B, ông Y Yui B1, Y Đinh B5) mỗi người phải chịu 900.000 đồng tiền án phí, tổng cộng là 4.500.000 đồng là chưa đúng quy định của pháp luật. Bởi lẽ, 05 người này là đồng nguyên đơn, cùng có chung yêu cầu khởi kiện. Cấp phúc thẩm không chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn đối với việc đòi hủy 02 hợp đồng chuyển nhượng của ông Vũ Đức C, bà Nguyễn Thị Hoàng O, do đó các đồng nguyên đơn chỉ phải liên đới chịu án phí dân sự sơ thẩm không giá ngạch là 300.000 đồng/yêu cầu x 2 = 600.000 đồng. Theo đó, phần nghĩa vụ án phí mỗi người nguyên đơn phải gánh chịu là 120.000 đồng. Quá trình giải quyết vụ án, phía nguyên đơn đã nộp tổng cộng 6.000.000 đồng tiền tạm ứng án phí (tương đương mỗi người đã nộp 1.200.000 đồng, thông qua 18 ông Phạm Hoài Q nộp thay 4.500.000 đồng và ông Nguyễn Văn K1 nộp thay 1.500.000 đồng). Sau khi đối trừ phần nghĩa vụ án phí 120.000 đồng/người, cần hoàn trả cho mỗi người nguyên đơn số tiền chênh lệch nộp thừa là 1.080.000 đồng. - Ông Phạm Chí T1 phải chịu 600.000 đồng (Sáu trăm nghìn đồng) tiền án phí dân sự sơ thẩm đối với các yêu cầu tuyên vô hiệu hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất.

[5] Về án phí phúc thẩm: Do kháng cáo được chấp nhận một phần nên người kháng cáo không phải chịu án phí phúc thẩm theo quy định. Cần hoàn trả lại tiền tạm ứng án phí cho bà H Yǒk Byă.