Bản án 536/2026/DS-PTTranh chấp đất đai về đòi đất cho mượn, cho sử dụng nhờ, lấn chiếm

[1] Về tố tụng: Tòa án sơ thẩm xác định quan hệ tranh chấp “Đòi quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất, hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất và bồi thường thiệt hại do tài sản bị xâm phạm” là đúng theo yêu cầu khởi kiện của các đương sự. Sau khi xét xử sơ thẩm, nguyên đơn Trần Kim S, Võ Thị C và bị đơn Trần Võ Minh H1, Nguyễn Thị Thanh H2 có đơn kháng cáo bản án trong thời hạn luật định, nên được xem xét theo thủ tục phúc thẩm. [1.1] Đối với những người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan gồm: Sở Nông Nghiệp và Môi trường tỉnh Đ, Văn phòng C2 có đơn xin xét xử vắng mặt. Hội đồng xét xử phúc thẩm tiến hành xét xử vụ án theo qui định tại khoản 2 Điều 296 của Bộ luật tố tụng dân sự.

[2] Về nội dung vụ án: Ông Trần Kim S và bà Võ Thị C là vợ chồng, đồng 10 thời là cha - mẹ ruột của anh Trần Võ Minh H3 (đã chết), anh Trần Võ Minh H1 (vợ là Nguyễn Thị Thanh H2) và chị Trần Thị Kim H. Ông Trần Kim S là chủ sử dụng các thửa đất số 926, 928 và 929 được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 05/10/1999. Ngày 16/10/2001, ông S, bà C tặng cho anh H3 với diện tích 3.530m2 (gồm 3420m2 đất lúa và 110m2 đất màu), thuộc các thửa 926, 928, 929, cùng tờ bản số số

1. Anh H3 đã được Ủy ban nhân dân huyện G cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 00697 ngày 12/9/2002 đối với 03 thửa đất này. Ngày 21/6/2010, anh H3 chết, không để lại di chúc, ông S và bà C là người thừa kế theo pháp luật của anh H3 đã có Văn bản thoả thuận phân chia di sản đối với quyền sử dụng đất nêu trên, văn bản được công chứng tại Văn phòng C3 ngày 18/12/2013, toàn bộ di sản để lại cho bà C. Trong đó, thửa đất số 926, tờ bản đồ số 1, đất trồng lúa, diện tích 880m2, khi bà C làm thủ tục được xác định là thửa số 87, tờ bản đồ số 10, diện tích 812,2m2, bà C đã được Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh T cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số CS11610 ngày 31/3/2023. Ngày 15/4/2023, bà C làm hợp đồng tặng cho chị H quyền sử dụng đất tại thửa đất số 87, hợp đồng được công chứng tại Văn phòng C2, chị H đã được Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh T cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số CS11733 ngày 11/5/2023. Đến ngày 18/5/2023, chị H xin chuyển mục đích và làm thủ tục tách thửa đối với thửa đất 87, theo đó thửa đất được tách thành 02 thửa gồm thửa 152, diện tích 80m2, đất ở tại nông thôn và thửa 151, diện tích 732,2m2, trong đó có 545,7m2 đất thuộc hành lang bảo vệ an toàn đường bộ. [2.1] Quá trình sử dụng đất: Khi anh H3 còn sống thì anh H3 được ông S, bà C cất cho căn nhà tường có diện tích theo đo đạc hiện nay là 100,1m2 (hiện ông S, bà C đang tranh chấp với anh H1). Năm 2010 anh H3 chết, năm 2013 anh H1 cùng vợ (chị H2) về sinh sống trên căn nhà này được sự cho phép của ông S, bà C. Năm 2019 anh H1, chị H2 cất 01 căn nhà (cấp 3) trên phần đất thuộc thửa đất số 87 (nay là thửa 151), tờ bản đồ số 10, diện tích 812,2m2; Năm 2021 chị H cũng xây dựng 01 căn nhà ( cấp 3) trên phần đất này. Như vậy, trên thửa đất tồn tại 03 căn nhà vào thời điểm năm 2021 gồm 01 căn nhà của anh H3 chết để lại (ông S, bà C đang tranh chấp với anh H1), 01 căn nhà cấp 3 của anh H1 và 01 căn nhà cấp 3 của chị H. Năm 2023, bà C kê khai thừa kế được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thửa đất số 87, tờ bản đồ số 10, diện tích 812,2m2, bà C tặng cho toàn bộ thửa đất trên cho chị H, sau khi chị H được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì phát sinh tranh chấp.

[3] Qua xem xét tòan bộ tài liệu chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, lời trình bày của các đương sự trong quá giải quyết vụ án ở giai đoạn sơ thẩm và phúc 11 thẩm, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận thấy, Tòa án sơ thẩm giải quyết không toàn diện vụ án, và tại phiên tòa phúc thẩm có phát sinh tình tiết mới, cụ thể như sau: [3.1] Căn cứ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và yêu cầu phản tố của bị đơn thì bản chất tranh chấp của vụ án này là tranh chấp khối di sản thừa kế của anh Trần Võ Minh H3 chết để lại gồm thửa đất số 926, 928 và thửa đất 929 có tổng diện tích 3.530m2, anh H3 được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chính thức ngày 12/9/2002, trên đất có căn nhà cấp 4 của anh H3. Năm 2010 anh H3 chết không để lại di chúc, ông S – bà C (cha mẹ ruột anh H3) làm thủ tục kê khai di sản thừa kế quyền sử dụng đất, bà C được đứng tên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào năm 2023, căn nhà chưa làm thủ tục nhận di sản thừa kế. Năm 2019, anh H1 đã cất nhà (cấp 3) trên thửa đất số 87, anh H1 cũng là người sử dụng căn nhà của anh H3 có trên đất. Nay ông S - bà C khởi kiện đòi anh H1 phải trả lại căn nhà của anh H3 (đã chết), đòi tài sản trong nhà. Như vậy, Tòa án sơ thẩm phải xác định được di sản của anh H3 chết để lại gồm những tài sản gì? Ai là người được xác lập quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà đối với di sản của anh H3. Từ đó xác định phạm vi khởi kiện, quyền khởi kiện và quyền phản tố của các đương sự để giải quyết vụ án đầy đủ và toàn diện. [3.2] Tài liệu có trong hồ sơ thể hiện, anh H1 cho rằng khi về ở căn nhà của anh H3 thì anh H1 có tu bổ, sửa chữa căn nhà anh H3 và san lấp toàn bộ thửa đất số 87 tờ bản đồ số 10, diện tích 812,2m2 (nay là thửa đất số 151, và thửa số 152). Anh H3 chứng minh bằng hợp đồng thi công (bút lúc 268-285) về việc sửa chữa thi công, san lấp mặt bằng của thửa đất đang tranh chấp nhưng chưa được xem xét. Tòa án sơ thẩm đã tuyên xử “…Buộc anh Trần Võ Minh H1 và chị Nguyễn Thị Thanh H2 trả lại cho ông S, bà C 01 (một) căn nhà trệt diện tích 100,1m2, có kết cấu móng cột bê tông cốt thép, vách xây gạch, ốp gạch ceramic 250x400 (diện tích ốp gạch 29,75m2), nền xi măng lát gạch ceramic 400x400, mái lợp tôn xi măng, trần Prima, khung kim loại nổi. Căn nhà được xây dựng trên thửa đất số 151, tờ bản đồ số 10, tại ấp P, xã V, tỉnh Đồng Tháp..”. Tài liệu thu thập có trong hồ sơ thì không có bản vẽ định vị căn nhà này, đồng thời bản án cũng không nêu tứ cận cụ thể căn nhà, trong khi đó thửa đất 151 đang tồn tại 02 căn nhà liên kề nhau, do đó không thể thi hành án khi bản án phát sinh hiệu lực pháp luật. [3.3] Tại thông báo thụ lý vụ án bổ sung số 174a/TB-TLVABS ngày 04/9/2025 (bút lục số 403) đã thụ lý yêu cầu của ông S “… Buộc Trần Võ Minh 12 H1 và Nguyễn Thị Thanh H2 trả lại căn nhà cấp 4 cất vào năm 2005, hoàn lại tài sản trong nhà y như cũ trước ngày 20/3/2023..” Đối với yêu cầu hoàn lại tài sản trong nhà y như cũ trước ngày 20/3/2023 thì đây là yêu cầu không rõ ràng. Tòa án sơ thẩm phải yêu cầu đương sự xác định đầy đủ rõ ràng yêu cầu khởi kiện của mình đồng thời nộp chứng cứ tài liệu để chứng minh cho yêu cầu khởi kiện của mình. Tại phiên tòa phúc thẩm thì ông S trình bày tài sản trong nhà có rất nhiều tài sản (khoảng 20 loại). Tòa án phúc thẩm cho đối chất giữa ông S và anh H1 tại phiên tòa thì anh H1 có thừa nhận một số tài sản do anh H3 để lại nhưng hiện nay không còn, chỉ còn lại bộ sừng tê giác và 01 đi văng gỗ và 01 tủ gỗ. Tòa án sơ thẩm chưa thu thập đầy đủ chứng cứ về các tài sản trong nhà có tranh chấp, quyết định của bản án tuyên “…Buộc anh H1 và chị H2 trả lại tài sản trong nhà cho ông S, bà C gồm: 01 Tủ ti vi bằng gỗ, 01 Đi văng bằng gỗ”. Tòa án sơ thẩm không mô tả, định giá 02 loại tài sản này nhưng tuyên án như trên là không thể thi hành án và không có cơ sở để tính án phí dân sự sơ thẩm. [3.4] Tại phiên tòa phúc thẩm, anh H1 có trình bày thêm tình tiết mới là khi anh H1 về sinh sống trên đất của anh H3 thì anh H1 có đầu tư san lấp mặt bằng, làm lại hàng rào toàn bộ thửa đất, trong đó có phần diện tích đất chị H đang cất nhà (nay là thửa đất số 152). Tòa án phúc thẩm cũng tạo điều kiện cho các đương sự thỏa thuận với nhau về việc giao nhận căn nhà (của anh H3) và các tài sản trong nhà, nhưng các bên đương sự đều không thỏa thuận được, đồng thời không yêu cầu Tòa án phúc thẩm xem xét thẩm định, định giá tài sản tranh chấp.

Do đó, Tòa án phúc thẩm không thể khắc phục được.

[4] Từ những căn cứ phân tích như trên, Tòa án phúc thẩm hủy toàn bộ bản án sơ thẩm, chưa xem xét đến yêu cầu kháng cáo của các đương sự.

[5] Xét đề nghị của đại diện Viện kiểm sát tham gia phiên tòa là có căn cứ phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử, nên chấp nhận ý kiến đề nghị của đại diện Viện kiểm sát.

[6] Về án phí: Do hủy án sơ thẩm nên các đương sự không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.

[7] Về án phí dân sự sơ thẩm và chi phí tố tụng sẽ được xem xét giải quyết khi vụ được giải quyết theo thủ tục sơ thẩm. Vì các lẽ trên, 13