Văn bản hợp nhất 05/VBHN-BYT 2026 quy trình kỹ thuật y học cổ truyền

Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này 76 [2] Quy trình kỹ thuật Y học cổ truyền (Có danh mục kèm theo).

Điều 2. Quy trình kỹ thuật Y học cổ truyền là tài liệu áp dụng cho các cơ sở khám chữa bệnh của nhà nước, tư nhân và các cơ sở khám chữa bệnh có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Điều 3. Quyết định này có hiệu lực sau 15 ngày kể từ ngày đăng công báo. [3]

Điều 4. Các ông, bà: Vụ trưởng Vụ Y Dược cổ truyền, Chánh Văn phòng Bộ, Chánh Thanh tra Bộ, Vụ trưởng các Vụ, Cục trưởng các Cục thuộc Bộ Y tế, Giám đốc các bệnh viện, viện có giường bệnh thuộc Bộ Y tế, Giám đốc Sở Y tế tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Thủ trưởng y tế ngành chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./.

QUY TRÌNH SỐ 1

KHÁM BỆNH Y HỌC CỔ TRUYỀN (Ban hành kèm theo Quyết định số 26/2008/QĐ-BYT ngày 22/7/2008 của Bộ trưởng Bộ Y tế)

I. ĐẠI CƯƠNG

Cũng như y học hiện đại, khi một bệnh nhân đến điều trị bằng các phương pháp của y học cổ truyền, các thầy thuốc y học cổ truyền cũng phải thứ tự thực hiện các bước như:

1. Thăm khám bệnh nhân : y học cổ truyền gọi là Tứ chẩn.

2. Chẩn đoán bệnh : y học cổ truyền gọi là chẩn đoán Bát Cương, chẩn đoán tạng phủ, chẩn đoán bệnh danh

3. Đề ra phương pháp điều trị : y học cổ truyền gọi là Pháp điều trị.

II. CHỈ ĐỊNH

Tất cả các bệnh nhân khi đến điều trị bằng các phương pháp của y học cổ truyền.

III. CHỐNG CHỈ ĐỊNH.

Những bệnh nhân mắc các bệnh không thuộc diện điều trị bằng các phương pháp của y học cổ truyền.

IV. CHUẨN BỊ:

1. Cán bộ y tế : y, bác sỹ, lương y đã được đào tạo theo quy chế.

2. Phương tiện:

* Bàn, ghế để thầy thuốc và bệnh nhân ngồi, giường để bệnh nhân nằm khi khám.

* Phòng khám cần thoáng, đủ ánh sáng tự nhiên.

3. Người bệnh

* Hồ sơ, bệnh án: Đúng theo mẫu bệnh án kết hợp y học hiện đại với y học cổ truyền.

* Tư thế bệnh nhân khi khám: Ngồi bên phải hoặc bên trái bàn của thầy thuốc

V. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH KHÁM BỆNH

Y học cổ truyền gọi là Tứ Chẩn.

Vậy Tứ Chẩn là gì? Tứ Chẩn là bốn phương pháp để khám bệnh của y học cổ truyền gồm: Nhìn (vọng chẩn), nghe ngửi (văn chẩn), hỏi (vấn chẩn), bắt mạch, sờ nắn (thiết chẩn), nhằm thu thập các triệu chứng chủ quan và khách quan của người bệnh.

QUY TRÌNH SỐ 2 [4] (được bãi bỏ)

QUY TRÌNH SỐ 3 [5] (được bãi bỏ)

QUY TRÌNH SỐ 4 [6] (được bãi bỏ)

QUY TRÌNH SỐ 5 [7] (được bãi bỏ)

QUY TRÌNH SỐ 6 [8] (được bãi bỏ)

QUY TRÌNH SỐ 7 [9] (được bãi bỏ)

QUY TRÌNH SỐ 8

ĐIỆN CHÂM PHỤC HỒI CHỨC NĂNG LIỆT VẬN ĐỘNG DO VIÊM NÃO

1. ĐẠI CƯƠNG

Viêm não là bệnh biểu hiện trên lâm sàng bằng hội chứng nhiễm khuẩn thần kinh, để lại nhiều di chứng nặng nề về thần kinh - tâm thần, có thể dẫn tới tàn phế suốt đời, là gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Theo y học cổ truyền, bệnh viêm não được xếp vào chứng ôn bệnh do nhiệt độc xâm nhập vào cơ thể làm dinh huyết hao kiệt, cân mạch suy tổn, thuỷ hoả bất điều, kinh lạc bế tắc, các khiếu không thông để lại di chứng giảm hoặc mất vận động kèm theo rối loạn tâm trí

Phương pháp điện châm phục hồi chức năng vận động cho người bệnh bị viêm não để họ có thể tự phục vụ bản thân trong sinh hoạt và cuộc sống, ngoài ra có thể tự lao động, giảm bớt khó khăn cho gia đình và xã hội. Ngoài ra điện châm còn có tác dụng phục hồi một số chức năng cơ bản ở người bệnh bị viêm não như không nói được, không nhìn được, suy giảm trí tuệ...

2. CHỈ ĐỊNH

- Người mắc viêm não ở giai đoạn di chứng.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Bệnh đang trong giai đoạn cấp, người bệnh chưa tự thở được.

- Còn hôn mê

- Suy tuần hoàn, suy hô hấp.

- Bệnh tim bẩm sinh.

- Sốt cao do bội nhiễm viêm phổi - viêm phế quản.

- Đang rối loạn điện giải do mất nước, ỉa chảy, sốt.

- Có cơn động kinh liên tục điển hình trên lâm sàng.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, Y sỹ, Lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 - 15 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm sấp hoặc nằm ngửa.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim nhanh qua da, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí.

- Tư thế nằm ngửa:

Châm tả:

Châm bổ:

+ Huyết hải

+ Tam âm giao xuyên Trung đô

+ Thái xung

+ Túc tam lý xuyên Thượng cự hư

- Tư thế nằm sấp:

Châm tả:

Châm bổ:

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 25 - 30 lần châm, người bệnh nghỉ 30 ngày để điều trị liệu trình tiếp theo.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 9

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ GIẢM THÍNH LỰC

1. ĐẠI CƯƠNG

Giảm thính lực là giảm một phần hoặc mất hoàn toàn chức năng nghe do nhiều nguyên nhân khác nhau như: điếc đột ngột mắc phải, viêm não, u dây thần kinh số VIII, thiểu năng tuần hoàn não, viêm tai giữa, chấn thương sọ não, ngộ độc thuốc... Theo y học cổ truyền, điếc thuộc chứng khí hư, do thận khí hư sinh ra tai điếc (thận khai khiếu tại nhĩ), có thể có trường hợp do hàn tà xâm nhập vào kinh Thiếu dương gây khí bế mà sinh ra điếc.

2. CHỈ ĐỊNH

Giảm hoặc mất thính lực ở mọi lứa tuổi, mọi nguyên nhân.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

+ Người bệnh có chỉ định cấp cứu ngoại khoa

+ Người bệnh đang sốt kéo dài hoặc mất nước, mất máu.

+ Suy tim, loạn nhịp tim.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, Y sỹ, Lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 - 15 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa hoặc ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Chi câu xuyên Tam dương lạc

- Châm bổ:

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 25 - 30 lần châm, người bệnh nghỉ 30 ngày để điều trị liệu trình tiếp theo.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day

QUY TRÌNH SỐ 10

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ MẤT TIẾNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Hiện tượng khàn tiếng hoặc mất hoàn toàn tiếng nói do nhiều nguyên nhân khác nhau như: do điếc nên không nghe được (bẩm sinh) dẫn đến không nói được, do viêm não, chấn thương sọ não, di chứng tai biến mạch máu não hoặc do trúng phong (cảm phong hàn...) gây nên. Theo y học cổ truyền, do bế tắc thanh khiếu (thanh khiếu không thông) mà sinh bệnh (á khẩu)

2. CHỈ ĐỊNH

Khàn tiếng hoặc mất tiếng, không nói được do nhiều nguyên nhân khác nhau, ở mọi lứa tuổi

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

+ Người bệnh có chỉ định cấp cứu ngoại khoa.

+ Người bệnh đang bị sốt kéo dài hoặc mất nước, mất máu.

+ Suy tim, loạn nhịp tim.

+ K thanh quản hoặc lao thanh quản.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, Y sỹ, Lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa hoặc ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

- Châm bổ:

+ Tam âm giao

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 25 - 30 lần châm, người bệnh nghỉ 30 ngày để điều trị liệu trình tiếp theo.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 11

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ GIẢM THỊ LỰC

1. ĐẠI CƯƠNG

Là hiện tượng giảm hoặc mất hoàn toàn khả năng nhìn do nhiều nguyên nhân như sang chấn tại mắt, chấn thương sọ não, viêm não, áp xe não, u não, viêm thị thần kinh nguyên phát, thiểu năng tuần hoàn não, chảy máu não....

- Theo y học cổ truyền: bệnh thuộc các kinh Can, Thận vì Can khí, Thận khí điều hoà thì nhĩ mục thông minh

2. CHỈ ĐỊNH: Giảm hoặc mất thị lực ở mọi lứa tuổi, mọi nguyên nhân.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

+ Người bệnh có chỉ định cấp cứu ngoại khoa.

+ Người bệnh đang bị sốt kéo dài hoặc mất nước, mất máu.

+ Suy tim, loạn nhịp tim.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, Y sỹ, Lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa hoặc ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí:

5.2.1.Thực chứng: Châm tả:

5.2.2. Hư chứng: Ngoài các huyệt như thực chứng, châm bổ các huyệt sau:

- Can hư: Bổ Thái xung, Chương môn, Tam âm giao

- Thận hư: Bổ Thái khê, Thận du, Quan nguyên

- Tỳ hư: Bổ Thái bạch, Tam âm giao

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 25 - 30 lần châm, người bệnh nghỉ 30 ngày để điều trị liệu trình tiếp theo.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day

QUY TRÌNH SỐ 12

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ TẮC TIA SỮA

1. ĐẠI CƯƠNG

Tắc tia sữa là hiện tượng bà mẹ đang trong thời kỳ cho con bú bầu vú bị tắc tia sữa, sữa không xuống được khi cho con bú gây áp xe vú nếu không được điều trị kịp thời. Theo y học cổ truyền, tắc tia sữa hay còn gọi là nhũ ung hay nhũ phòng (chứng bệnh sinh ra ở vú). Nguyên nhân do can uất và vị nhiệt - có thể do bầu vú không giữ được sạch hoặc mẹ sữa nhiều con bú ít nên dẫn tới sữa bị tắc, không ra ngoài được, không thông dẫn đến bế tắc kinh khí.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh đang trong thời kì cho con bú, vú bị sưng đau, sữa không xuống được.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

+ Có chỉ định mổ áp xe vú do sữa đã bị tắc quá lâu.

+ Người bệnh đang bị mất nước, mất máu.

+ Suy tim, loạn nhịp tim.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, Y sỹ, Lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa hoặc ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí:

- Châm tả:

- Châm bổ:

- Chú ý: Không nên châm vào núm vú

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày hai lần, châm đến khi thông sữa thì nghỉ châm.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day

QUY TRÌNH SỐ 13

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ BÉO PHÌ

1. ĐẠI CƯƠNG

- Theo Y học hiện đại: Béo phì là tình trạng cơ thể tích trữ quá nhiều lượng mỡ làm ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ.

- Nếu BMI thuộc khoảng từ 20 - 25: bình thường

- Nếu BMI > 25: thừa cân

- Nếu BMI > 30: Béo phì

+ Từ 30 – 34,99: Béo phì độ I

+ Từ 35 – 39,9: Béo phì độ II

+ > 40: Béo phì độ III

- Theo Y học cổ truyền: Béo phì là tình trạng trệ khí liên quan đến chứng đàm ẩm.

- Mục đích của châm cứu là giảm cân, đưa chỉ số BMI dần về giới hạn bình thường.

2. CHỈ ĐỊNH

Các trường hợp thừa cân, béo phì do chế độ ăn uống, sinh hoạt

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Béo phì, thừa cân do các bệnh nội tiết: Thiểu năng tuyến giáp, to cực chi, Cushing

- Béo phì sau dùng một số thuốc (corticoid, thuốc điều trị tâm thần, thuốc ngừa thai)

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 10 - 15 - 20cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế nằm ngửa

5. Các bước tiến hành

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định (châm xuyên huyệt), châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Chương môn xuyên Đới mạch

+ Thiên khu xuyên Thuỷ đạo

+ Phong long xuyên Túc tam lý

- Châm bổ:

+ Huyết hải xuyên Âm liêm,

+ Âm lăng tuyền.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần đến ngưỡng người bệnh chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình điều trị

Điện châm một ngày một lần, một liệu trình điều trị khoảng 60 lần.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Tại chỗ và toàn trạng của người bệnh

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

- Cân nặng

- BMI

- Vòng bụng, vòng mông, vòng đùi

QUY TRÌNH SỐ 14

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ MẤT NGỦ

1. ĐẠI CƯƠNG

- Mất ngủ là tình trạng khó ngủ hay giảm về số lượng hoặc chất lượng giấc ngủ.

- Theo y học cổ truyền: mất ngủ thuộc chứng thất miên do hoạt động không điều hoà của ngũ chí (thần, hồn, phách, ý, trí)

- Mục đích của điều trị mất ngủ là đưa người bệnh vào giấc ngủ dễ hơn, nâng cao số lượng và chất lượng giấc ngủ

2. CHỈ ĐỊNH

- Mất ngủ do tâm căn suy nhược

- Điều trị kết hợp trong các bệnh thuộc thể khác

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Người bệnh mắc các chứng bệnh ưa chảy máu (không châm cứu được)

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

- Kim châm cứu vô khuẩn loại 10cm: 4 cái, 15cm: 2 cái, 20cm: 4 cái

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Người bệnh ở tư thế nằm

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim nhanh qua da, đẩy kim từ từ tới huyệt theo hướng tả hay bổ, châm phải đạt đắc khí.

- Do tâm âm hư, châm bổ:

- Do tâm dương vượng, châm tả:

- Do Tâm Tỳ khuy tổn: Châm bổ:

Châm tả:

- Do Tâm Thận bất giao: Châm bổ:

Châm tả:

- Do Can huyết hư tổn, châm bổ:

- Do Can khí thiên thịnh, châm tả:

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình

Điện châm một ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 2 - 4 tuần tuỳ theo mức độ và diễn biến của bệnh.

6.THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng, các triệu chứng kèm theo nếu có.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 15

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ ĐAU ĐẦU

1. ĐẠI CƯƠNG

- Đau đầu là một trong những chứng bệnh thường gặp có phạm vi rộng ở nhiều chuyên khoa: nội, tai mũi họng, răng hàm mặt, chú ý tới các bệnh u não, áp xe não, dị dạng mạch não, viêm nhiễm ở hệ thần kinh.

- Theo y học cổ truyền, đau đầu thuộc chứng đầu thống, nằm trong chứng tâm căn suy nhược do cảm phải ngoại tà hoặc rối loạn công năng hoạt động của các tạng phủ.

2. CHỈ ĐỊNH

- Đau đầu chưa rõ nguyên nhân

- Đau đầu đã rõ nguyên nhân có chỉ định kết hợp điện châm.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Đau đầu do khối u (có kèm hội chứng tăng áp lực nội sọ).

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm vô khuẩn loại 6cm, dùng riêng từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70º.

4.3. Người bệnh .

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Bách hội + Tứ thần thông

+ Phong trì + Thái dương

+ Thượng tinh + Hợp cốc

- Nếu do khí hư, châm bổ thêm các huyệt:

+ Quan nguyên + Khí hải

+ Đản trung + Túc tam lý.

- Nếu do huyết hư, châm bổ thêm các huyệt:

+ Cách du + Can du

+ Huyết hải + Tam âm giao

- Nếu do nhiệt hoả, châm tả thêm các huyệt:

+ Khúc trì + Đại chuỳ

- Nếu do đàm thấp, châm tả thêm các huyệt:

+ Phong long + Liệt khuyết

Châm bổ:

+ Tam âm giao + Túc tam lý

- Nếu do cảm mạo phong hàn, châm tả thêm các huyệt: Phong phủ, Liệt khuyết và châm bổ Phế du, Thái Uyên.

- Nếu do cảm mạo phong nhiệt châm tả thêm các huyệt:

+ Phong phủ + Trung phủ

+ Xích trạch.

- Nếu do huyết áp cao châm tả thêm các huyệt:

+ Khúc trì

+ Hành gian

+ Châm bình bổ bình tả Túc tam lý.

- Nếu do huyết áp thấp châm bổ thêm các huyệt:

+ Nhân nghinh + Khí hải

+ Quan nguyên

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: 3 - 40 Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần đến ngưỡng người bệnh chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình

Điện châm một ngày một lần, điều trị triệu chứng kết hợp với điều trị nguyên nhân cho đến khi bệnh nhân ổn định.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1.Theo dõi: Theo dõi toàn trạng, triệu chứng đau và các triệu chứng kèm theo của người bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 16

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ HEN XUYỄN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Hen phế quản là một bệnh mà niêm mạc phế quản tăng nhạy cảm với những chất kích thích khác nhau, biểu hiện bằng tắc nghẽn phế quản ngày càng tăng sinh ra khó thở mà người ta gọi là cơn hen.

- Theo y học cổ truyền: Hen phế quản là phạm vi của chứng hão suyễn, đàm ẩm là một bệnh thường xảy ra ở những người có cơ địa dị ứng.

- Mục đích của điều trị để Cắt cơn hen phế quản khi có cơn và phòng ngừa cơn hen phế quản.

2. CHỈ ĐỊNH

- Châm ở thời kỳ tiền cơn để ngăn chặn cơn hen.

- Châm trong khi lên cơn hen để cắt cơn hen.

- Châm ở thời kỳ hòa hoãn (ngoài cơn) để nâng cao chính khí của cơ thể, điều hòa khí huyết để góp phần điều trị bệnh căn.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Phù phổi cấp, hen tim, tràn khí màng phổi.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế : Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm 4 - 10 cm đã vô khuẩn, bệnh nhân được sử dụng kim riêng.

- Khay men, bông, cồn 70°, kìm có mấu.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tùy theo tình trạng của bệnh mà người bệnh có thể nằm sấp, ngửa, hoặc ngồi ở tư thế fowller.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt vị

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ tới huyệt theo hướng bổ, tả đã định, châm phải đạt đắc khí.

* Trong cơn hen

- Chứng hư hàn, châm bổ các huyệt:

+ Quan nguyên + Khí hải

+ Túc tam lý + Phế du

+ Thận du + Thiên đột (hoặc Khí xá)

+ Chiên trung + Hoặc cứu các huyệt nói trên.

- Chứng thực nhiệt, châm tả các huyệt:

* Để điều trị cắt cơn, châm tả các huyệt:

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.6. Liệu trình: Nhiều lần trong ngày khi thấy cơn khó thở xuất hiện. Châm từ 2 - 6 tuần tuỳ theo mức độ bệnh.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng và sự diễn biến của cơn khó thở (cường độ, tính chất, số cơn khó thở trong ngày).

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 17

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ BƯỚU CỔ ĐƠN THUẦN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Bướu cổ đơn thuần là bệnh phì đại tuyến giáp mà không có kèm theo cường hay suy giảm chức năng của tuyến.

- Theo y học cổ truyền, bệnh sinh ra do tình chí uất kết hoặc do đàm thấp ngưng tụ ở tỳ, vị.

- Mục đích của điều trị là làm nhỏ dần bướu, làm chậm quá trình phát triển của bướu.

2. CHỈ ĐỊNH

Bướu cổ giai đoạn I, II, chưa có biểu hiện chèn ép gây trở ngại đến hô hấp và các tổ chức lân cận.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Bướu cổ quá lớn (độ III, IV) gây chèn ép, ảnh hưởng đến chức năng hô hấp.

- Bướu cổ ở những người có rối loạn về máu chảy, máu đông

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim mãng châm đã vô khuẩn, loại 20cm: 6cái, 15cm: 6cái, 10cm: 10cái, dùng riêng cho từng người.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế nằm ngửa.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

- Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim nhanh qua da, đẩy kim từ từ tới huyệt theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Hoặc có thể dùng kim châm xung quanh bướu theo A thị huyệt và châm thẳng vào giữa bướu

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình

Điện châm một ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 14 - 28 lần tuỳ mức độ bệnh.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: toàn trạng, độ to nhỏ của bướu.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, mạch nhanh, đáp ứng chậm. Xử trí: rút kim ngay, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 18

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ SONG THỊ

1. ĐẠI CƯƠNG

Song thị là nhìn vật thấy nhoè không rõ, vật có hai hình song song chen nhau.

2. CHỈ ĐỊNH

- Song thị cơ năng do rối loạn vận mạch ở thị giác.

- Song thị do lác.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Song thị do bệnh lý của gai thị.

- Song thị do bệnh lý của dây thần kinh thị giác (lao, u não).

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế : Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 6 - 8cm, được dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh có thể ngồi hoặc nằm.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1 . Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí:

- Châm tả:

+ Phong trì bên đối diện với bên bị bệnh, châm hướng về bên mắt bị bệnh.

+ Dương bạch xuyên Ngư yêu

+ Toản trúc xuyên Tình minh

+ Thái dương xuyên Đồng tử liêu

+ Quyền liêu châm hướng lên mắt

+ Hợp cốc

- Châm bổ các huyệt ở hai bên:

+ Túc tam lý

+ Thái khê

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz, Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng người bệnh chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 10 - 15 lần châm, tùy theo mức độ tiến triển của bệnh có thể tiến hành 2 - 3 liệu trình liên tục

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng người bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 19

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ NÔN

1. ĐẠI CƯƠNG

Điện châm các huyệt vị theo phác đồ được chẩn đoán theo lý luận y học cổ truyền để điều trị cắt cơn nôn hoặc giảm nôn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Nôn do ăn phải thức ăn lạnh.

- Nôn do uống các chất kích thích như rượu, bia.

- Nôn do rối loạn vận mạch ở não.

- Nôn cơ năng (sau phẫu thuật dạ dày…).

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Nôn do u não, tăng áp lực nội sọ.

- Nôn do u thượng vị.

- Nôn do ung thư dạ dày hoặc ung thư di căn vào dạ dày.

- Nôn do ngộ độc thức ăn.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm vô khuẩn, loại 6cm - 8cm, được dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế ngườibệnh nàm ngửa.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim nhanh qua da, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí:

- Châm tả:

- Châm bình bổ bình tả huyệt Túc tam lý

- Châm bổ huyệt Tam âm giao

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz, Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng người bệnh chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 5 - 7 ngày, tùy theo mức độ bệnh có thể kéo dài thêm 1 - 2 liệu trình.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 20

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ NẤC

1. ĐẠI CƯƠNG

Điện châm các huyệt vị theo phác đồ nhằm cắt cơn nấc và hết nấc.

2. CHỈ ĐỊNH

- Nấc do uất ức, căng thẳng thần kinh.

- Nấc do ăn uống.

- Nấc do lạnh.

- Nấc sau phẫu thuật ổ bụng.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Nấc do khối u chèn ép

- Nấc do ung thư di căn dạ dày.

- Nấc do hẹp môn vị (bệnh loét dạ dày hành tá tràng có chỉ định ngoại khoa).

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế : Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 6 - 8 - 10cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định

- Tư thế bệnh nhân nằm ngửa.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1 . Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim nhanh qua da, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí:

- Châm tả:

- Châm bổ:

+ Túc tam lý + Tam âm giao

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz, Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng người bệnh chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4 . Liệu trình điều trị:

Từ 5 - 7 ngày tùy theo mức độ bệnh có thể kéo dài thêm thời gian.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 21

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ SỤP MI

1. ĐẠI CƯƠNG:

Điện châm các huyệt vị theo phác đồ nhằm nâng cơ mi và hết sụp mi.

2. CHỈ ĐỊNH:

- Sụp mi cơ năng.

- Sụp mi do nhược cơ (sáng thì sụp mi, chiều đỡ hơn).

- Sụp mi do chấn thương.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH:

- Sụp mi do u não đã được xác định qua thăm khám và chẩn đoán hình ảnh.

- Sụp mi bẩm sinh.

4. CHUẨN BỊ:

4.1. Cán bộ y tế : Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 6 - 8cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh:

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế nằm ngửa

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim nhanh qua da, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

- Châm bổ:

+ Túc tam lý + Tam âm giao

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz, Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng người bệnh chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4 . Liệu trình điều trị

Điện châm ngày một lần, một liệu trình từ 10 - 15 lần châm, tuỳ theo mức độ tiến triển của bệnh có thể tiến hành 2 - 3 liệu trình liên tục.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 22

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ HỖ TRỢ CAI NGHIỆN MA TUÝ

1. ĐẠI CƯƠNG

Điện châm giúp bệnh nhân từ bỏ ma túy và cai nghiện ma túy để tái hòa nhập với cộng đồng.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh nghiện ma tuý (heroin, thuốc phiện, morphin… bằng các phương thức hút, hít, chích), quyết tâm tự nguyện cai và chấp nhận điều trị hỗ trợ cai nghiện bằng phương pháp điện châm.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh có thời gian chảy máu kéo dài

- Bệnh tâm thần phân liệt

- Các bệnh nhiễm khuẩn cấp tính nặng

- Suy tim nặng (độ III, IV)

- Phù do suy dinh dưỡng

- Suy gan, suy thận

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sỹ, lương y có chứng nhận đã được bồi dưỡng, tập huấn về châm cứu, điện châm điều trị hỗ trợ cai nghiện ma tuý.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn loại 6 - 8 - 10 cm, kim dùng một lần, mỗi bệnh nhân cần 200 - 400 kim châm cứu cho 1 liệu trình điều trị.

- Khay, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án theo qui định:

+ Nếu ở cơ sở khám chữa bệnh: sử dụng mẫu bệnh án chung do Bộ Y tế ban hành

+ Nếu ở cơ sở cai nghiện ma tuý hoặc cai nghiện ma tuý tại cộng đồng: sử dụng mẫu BYT - BCA ngày 24 tháng 01 năm 2003 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ y tế, Bộ công an hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 56/2002/NĐ - CP ngày 15/5/2002 của Chính phủ về tổ chức cai nghiện ma tuý tại gia đình và cộng đồng.

- Người bệnh được giải thích rõ ràng về phương pháp điện châm điều trị hỗ trợ cai nghiện ma tuý và những yêu cầu thực hiện trong quá trình điều trị để phối hợp tốt với thầy thuốc.

- Mỗi người bệnh cần có một buồng riêng trong quá trình điều trị cắt cơn.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Chọn thời điểm điện châm : điện châm trước khi người bệnh có trạng thái tiền cơn 15 - 20 phút (để cắt cơn)

5.2. Phác đồ huyệt:

* Hội chứng Can - Đởm

- Triệu chứng: Người bệnh thèm ma tuý, hay cáu gắt, bứt rứt khó chịu, đau đầu, mất ngủ, lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng dày, tiểu tiện vàng, khát nước.

- Mạch: Huyền, sác

- Phép điều trị: bình can, giáng hoả, thông kinh hoạt lạc

- Thủ pháp - huyệt vị:

Châm tả: Hành gian, Phong trì, Thái dương

Châm bổ: Thái khê, Thận du

* Hội chứng Tỳ – Vị

- Triệu chứng: Người bệnh thèm ma tuý, tăng tiết nước dãi, đau bụng đi ngoài (có khi đi ngoài ra máu) nôn hoặc nôn ra máu, miệng đắng hoặc chân tay mỏi nhức, ngáp, chảy nước mắt nhiều, chất lưỡi nhạt, rêu lưỡi mỏng.

- Mạch: Hư nhược

- Phép điều trị: Kiện tỳ, hoà vị

- Thủ pháp - Huyệt vị:

Châm tả: Hợp cốc, Thiên khu, Trung quản, Nội quan

Châm bổ: Tam âm giao, Túc tam lý

* Hội chứng Tâm - Tâm bào - Tiểu trường - Tam tiêu

- Triệu chứng: người bệnh thèm ma tuý, đau bụng, tức ngực, hồi hộp, tim đập nhanh, bồn chồn, gai gai rét, khó ngủ, lưỡi đỏ, rêu lưỡi dày.

- Mạch: Hồng, sác.

- Phép điều trị: Thanh tâm, an thần.

- Thủ pháp - Huyệt vị:

Châm tả: Hợp cốc, Nội quan, Khúc trì.

Châm bổ: Thái Khê hoặc Thần Môn, Quan nguyên, Khí hải

*. Hội chứng Thận - Bàng quang

- Triệu chứng: Người bệnh thèm ma tuý, đau lưng, mỏi xương khớp, nhức trong ống chân, trong cột sống (có dị cảm), dị mộng tinh, liệt dương (nam dương) khí hư, rối loạn kinh nguyệt, vô kinh (nữ giới), chất lưỡi nhạt, rêu trắng mỏng.

- Mạch: Trầm, nhược

- Phép điều trị: Bổ Thận, chỉ thống

- Thủ pháp - Huyệt vị:

Châm tả: Giáp tích L2 - L3 (Thận tích), Khúc trì, Thứ liêu

Châm bổ: Thận du, Tam âm giao

* Hội chứng Phế - Đại trường

- Triệu chứng: Người bệnh thèm ma tuý, khó thở, tức ngực, bứt rứt, cảm giác nghẹt ở cổ, đau bụng, đại tiện táo; chất lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng dày, nứt nẻ.

- Mạch: Thực, sác

- Phép điều trị: Thanh nhiệt, tuyên phế khí, thông kinh hoạt lạc

- Thủ pháp - Huyệt vị:

Châm tả: Hợp cốc, Khúc trì, Khí xá, Quyền liêu xuyên Nghinh hương.

Châm bổ: Xích trạch, Túc tam lý

5.3. Tư thế người bệnh: người bệnh nằm tư thế thuận lợi cho vị trí các huyệt được điện châm

5.4. Thủ thuật:

- Sát khuẩn vùng huyệt

- Châm kim và kích thích huyệt theo từng thể bệnh theo phác đồ huyệt. Kim châm chỉ dùng một lần, sau khi châm huỷ đi.

5.5. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.6. Thời gian và liệu trình

- Thời gian điều trị trung bình là 7 ngày

- Số lần điện châm trong 3 ngày đầu phụ thuộc vào số lần xuất hiện trạng thái tiền cơn của người bệnh. Từ ngày thứ 4 trở đi chỉ điện châm mỗi ngày 3 lần (sáng, trưa, chiều)

- Điều trị duy trì: để duy trì hiệu quả điều trị thì phải điện châm tiếp tục 2 đến 3 tháng, mỗi tuần 3 lần; và có thể lâu hơn tuỳ theo tình trạng bệnh lý của người bệnh.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 23

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ ĐAU QUANH KHỚP VAI

1. ĐẠI CƯƠNG

- Đau quanh khớp vai do bệnh lý của dây chằng, bao khớp vai.

- Đau quanh khớp vai thuộc chứng tý của y học cổ truyền, bệnh thường do phong, hàn, thấp gây ra.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh được chẩn đoán đau quanh khớp vai.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Các trường hợp đau quanh khớp vai có kèm theo nhiễm trùng tại chỗ.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 10 - 15cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người có thể ngồi hoặc nằm.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Kiên tỉnh - Kiên ngung

- Kiên trinh - Tý nhu

- Thiên tuyền - Khúc trì.

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm tả và phải đạt đắc khí:

Châm tả:

- Kiên ngung xuyên Tý nhu hoặc từ huyệt Kiên ngung xuyên Khúc trì.

- Kiên trinh

- Thiên tuyền

- Kiên tỉnh hướng tới mỏm vai.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số tả: 6 - 20Hz.

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình điều trị

Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 10 - 15 lần châm, có thể tiến hành 2 - 3 liệu trình liên tục.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Nếu có biểu hiện hạn chế vận động khớp vai nên kết hợp với xoa bóp bấm huyệt, hoặc các phương pháp phục hồi chức năng khác, để khôi phục lại các động tác vận động của khớp vai.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 24

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ ĐAU LƯNG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Đau lưng là một chứng bệnh do nhiều nguyên nhân.

- Nguyên nhân do cảm nhiễm phải hàn thấp, bị ngã, do mang vác nặng, sai tư thế (gây đau lưng cấp) hoặc do thận hư (gây đau lưng mạn).

Mục đích của châm cứu làm cho người hết đau, trở lại sinh hoạt bình thường.

2. CHỈ ĐỊNH

Đau lưng do hàn thấp, do thận hư, do ứ huyết.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Đau lưng do lao cột sống hoặc do các khối u chèn ép.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế

Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn loại: 6 - 10 - 15cm, dùng riêng cho từng người.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế nằm sấp.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

+ Đau lưng thể hàn thấp:

+ Nếu đau vùng bả vai:

- Giáp tích D1, D3 - Kiên ngoại du

- Kiên tỉnh - Kiên trung du

- Kiên liêu

+ Đau lưng thể thận hư:

+ Đau lưng thể ứ huyết:

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, đạt đắc khí.

+ Đau lưng thể hàn thấp, thể thận hư: Châm bổ các huyệt trên kết hợp với cứu. Nếu đau vùng bả vai châm tả các huyệt: Giáp tích D1 - D3, Kiên tỉnh, Kiên liêu, Kiên ngoại du, Kiên trung du.

+ Đau lưng thể ứ huyết: Châm tả mạnh huyệt Trật biên xuyên Hoàn khiêu, A thị huyệt, Yêu dương quan, Thứ liêu, ủy trung, Dương lăng tuyền.

Kết hợp với xoa bóp ấn, day, lăn trên vùng đau.

+ Nếu đau dọc cột sống: Châm tả mạnh với kim dài xuyên trên các huyệt Giáp tích tương ứng với vùng đau.

Kết hợp châm rồi cứu các huyệt: Đại chùy, Phong phủ, Tích trung, Yêu du, Thận du.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình điều trị

Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 10 - 15 lần châm, có thể tiến hành 2 - 3 liệu trình liên tục.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Theo dõi sự tiến triển của người bệnh, nếu sau một liệu trình mà không có chuyển biến rõ, cần phải xác định nguyên nhân do đâu, để có hướng điều trị thích hợp tiếp theo, trường hợp do thoát vị đĩa đệm cần phải kết hợp với kéo dãn cột sống hoặc phải phẫu thuật.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 25

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ ĐAU THẦN KINH TỌA

1. ĐẠI CƯƠNG

- Đau thần kinh tọa là một chứng bệnh do nhiều nguyên nhân cơ năng và thực thể gây ra như: do lạnh, thoát vị đĩa đệm, viêm nhiễm, khối u chèn ép...

- Theo y học cổ truyền đau thần kinh tọa được miêu tả trong phạm vi chứng tý, nguyên nhân thường do phong, hàn, thấp, nhiệt xâm phạm vào kinh Bàng quang và kinh Đởm gây ra.

2. CHỈ ĐỊNH

Đau thần kinh tọa do phong hàn thấp, do thoái hóa cột sống.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Đau thần kinh tọa kèm theo nhiễm trùng tại chỗ.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 10 - 15cm, dùng riêng cho từng người.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh:

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế nằm sấp hoặc nằm nghiêng, chống đau cho người bệnh.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Trật biên xuyên tới huyệt Hoàn khiêu hoặc xuyên tới huyệt Thừa phù

+ Dương lăng tuyền xuyên tới huyệt Dương giao.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: tả: 6 - 20Hz.

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình điều trị

Điện châm một ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 10 - 15 lần, có thể tiến hành 2 - 3 liệu trình liên tục.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

Theo dõi tại chỗ và toàn thân

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 26

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ CHẮP, LẸO

1. ĐẠI CƯƠNG

- Chắp là nhiễm trùng sụn mi, lẹo là nhiễm trùng tuyến bờ mi, bệnh hay tái phát.

- Theo Y học cổ truyền: Phong và nhiệt tác động lẫn nhau tổn hại ở vùng mi mắt gây nên lẹo, hoặc nhiệt độc của hai kinh Đại trường và kinh Vị bốc lên mi mắt gây chắp.

- Mục đích của châm nhằm thanh nhiệt tiêu viêm vùng mi mắt, làm khỏi bệnh.

2. CHỈ ĐỊNH

Bệnh mới mắc, còn trong giai đoạn viêm chưa có mủ.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Chắp lẹo đã có nhân xơ hoặc có mủ.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 6cm, dùng riêng cho từng người.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh:

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Bên mắt bệnh:

- Phế du (2 bên)

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, đạt đắc khí. Châm tả các huyệt đã nêu ở trên.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số tả: 6 - 20Hz.

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình điều trị

Điện châm một ngày một lần, mỗi liệu trình từ 3 đến 7 lần.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

Theo dõi tại chỗ và toàn thân

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 27

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ ĐÁI DẦM

1. ĐẠI CƯƠNG

- Đái dầm là bệnh khi ngủ đái mà không biết, bệnh thường gặp ở trẻ em.

- Nguyên nhân chủ yếu do khí hóa của Thận và Tam tiêu suy yếu, khí âm dương ở hạ tiêu mất thăng bằng, làm cho co bóp của bàng quang bị rối loạn gây nên.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh trên 3 tuổi vẫn còn đái dầm và không có nguyên nhân thực thể khác.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Đái dầm do những nguyên nhân thực thể.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8cm, dùng riêng cho từng người.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người nằm nghiêng.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt:

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Bách hội

+ Đại chùy

+ Nội quan

+ Tử cung hướng mũi kim về phía huyệt Khúc cốt.

- Châm bổ:

+ Quan nguyên + Nhiên cốc

+ Lan môn + Thận du

+ Tam âm giao

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình điều trị

Điện châm một ngày một lần, một liệu trình điều trị 10 ngày, có thể tiến hành 2 - 3 liệu trình liên tục.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi:

- Theo dõi tại chỗ và toàn thân

- Theo dõi số lần đái dầm một đêm, để đánh giá kết quả điều trị.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 28

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ LIỆT RUỘT CƠ NĂNG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Liệt ruột là tình trạng giảm hoặc mất nhu động ruột do nhiều nguyên nhân.

- Mục đích châm nhằm khôi phục lại nhu động bình thường của ruột.

2. CHỈ ĐỊNH

Liệt ruột cơ năng do: phẫu thuật vùng bụng, sau sang chấn tủy sống…

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Liệt ruột có chỉ định ngoại khoa.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế : Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 10cm, dùng riêng cho từng người.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế nằm ngửa.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

- Châm bổ:

- Tam âm giao - Khí hải

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình điều trị:

Điện châm một ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 2 - 4 lần tùy theo mức độ bệnh.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng người bệnh, nếu có dấu hiệu tắc ruột cơ học phải mời bác sĩ ngoại khoa hội chẩn để xử trí kịp thời.

6.2. Xử lý tai biến:

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 29

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ LIỆT NỬA NGƯỜI DO TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO

1 ĐẠI CƯƠNG

- Tai biến mạch máu não (TBMMN) là sự xảy ra đột ngột các thiếu sót chức năng thần kinh thường là khu trú hơn lan toả, tồn tại quá 24 giờ hoặc gây tử vong trong 24 giờ. Các khám xét loại trừ nguyên nhân chấn thương.

- Theo Y học cổ truyền: bán thân bất toại thuộc chứng trúng phong.

- Mục đích của quy trình này: Nhằm hướng dẫn cho cán bộ y tế ở các tuyến áp dụng điều trị.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh liệt nửa người, không hôn mê; mạch, huyết áp, nhịp thở ổn định.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Người bệnh đang hôn mê, các chỉ số mạch, huyết áp, nhịp thở chưa ổn định.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện:

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 6 - 20cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, bông, cồn 70°, kìm có mấu.

4.3. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án theo quy định

- Tư thế nằm ngửa hoặc nằm nghiêng

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

* Chứng thực:

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

* Chứng thực:

+ Châm tả các huyệt:

* Chứng hư:

* Huyệt chung cho hai thể:

- Thất ngôn, châm tả các huyệt:

- Liệt mặt, châm tả các huyệt:

+ Quyền liêu xuyên Hạ quan

+ Địa thương xuyên Giáp xa

+ Thừa tương

+ Ế Phong.

- Liệt tay, châm tả các huyệt:

+ Bát tà

- Liệt chân, châm tả các huyệt:

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

Ngày châm 1 lần, liệu trình từ 30 - 45 lần châm, tuỳ theo mức độ bệnh, sau đó có thể nhắc lại liệu trình tiếp theo.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Theo dõi toàn trạng và diễn biến của bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, hoặc để nằm nơi thoáng mát, uống nước đường, nằm nghỉ tại chỗ. Kiểm tra mạch, huyết áp.

- Chảy máu sau khi rút kim: dùng bông vô khuẩn ép tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 30

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ LIỆT HAI CHI DƯỚI

1. ĐẠI CƯƠNG

- Liệt hai chi dưới là biểu hiện giảm hoặc mất khả năng vận động hữu ý hai chân.

- Bệnh thuộc chứng nuy theo Y học cổ truyền

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh liệt hai chi dưới đã qua giai đoạn cấp, hết sốt, không có dấu hiệu viêm nhiễm, ổn định mạch, huyết áp.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Người bệnh còn trong giai đoạn cấp, còn sốt, các chỉ số mạch, huyết áp chưa ổn định.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện:

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 6 - 20cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, bông, cồn 70°, kìm có mấu.

4.3. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án theo quy định

- Tư thế nằm ngửa hoặc nằm sấp

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huỵệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả các huyệt:

+ Giáp tích tương ứng vùng tổn thương tuỷ sống.

- Châm bổ các huyệt:

- Nếu có rối loạn cơ tròn tiểu tiện không tự chủ, châm tả các huyệt:

- Nếu có rối loạn cơ tròn đại tiện không tự chủ, châm tả các huyệt:

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

Ngày châm một lần, một liệu trình từ 30 - 45 lần châm, tuỳ theo mức độ bệnh, sau đó có thể nhắc lại liệu trình tiếp theo.

6.THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1.Theo dõi: Theo dõi toàn trạng và diễn biến của bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi ủ ấm, hoặc để nằm nơi thoáng mát, uống nước đường, nằm nghỉ tại chỗ. Kiểm tra mạch. huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông vô khuẩn ép tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 31

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP

1. ĐẠI CƯƠNG

- Tăng huyết áp là triệu chứng của nhiều bệnh, nhiều nguyên nhân. Khi không tìm được nguyên nhân được gọi là bệnh tăng huyết áp nguyên phát, gọi là tăng huyết áp khi số tối đa trên 140mmHg và số tối thiểu trên 90mmHg.

- Theo Y học cổ truyền, tăng huyết áp thuộc phạm vi chứng huyễn vựng, đầu choáng, can phong, can dương.

2. CHỈ ĐỊNH

Điều trị kết hợp khi có tăng huyết áp nguyên phát.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Người bệnh có tăng huyết áp thứ phát, có dấu hiệu của biến chứng do tăng huyết áp.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y được đào tạo về châm cứu

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Khay men, bông, cồn 70°, kìm có mấu.

4.3. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án theo quy định

- Tư thế nằm ngửa

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim nhanh qua da, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả các huyệt:

+ Dương lăng tuyền xuyên Âm lăng tuyền

- Châm bổ các huyệt:

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ:14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

Ngày điện châm một lần, một liệu trình điều trị từ 20 - 30 lần châm; tuỳ theo mức độ bệnh, sau đó có thể nhắc lại liệu trình tiếp theo.

6.THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Theo dõi toàn trạng và diễn biến của bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi ủ ấm, hoặc để nằm nơi thoáng mát, uống nước đường, nằm nghỉ tại chỗ. Kiểm tra mạch. huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ép tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 32

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ TÁO BÓN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Táo bón là khi bệnh nhân đại tiện hai hay ít lần hơn mỗi tuần hoặc quá khó khăn và căng thẳng khi đại tiện.

- Theo Y học cổ truyền, táo bón là chứng đi đại tiện khó, 5 - 7 ngày chưa đại tiện được do tích tụ thức ăn, uống có nhiệt, bị khí hãm hoặc cơ thể suy nhược.

2. CHỈ ĐỊNH

Điều trị kết hợp khi có táo bón cơ năng

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Người bệnh có dấu hiệu tắc ruột, dính ruột.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại từ 6 - 8cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, bông, cồn 70°, kìm có mấu.

4.3. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án theo quy định

- Tư thế nằm ngửa

V. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

* Thể thực nhiệt:

* Thể hư nhược:

5.3 Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.5. Liệu trình điều trị

Ngày điện châm một lần, một liệu trình từ 20 - 30 lần châm tuỳ theo mức độ bệnh, sau đó có thể nhắc lại liệu trình tiếp theo.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1.Theo dõi: Theo dõi toàn trạng và diễn biến của bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi ủ ấm, hoặc để nằm nơi thoáng mát, uống nước đường, nằm nghỉ tại chỗ. Kiểm tra mạch. huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ép tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 33

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ RỐI LOẠN THẦN KINH CHỨC NĂNG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Rối loạn thần kinh chức năng (Histeria) thường xuất hiện sau những chấn thương tâm thần ở những người có nhân cách yếu, dễ bị ám thị, có xu hướng ly kỳ hoá, hành vi mang kịch tính, thích được mọi người chú ý đến.

- Theo Y học cổ truyền, bệnh thuộc chứng uất (tâm quý).

2. CHỈ ĐỊNH

Điều trị kết hợp khi có táo bón cơ năng.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH: Trong trường hợp bệnh nhân có dấu hiệu tắc, dính ruột.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện:

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại từ 6 - 8cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, bông, cồn 70°, kìm có mấu.

4.3. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án theo quy định

- Tư thế nằm ngửa

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

* Thể thực nhiệt:

* Thể hư nhược:

5.3 Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ:14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

Ngày điện châm một lần, một liệu trình từ 20 - 30 lần châm, tuỳ theo mức độ bệnh, sau đó có thể nhắc lại liệu trình tiếp theo.

6.THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1.Theo dõi: Theo dõi toàn trạng và diễn biến của bệnh.

6.2. Xử lý tai biến:

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi ủ ấm, hoặc để nằm nơi thoáng mát, uống nước đường, nằm nghỉ tại chỗ. Kiểm tra mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ép tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 34

ĐIỆN CHÂM GIẢM ĐAU TRONG LOÉT DẠ DÀY TÁ TRÀNG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Loét dạ dày tá tràng là một bệnh lý có tổn thương loét ở niêm mạc, hạ niêm mạc thậm chí tới cả lớp cơ của dạ dày - hành tá tràng.

- Theo Y học cổ truyền, gọi là chứng vị quản thống, thường gặp hai thể là can khí phạm vị hoặc tỳ vị hư hàn.

- Mục đích: Làm giảm đau cho người bệnh bị loét dạ dày - tá tràng.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh bị đau do loét dạ dày - tá tràng.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Trường hợp có chỉ định can thiệp ngoại khoa.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Người bệnh nằm nghiêng, chân dưới duỗi, chân trên co.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim tới huyệt theo hướng đã định, cham phải đạt đắc khí.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz, Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình

Điện châm ngày 2 - 3 lần tùy theo số cơn đau, châm cho đến khi người bệnh hết đau.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng người bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 35

ĐIỆN CHÂM GIẢM ĐAU DO SỎI THẬN, SỎI NIỆU QUẢN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Cơn đau do sỏi thận và sỏi niệu quản là triệu chứng thường gặp của niệu khoa, xuất hiện khi viên sỏi di chuyển trong đài bể thận, niệu quản gây tổn thương niệu quản, co thắt niệu quản hoặc gây tắc dẫn đến căng trướng đột ngột vỏ bao thận, đài bể thận hoặc niệu quản. Cơn đau thường xuất hiện đột ngột sau vận động hoặc đi một quãng đường dài bị xóc và lắc lư nhiều.

- Theo Y học cổ truyền: gọi là chứng “Thạch lâm” (đái ra sỏi)

- Mục đích: Giảm đau cho người bệnh bị đau do sỏi thận, sỏi niệu quản.

2. CHỈ ĐỊNH: Những người bệnh có cơn đau quặn do sỏi thận và sỏi niệu quản.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH: Những trường hợp có chỉ định can thiệp ngoại khoa.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Người bệnh nằm nghiêng, chân dưới duỗi, chân trên co.

5. Các bước tiến hành

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim tới huyệt theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số tả: 6 - 20Hz.

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình

Điện châm ngày 2 - 3 lần khi cơn đau xuất hiện, châm cho đến khi không thấy cơn đau xuất hiện.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng người bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ: Cơn đau của người bệnh dịu dần tới hết đau.

QUY TRÌNH SỐ 36

ĐIỆN CHÂM GIẢM ĐAU DO VIÊM ĐẠI TRÀNG MẠN

1. ĐẠI CƯƠNG

Viêm đại tràng mạn hay gặp nhất là do rối loạn chức năng đại tràng không có tổn thương thực thể với biểu hiện là đau và rối loạn đại tiện. Ngoài ra, còn có các thể có tổn thương thực thể như nhiễm kí sinh trùng (lị amip), lao ruột, viêm loét đại trực tràng chảy máu…

- Y học cổ truyền gọi là chứng đại trường thấp nhiệt

- Mục đích: Làm giảm đau cho bệnh nhân bị đau bụng do viêm đại tràng mạn.

2. CHỈ ĐỊNH: Đau bụng do viêm đại tràng mạn

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH: đau bụng ngoại khoa

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Người bệnh nằm nghiêng, chân dưới duỗi, chân trên co

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim tới huyệt

theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số tả: 6 - 20Hz.

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình

Điện châm ngày 1 - 3 lần khi cơn đau xuất hiện, châm cho đến khi dịu đau.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng người bệnh, cơn đau.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ: Cơn đau của người bệnh dịu dần tới hết đau.

QUY TRÌNH SỐ 37

ĐIỆN CHÂM GIẢM ĐAU DO SỎI MẬT

1. ĐẠI CƯƠNG

Đau do sỏi mật là những cơn đau do sỏi trong đường mật di chuyển gây tổn thương đường mật hoặc gây tắc đường mật làm căng, dãn đường mật phía trên chỗ tắc.

- Y học cổ truyền, đau do sỏi mật nằm trong chứng đởm thạch, hiếp thống.

- Mục đích: Làm giảm đau cho bệnh nhân bị đau do sỏi đường mật

2. CHỈ ĐỊNH: Đau bụng do sỏi mật

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH: đau bụng ngoại khoa

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Người bệnh nằm nghiêng bên trái, chân dưới duỗi, chân trên co

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim tới huyệt theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số tả: 6 - 20Hz.

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình

Điện châm ngày 1 - 3 lần khi cơn đau xuất hiện, châm cho đến khi dịu đau.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng người bệnh, cơn đau.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ: Cơn đau của người bệnh dịu dần tới hết đau.

QUY TRÌNH SỐ 38

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ VIÊM ĐA KHỚP DẠNG THẤP

1. ĐẠI CƯƠNG

- Viêm đa khớp dạng thấp là bệnh khớp mạn tính chưa rõ căn nguyên, được coi là bệnh tự miễn biểu hiện đặc trưng là hiện tượng viêm màng hoạt dịch ăn mòn ở các khớp ngoại biên đối xứng, diễn biến kéo dài, tiến triển từng đợt và xương dưới sụn gây biến dạng khớp, dính khớp và giảm chức năng hoạt động của khớp.

- Theo Y học cổ truyền Viêm đa khớp dạng thấp thuộc chứng tý chỉ sự bế tắc kinh khí ở các khớp gây đau, sưng nóng đỏ lâu ngày gây biến dạng khớp, cứng khớp

2. CHỈ ĐỊNH

- Đau sưng nóng đỏ một hay nhiều khớp xương.

- Đau co cứng các cơ không duỗi ra được.

- Đau nhức toàn thân, tê mỏi các khớp, bắp thịt, tay chân nặng nề cử động khó khăn.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Đau sưng các khớp trên bệnh cảnh nặng khác như: Hôn mê, ngộ độc, đái tháo đường, viêm tắc tĩnh mạch chi…

- Bệnh các chất tạo keo, dầy dính các khớp, nhiễm trùng các cơ, khớp.

- Bong sụn chêm khớp gối.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 6 - 20 cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

4.3. Người bệnh:

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế nằm hoặc ngồi thoải mái

5. Các bước tiến hành

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim tới huyệt theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz, Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình

Điện châm ngày một lần, kết hợp với điều trị nguyên nhân cho đến khi bệnh nhân ổn định.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 39

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ LIỆT DƯƠNG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Liệt dương là bệnh của nam giới, biểu hiện dương vật không cương (mềm rũ) hoặc có cương không đủ cứng hoặc cương cứng nhưng không bền để thực hiện cần thiết thoả mãn cho một lần giao hợp. Hiệp hội quốc tế nghiên cứu liệt dương (International Sciety for Impoten Reseach-ISIR) đã thống nhất gọi tên là Erectide Dysfunetion viết tắt là ED.

- Y học cổ truyền gọi là dương nuy và cân nuy, chủ yếu là ở tạng thận dương hao tổn, hư nhược cơ thể do can, tâm, tỳ và thận hoặc các nguyên nhân khác gây nên.

2. CHỈ ĐỊNH

- Tất cả nam giới đã quan hệ tình dục nhưng liệt dương nguyên nhân do tâm lý hoặc do các yếu tố, nguy cơ khác như hút thuốc lá, nghiện rượu, tai biến khi dùng thuốc như Cemitidine, các thuốc hướng thần, thuốc giãn cơ… quan hệ tình dục quá độ, các bệnh mạn tính, giảm Testosteron…

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Liệt dương do thực thể (sinh học) như dương vật không có thể hang, cứng dương vật (bệnh Peyromie) không có tinh hoàn, liệt tuỷ.

- Người bệnh có các chống chỉ định của châm và cứu.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế : Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

- Tất cả thầy thuốc điều trị nên là nam giới và phải am hiểu sâu về bệnh nam học nhất là liệt dương, phải biết tâm lý tiếp xúc với người bệnh.

4.2. Phương tiện

- Phòng khám và điều trị phải kín đáo, thoáng mát, không có nữ giới.

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim hào châm vô trùng

- Khay, kìm có mấu, bông, cồn 70°.

- Hộp cấp cứu chống choáng.

- Mồi ngải hoặc điếu ngải.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án theo quy định, đặc biệt phải có phần khám và điều trị cho người bệnh liệt dương

- Có vợ hoặc người tình đi theo khi hỏi quá trình sinh hoạt tình dục để đánh giá trung thực về ham muốn, độ liệt dương và nguyên nhân gây liệt dương ở người phụ nữ hay không.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.1.1. Thể thận dương hư

5.1.2. Thể tâm tỳ hư

- Thần khuyết.

5.2. Thủ thuật

- Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim tới huyệt theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

5.2.1. Thể thận dương hư

- Ôn châm hoặc châm bổ:

5.2.2. Thể tâm tỳ hư

5.2.3. Thể can khí uất

- Châm bổ:

+ Chi âm + Quy đầu

+ Thần môn

- Cứu: Thần khuyết

- Châm tả:

+ Thái xung + Kỳ môn

+ Bách hội

5.2.4. Thể đàm thấp

5.1.5. Thể khí trệ huyết ứ:

- Dùng điếu ngải cứu trên các kim đã châm 15 phút.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 15 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình: Điện châm một ngày một lần, kết hợp với điều trị nguyên nhân cho đến khi bệnh nhân ổn định.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. CHÚ Ý

- Phải loại trừ các yếu tố nguy cơ gây bệnh

- Có thể kết hợp châm cứu với thuốc Y học cổ truyền hoặc kết hợp với thuốc Y học hiện đại.

- Cần có chế độ ăn uống sinh hoạt hợp lý và tư vấn về tình dục học.

QUY TRÌNH SỐ 40

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ THỐNG KINH

1. ĐẠI CƯƠNG

- Thống kinh là trước khi có kinh, trong khi có kinh hoặc sau khi có kinh người nữ giới thấy đau nhiều ở bụng dưới, thường do nguyên nhân cơ năng như do lạnh, tinh thần căng thẳng (stress, tâm lý) và rối loạn nội tiết ở nữ giới tuổi dậy thì, phụ nữ tiền mãn kinh. Ngoài ra do nguyên nhân thực thể như u xơ tử cung, dị dạng tử cung, u nang buồng trứng…

- Theo Y học cổ truyền, do lạnh hoặc do tình chí không thư thái làm cho huyết ứ khí trệ ở bào cung mà gây đau. Ngoài ra do khí huyết hư nhược cho nên kinh mạch ở bào cung không được nuôi dưỡng đầy đủ nên gây đau

2. CHỈ ĐỊNH

- Thống kinh nguyên nhân do cơ năng

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Thống kinh nguyên nhân do thực thể thì nên điều trị theo Y học hiện đại.

- Người bị thống kinh mắc các bệnh kèm theo có chống chỉ định của châm cứu.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm vô khuẩn, loại 6 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°

- Hộp thuốc chống choáng

- Mồi ngải, điếu ngải và bao diêm để cứu

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật: Châm kim qua da nhanh, đẩy kim theo hướng xuyên kim đã định, châm phải đạt đắc khí.

5.2.1. Thể hàn

* Thể thực hàn:

* Thể hư hàn:

5.2.2 Thể huyết ứ

5.2.4. Thể khí huyết đều hư

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình

Điện châm một ngày một lần, kết hợp với điều trị nguyên nhân cho đến khi người bệnh ổn định.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. CHÚ Ý

- Nếu thuỷ châm phải thử phản ứng trước tiêm đối với thuốc dùng thuỷ châm.

- Loại trừ nguyên nhân, nên châm đón kỳ kinh trước một tuần.

QUY TRÌNH SỐ 41

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ KINH NGUYỆT KHÔNG ĐỀU

1. ĐẠI CƯƠNG

- Kinh nguyệt không đều là kinh có thay đổi về chu kỳ kinh (kinh trước kỳ, kinh sau kỳ, kinh không định kỳ), lượng kinh nhiều hoặc kinh ít, nguyên nhân chủ yếu là cơ năng như do: Stress tâm lý, rối loạn nội tiết ở tuổi dậy thì, tuổi tiền mãn kinh, đẻ nhiều, suy nhược cơ thể… ngoài ra còn do nguyên nhân thực thể như dị dạng tử dung, dày, teo niêm mạc tử cung, u tử cung buồng trứng, tổn thương cột sống.

- Theo Y học cổ truyền, nguyên nhân của bệnh thường do lạnh, ăn các thức ăn cay, nóng, rối loạn tình chí, lao động quá sức, phòng dục quá độ, thấp nhiệt hạ tiêu làm xung nhâm rối loạn sinh ra. Điều trị châm cứu có hiệu quả với các nguyên nhân do cơ năng.

2. CHỈ ĐỊNH

- Nữ giới có kinh nguyệt không đều cơ năng đã được chẩn đoán ở chuyên khoa phụ sản. Nếu do nguyên nhân khác phải điều trị Y học hiện đại có thể kết hợp với châm cứu.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH:

- Kinh nguyệt không đều do nguyên nhân thực thể

- Người bệnh có chống chỉ định của châm cứu và thuỷ châm

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y được đào tạo về châm cứu

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°

- Mồi ngải hay điếu ngải, diêm

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám chuyên khoa phụ sản chẩn đoán xác định và nguyên nhân, được làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.2.Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

5.2.1. Kinh trước kỳ:

5.2.2. Kinh sau kỳ:

5.2.3. Kinh không định kỳ:

5.2.4. Kinh nguyệt quá nhiều (đa kinh):

5.2.5. Kinh quá ít (thiểu kinh):

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, 1 liệu trình điều trị 15 - 30 ngày, có thể điều trị 2 - 3 liệu trình.

- Kết hợp với điều trị nguyên nhân cho đến khi bệnh nhân ổn định.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng người bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. CHÚ Ý

Nên loại trừ các nguyên nhân (nếu có), có thể châm trước kỳ kinh 1 tuần.

QUY TRÌNH SỐ 42

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ DI TINH

1. ĐẠI CƯƠNG

- Di tinh là tình trạng bệnh lý của nam giới tự xuất tinh mà không có giao hợp. Tinh dịch tự chảy trong khi ngủ mà không biết hoặc khi đại tiểu tiện tinh dịch ra theo, nếu nặng tinh dịch tự chảy liên tục làm cho người đàn ông suy sụp về thể chất cũng như tinh thần. Nguyên nhân thường do tâm lý chiếm tới 80 - 90% như mộng tinh, thủ dâm, hoạt tinh kéo dài. Ngoài ra có nguyên nhân khác như bệnh tâm thần, tổn thương cột sống, tổn thương cơ quan sinh dục, viêm u tuyến tiền liệt, viêm bao quy đầu và dương vật hoặc hệ tiết niệu…

- Theo Y học cổ truyền, di tinh được coi là bệnh của thận âm (vì tinh dịch thuộc âm) bị rối loạn, nguyên nhân có thể do nội nhân (thất tình), do ngoại nhân thấp nhiệt hạ tiêu, do bất ngoại nội nhân đều gây ảnh hưởng trực tiếp thận âm hoặc gây ảnh hưởng tới thận dương, tâm, tỳ, can, sau đó ảnh hưởng tới thận âm làm thận âm bị rối loạn gây nên.

2. CHỈ ĐỊNH

- Nam giới từ tuổi thành niên có di tinh.

- Nguyên nhân di tinh là do tâm lý, nếu do các nguyên nhân khác phải kết hợp với Y học hiện đại để điều trị các nguyên nhân đó.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Di tinh không do nguyên nhân tâm lý.

- Người bệnh có các chống chỉ định của châm cứu và thuỷ châm.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế:

- Bác sỹ, y sỹ, lương y được đào tạo về châm cứu

- Thầy thuốc điều trị nên là nam giới, hiểu sâu về bệnh nam học nhất là di tinh, phải biết tâm lý tiếp xúc với người bệnh.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°

- Mồi ngải hay điếu ngải, diêm

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án theo quy định, đặc biệt phải có phần dùng khám cho người bệnh về di tinh.

- Có vợ hoặc có người tình đi cùng để hỏi tình hình sinh hoạt tình dục góp phần đánh giá trung thực về di tinh và nguyên nhân gây di tinh.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2.Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

5.2.1. Thể thận dương hư:

+ Cứu hoặc ôn châm theo phương pháp bổ các huyệt sau:

5.2.2. Thể âm hư hỏa vượng - Tâm thận bất giao:

5.2.3. Thể tâm tỳ hư:

5.2.4. Thể thấp nhiệt hạ tiêu:

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, 1 liệu trình điều trị 15 - 30 ngày, có thể điều trị 2 - 3 liệu trình.

- Kết hợp với điều trị nguyên nhân cho đến khi bệnh nhân ổn định.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng người bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. CHÚ Ý

- Cần loại trừ các nguyên nhân yếu tố nguy cơ gây bệnh.

QUY TRÌNH SỐ 43

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ LIỆT DÂY THẦN KINH SỐ VII NGOẠI BIÊN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Liệt dây thần kinh số VII ngoại biên là mất hoặc giảm vận động nửa mặt của những cơ bám da mặt do dây thần kinh số VII chi phối, có dấu hiệu Charles-Bell dương tính.

- Theo Yhọc cổ truyền, bệnh thuộc chứng “khẩu nhãn oa tà” do phong hàn, phong nhiệt, huyết ứ xâm phạm vào lạc mạch của ba kinh dương ở mặt làm khí huyết kém điều hoà kinh cân thiếu dinh dưỡng không co lại được. Bệnh nhân thường có biểu hiện miệng méo, mắt bên liệt nhắm không kín.

2. CHỈ ĐỊNH

Liệt thần kinh số VII do lạnh, nhiễm khuẩn, nhiễm virus, chấn thương.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Liệt thần kinh số VII trong bệnh cảnh nặng khác: hôn mê, u não, áp xe não, suy hô hấp, tai biến mạch máu não vùng thân não, bệnh nhân tâm thần.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y đã được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa hoặc ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trung da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz, Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 15 - 30 lần châm tuỳ theo mức độ bệnh và đáp ứng điều trị.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: toàn trạng bệnh nhân

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 44

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ ĐAU DÂY THẦN KINH SỐ V

1. ĐẠI CƯƠNG

- Đau dây thần kinh số V tiên phát (đau dây thần kinh tam thoa) là những cơn đau xuất hiện đột ngột dữ dội ở vùng da một bên mặt. Cơn đau xuất hiện tự nhiên hay do đụng chạm vào “điểm bùng nổ”. Trong cơn đau bệnh nhân có thể có co giật cơ mặt, vã mồ hôi, chảy nước mắt, nước mũi. Phần lớn bệnh nhân trên 50 tuổi. Khám ngoài cơn không thấy có triệu chứng khách quan thần kinh.

- Theo Y học cổ truyền, đau thần kinh số V thuộc chứng “Thống phong” do Trường Vị nhiệt hoặc Can Đởm nhiệt sinh phong nhiệt đi lên gây tắc trở vận hành khí huyết các kinh dương cùng bên mặt.

2. CHỈ ĐỊNH

Đau dây thần kinh V tiên phát (đau dây thần kinh tam thoa)

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Đau thần kinh V nằm trong bệnh cảnh có tổn thương thần kinh thực thể: liệt cơ nhai, mất phản xạ giác mạc, liệt các dây thần kinh sọ não khác, xơ cứng rải rác, u não.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y đã được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa hoặc ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh đẩy kim từ từ theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

Mỗi lần chọn 6 - 8 huyệt dưới đây, châm tả:

* Tổng huyệt:

+ Bách hội + Phong trì

+ A thị huyệt + Hợp cốc

* Chọn các huyệt nằm trên vùng da do nhánh dây thần V chi phối:

- Đau nhánh V1:

+ Dương bạch xuyên Ngư yêu

+ Toản trúc xuyên Tình minh

+ Thái dương xuyên Đồng tử liêu

+ Đầu duy

- Đau nhánh V2:

+ Quyền liêu hướng khe chân bướm hàm

+ Ế phong

+ Suất cốc

+ Nhĩ môn xuyên Thính cung

+ Nghinh hương

- Đau nhánh V3:

+ Địa thương xuyên Giáp xa

+ Thừa tương

+ Hạ quan

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 10 - 15 lần châm tuỳ theo mức độ bệnh và đáp ứng điều trị.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: toàn trạng bệnh nhân, cường độ và tần số cơn đau

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 45

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ VẸO CỔ CẤP

1. ĐẠI CƯƠNG

- Vẹo cổ cấp là chứng bệnh thường gặp trong lâm sàng, xuất hiện đau vùng vai gáy đột ngột khám thấy cơ vùng vai gáy (cơ thang, cơ ức đòn chũm co cứng), quay cổ khó khăn. Nguyên nhân thường do khi ngủ gối quá cao, nhiễm lạnh hoặc do vận động sai tư thế.

- Theo Y học cổ truyền, bệnh thuộc chứng “Lạc chẩm” do tấu lý sơ hở, phong hàn xâm nhập gây tổn thương kinh lạc hoặc do ngủ lệch gối, tư thế cổ không tự nhiên gây co rút cân mạch.

2. CHỈ ĐỊNH

Vẹo cổ cấp do lạnh, do vận động sai tư thế.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Vẹo cổ cấp trong bệnh cảnh có ép tuỷ cổ (viêm tuỷ, thoát vị đĩa đệm thể trung tâm, u tuỷ, rỗng tuỷ …)

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y đã được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh đẩy kim từ từ theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

Mỗi lần chọn 4 - 6 huyệt dưới đây, châm tả:

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 5 - 10 lần châm tuỳ theo mức độ bệnh và đáp ứng điều trị.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: toàn trạng bệnh nhân, vận động cổ. hiệu quả giảm đau.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 46

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ HỘI CHỨNG VAI GÁY

1. ĐẠI CƯƠNG

- Hội chứng đau vai gáy là bệnh hay gặp trên lâm sàng, bệnh liên quan đến bệnh lý đốt sống cổ. Tuỳ theo mức độ và vị trí tổn thương bệnh nhân có những rối loạn cảm giác và vận động do các rễ thần kinh thuộc đám rối thần kinh cánh tay chi phối. Thường gặp đau hoặc tê sau gáy lan xuống vai tay có thể đơn độc hoặc kết hợp với yếu, giảm trương lực các cơ tương ứng với các rễ thần kinh bị thương tổn chi phối.

- Theo Y học cổ truyền, do tấu lý sơ hở phong hàn thấp thừa cơ xâm nhập gây tổn thương kinh lạc, cản trở lưu thông khí huyết, gây đau. Bệnh lâu ngày gây tổn thương cân cơ gây yếu, teo cơ.

2. CHỈ ĐỊNH : Đau vai gáy do thoái hoá đốt sống cổ

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Đau vai gáy trong bệnh cảnh có ép tuỷ cổ (viêm tuỷ, thoát vị đĩa đệm thể trung tâm, u tuỷ, rỗng tuỷ …)

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y đã được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh đẩy kim từ từ theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

Mỗi lần chọn 6 - 8 huyệt dưới đây, châm tả:

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 10 - 20 lần châm tuỳ theo mức độ bệnh và đáp ứng điều trị.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: toàn trạng bệnh nhân, rối loạn cảm giác, vận động.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 47

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ ĐAU DÂY THẦN KINH LIÊN SƯỜN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Đau dây thần kinh liên sườn là bệnh cảnh xuất hiện khi dây thần kinh liên sườn bị tổn thương (viêm nhiễm, chèn ép) tuỳ vào vị trí mức độ, số lượng dây thần kinh liên sườn bị tổn thương trên lâm sàng mà bệnh nhân có biểu hiện khác nhau. Bệnh thường đau tại nơi tổn thương khi ấn vào, đau chạy dọc theo đường đi của dây thần kinh, đau tăng khi ho, hít thở sâu, căng dãn lồng ngực. Đau thần kinh liên sườn hay gặp trong bệnh lý cột sống, chấn thương lồng ngực, Zona.

- Theo Y học cổ truyền, bệnh thuộc chứng “ Hiếp thống” do Can khí uất kết, Can hoả quá mạnh hoặc do khí trệ huyết ứ. đàm ẩm. Bệnh nhân thường đau một hoặc hai bên mạng sườn, ngực sườn đầy tức, dễ cáu giận, miệng đắng, mạch huyền, khẩn.

2. CHỈ ĐỊNH

Đau thần kinh liên sườn do lạnh, sau chấn thương, Zona.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Đau thần kinh liên sườn triệu chứng trong bệnh cảnh có ép tuỷ (Lao cột sống, u tuỷ, chấn thương cột sống …)

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y đã được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70°

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm nghiêng, bên đau quay lên phía trên

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Nội quan - Chương môn - Đại bao

- Thiên trì - Hành gian - A thị huyệt

- Phong long - Kỳ môn - Chi câu

- Can du - Thái khê - Huyết hải

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh đẩy kim từ từ theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

Mỗi lần chọn 6 - 8 huyệt dưới đây, châm tả, kim nghiêng 45°:

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 10 - 15 lần châm tuỳ theo mức độ bệnh và đáp ứng điều trị.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: toàn trạng bệnh nhân, diễn biến đau.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim : dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 48

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT XOANG SÀNG HÀM

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật xoang sàng hàm.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật xoang sàng hàm tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Viêm xoang sàng hàm, polyp mũi, lệch vách ngăn mũi có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa Tai mũi họng.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại: 6 - 8 - 10cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống,

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống.

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh:

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa tai mũi họng theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay và vùng mặt khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

Châm tả các huyệt ở hai bên:

- Hợp cốc: châm kim nghiêng 45°, sâu 1 - 2 thốn

- Ngoại quan: châm kim nghiêng 60 - 70°, sâu 1,5 - 2,5 thốn

- Ế phong: châm kim nghiêng 60 - 70° hướng về phía xoang sàng hàm, sâu 3 - 4 thốn.

- Quyền liêu xuyên Nghinh hương: mãng châm, kim nghiêng 45°.

- Tỵ thông: châm kim nghiêng 30°, sâu 0,5 thốn

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a.Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5μg/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường: Fentanyl 2μg/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Châm huyệt Quyền liêu nếu sâu quá, kim sẽ vào trong miệng, phải chỉnh kim nông hơn.

- Châm huyệt Ế phong vướng xương hàm trên và dưới, không đạt yêu cầu về độ sâu và gây đau: rút kim ra và châm lại.

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, lạnh toát: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ đầu ngón tay lên. Sau 20 - 25 phút cảm giác này lan đến khuỷu tay, bệnh nhân không nhấc được bàn tay, cẳng tay, đồng thời vùng má có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 49

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT VIÊM TAI XƯƠNG CHŨM

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật viêm tai xương chũm.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật viêm tai xương chũm tiến hành thuận lợi và an toàn

2. CHỈ ĐỊNH

- Những bệnh nhân bị viêm tai xương chũm có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa tai mũi họng.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại: 6 - 8 - 10cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống,

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống.

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu khi cần.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa tai mũi họng theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

Châm tả các huyệt ở hai bên:

- Hợp cốc: châm kim nghiêng 45°, sâu 1 - 2 thốn

- Ngoại quan: châm kim nghiêng 60 - 70°, sâu 1,5 - 2,5 thốn

- Ế phong: châm kim vuông góc với mặt da, sâu 1,5 - 2 thốn.

- Suất cốc ở bên bệnh: châm kim nghiêng 10 - 15°, sâu 1,5 - 2 thốn.

- Phong trì xuyên An miên II: châm tả, sâu 1,5 - 2 thốn, phải đạt đắc khí.

- Nhĩ môn xuyên Thính hội: châm kim nghiêng 10 - 15°, sâu 1,5 - 2 thốn.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5μg/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường

- Fentanyl 2μg/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, lạnh toát. Xử lý: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ đầu ngón tay lên. Sau 20 - 25 phút cảm giác này lan đến khuỷu tay, bệnh nhân không nhấc được bàn tay, cẳng tay, đồng thời vùng tai có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 50

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT MẮT

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật mắt.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật mắt tiến hành thuận lợi và an toàn

2. CHỈ ĐỊNH

- Những bệnh nhân glôcôm, đục thủy tinh thể, quặm, lác, mộng mắt có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa mắt.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại: 6 - 8 - 10cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống.

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh:

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa mắt theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay và vùng mặt khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo

hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

Châm tả các huyệt:

- Hợp cốc 2 bên: châm kim nghiêng 45°, sâu 1 - 2 thốn.

- Nội quan 2 bên: châm kim nghiêng 60 - 70°, sâu 1,5 - 2,5 thốn.

- Toản trúc xuyên Ty trúc không: kim nghiêng 15°.

- Ế phong: châm kim nghiêng 60 - 70° hướng về phía mắt mổ, sâu 3 - 4 thốn.

- Thái dương: châm kim nghiêng 35°, sâu 1 - 1,5 thốn, đưa kim qua khe xương nhỏ giữa cung gò má và xương thái dương, khi đắc khí bệnh nhân có cảm giác tức sâu vào sau hốc mắt.

- Quyền liêu: châm kim thẳng góc, phải đưa được mũi kim vào khe bướm hàm, bệnh nhân có cảm giác tức vào sau hốc mắt.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ: Seduxen 0,2mg/kg tiêm bắp trước khi châm.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Châm huyệt Quyền liêu nếu sâu quá, kim sẽ vào trong miệng, phải chỉnh kim nông hơn.

- Châm huyệt ế phong vướng xương hàm trên và dưới, không đạt yêu cầu về độ sâu và gây đau: rút kim ra và châm lại.

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, lạnh toát. Xử lý: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ đầu ngón tay lên. Sau 20 - 25 phút cảm giác này lan đến khuỷu tay, bệnh nhân không nhấc được bàn tay, cẳng tay, đồng thời vùng mắt có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 51

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT AMIDAN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật amidan.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật amidan tiến hành thuận lợi và an toàn

2. CHỈ ĐỊNH

- Những bệnh nhân có chỉ định cắt amidan của chuyên khoa tai mũi họng.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 10cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, 10ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Seduxen 10mg x 01 ống

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp.

4.3. Người bệnh

- Hồ sơ bệnh án chuyên khoa tai mũi họng theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Hợp cốc - Nội quan

- Amidan - Thiên đột

- Thượng liêm tuyền.

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, vai kê gối để đầu ngửa ra sau, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo

hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

Châm tả:

- Hợp cốc 2 bên: châm kim nghiêng 45°, sâu 1 - 2 thốn.

- Nội quan 2 bên: châm kim nghiêng 30°, sâu 1,5 - 2,5 thốn.

- Amidan 2 bên: châm sâu 1,5 - 2,5 thốn hướng về gốc lưỡi cùng bên.

- Thiên đột: châm sâu 0,5 - 1 thốn.

- Thượng liêm tuyền: châm sâu 1 - 1,5 thốn, hướng kim về gốc lưỡi.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

Tiêm tĩnh mạch chậm trước khi mổ 10 - 15 phút:

- Atropin sunphat 0,25μg x 01 ống.

- Seduxen 10mg x 01 ống.

6 THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, lạnh toát. Xử trí: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ đầu ngón tay lên. Sau 20 - 25 phút cảm giác này lan đến khuỷu tay, bệnh nhân không nhấc được bàn tay, cẳng tay, đồng thời vùng mổ có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 52

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT BƯỚU CỔ

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật bướu cổ.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật bướu cổ tiến hành thuận lợi và an toàn

2. CHỈ ĐỊNH

- Bướu tuyến giáp đơn thuần có chỉ định phẫu thuật.

- Basedow đã có chỉ định phẫu thuật.

- U nang giáp móng có chỉ định phẫu thuật.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 10cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa phẫu thuật u bướu theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang, kê gối cho cổ ngửa tối đa.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Hợp cốc: châm kim nghiêng 45°, sâu 1 - 1,5 thốn

+ Nội quan: châm kim nghiêng 30°, sâu 1 - 1,5 thốn

+ Ế phong: châm kim nghiêng 30°, sâu 2 - 2,5 thốn

- Nếu bướu to, dùng phương pháp mãng châm:

+ Nhân nghinh xuyên Khí xá hoặc Phù đột xuyên Khuyết bồn

+ Khuyết bồn xuyên Khí xá hoặc Vân môn xuyên Du phủ

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5μg/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường

- Fentanyl 2μg/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, lạnh toát. Xử trí: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ đầu ngón tay lên. Sau 20 - 25 phút cảm giác này lan đến khuỷu tay, bệnh nhân không nhấc được bàn tay, cẳng tay, đồng thời vùng cổ có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật. Trong quá trình mổ bệnh nhân phải hoàn toàn tỉnh táo, phối hợp được với kỹ thuật viên để kiểm soát được giọng nói.

QUY TRÌNH SỐ 53

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT SỎI NIỆU QUẢN MỘT PHẦN BA TRÊN, SỎI ĐÀI BỂ THẬN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật sỏi niệu quản một phần ba trên, sỏi đài bể thận.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật sỏi niệu quản một phần ba trên, sỏi đài bể thận tiến hành thuận lợi và an toàn

2. CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh có sỏi niệu quản một phần ba trên, sỏi đài bể thận có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa tiết niệu.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng, loại 6 - 8 - 10 - 30cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa tiết niệu theo quy định

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. Các bước tiến hành

5.1. Phác đồ huyệt

- Tam âm giao

- Túc tam lý

- Giáp tích D8, D10, L2.

- Đường mổ: 2 kim song song 2 bên đường mổ, xuất phát từ huyệt giáp tích tương ứng.

5.2. Tư thế người bệnh: nằm nghiêng, phía mổ quay lên trên, kê gối ở mạng sườn đối diện.

- Tay bên mổ vòng lên ôm đầu.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao 2 bên: châm tả, kim nghiêng góc 45° sâu 1,5 - 2 thốn.

- Túc tam lý 2 bên: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn.

- Giáp tích D8, D10, L2: châm tả, kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn.

- Đường mổ: áp dụng thủ thuật cung châm, kim dài 30cm.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5μg/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường

- Fentanyl 2μg/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Huyệt đường mổ: phải luôn luôn kiểm soát mũi kim không để mũi kim vào trong ổ bụng.

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, lạnh toát. Xử lý: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Sau khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ ngón chân lên. Sau 20 - 25 phút, cảm giác này lan lên đến đầu gối, đồng thời vùng bụng trên có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 54

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT SỎI NIỆU QUẢN MỘT PHẦN BA GIỮA VÀ DƯỚI

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật sỏi niệu quản một phần ba giữa và dưới.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật sỏi niệu quản một phần ba giữa và dưới tiến hành thuận lợi và an toàn

2. CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh có sỏi niệu quản ở một phần ba giữa và một phần ba dưới, có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa tiết niệu.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng: loại 6 - 8 - 10 - 30cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc: Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống, Seduxen 10mg x 01 ống, Morphin 10mg x 01 ống, Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống.

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Hồ sơ bệnh án thường quy chuyên khoa tiết niệu theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao: châm tả, kim nghiêng góc 45° sâu 1,5 - 2 thốn.

- Túc tam lý: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn.

- Giáp tích D8, D10, L2: châm tả, kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn.

- Đường mổ:

+ Đới mạch xuyên Duy đạo, mãng châm.

+ Đại hoành xuyên Phủ xá, mãng châm.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5μg/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường

- Fentanyl 2μg/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Huyệt đường mổ: phải luôn luôn kiểm soát mũi kim không để mũi kim vào trong ổ bụng.

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, lạnh toát. Xử lý: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Sau khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ ngón chân lên. Sau 20 - 25 phút, cảm giác này lan lên đến đầu gối, đồng thời vùng bụng có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 55

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT DẠ DÀY

1. ĐẠI CƯƠNG

- Định nghĩa: Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật dạ dày.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật dạ dày tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Những bệnh nhân hẹp môn vị, loét bờ cong nhỏ, loét dạ dày, xuất huyết tiêu hóa nhiều lần có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa tiêu hóa.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 10 - 30cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống,

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa tiêu hóa theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3.Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao: châm tả, kim nghiêng góc 45° sâu 1,5 - 2 thốn.

- Túc tam lý: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn.

- Giáp tích D8, D12: châm tả, kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn.

- Dùng phương pháp mãng châm, châm các huyệt đạo:

+ Thiên khu xuyên Bất dung

+ Chương môn xuyên Kỳ môn

+ Nhân nghinh xuyên Khí xá

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5μg/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường:

- Fentanyl 2μg/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, lạnh toát. Xử lý: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Sau khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ ngón chân lên. Sau 20 - 25 phút, cảm giác này lan lên đến đầu gối, đồng thời vùng bụng trên có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 56

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT LẤY SỎI TÚI MẬT, CẮT TÚI MẬT

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật lấy sỏi túi mật, cắt túi mật.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật lấy sỏi túi mật, cắt túi mật tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Những bệnh nhân bị sỏi túi mật, viêm túi mật mạn tính có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa tiêu hóa.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả do.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 20cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án thường quy chuyên khoa tiêu hóa.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao: châm tả, kim nghiêng góc 45° sâu 1,5 - 2 thốn, phải đạt đắc khí.

- Túc tam lý: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn, phải đạt đắc khí.

- Giáp tích D10, D12: châm tả, kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn, phải đạt đắc khí.

- Đường mổ:

+ Thiên khu xuyên Bất dung: mãng châm, phải đạt đắc khí.

+ Đới mạch xuyên Kỳ môn: mãng châm, phải đạt đắc khí.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ số 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5μg/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường:

- Fentanyl 2μg/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Huyệt đường mổ: phải kiểm soát được mũi kim không để mũi kim vào trong ổ bụng.

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, lạnh toát. Xử lý: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Sau khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ ngón chân lên. Sau 20 - 25 phút, cảm giác này lan lên đến đầu gối, đồng thời vùng bụng trên có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 57

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT SỎI BÀNG QUANG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật lấy sỏi bàng quang.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật lấy sỏi bàng quang tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Bệnh nhân có sỏi bàng quang, có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa tiết niệu.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 10 - 30cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa tiết niệu theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao 2 bên: châm tả, kim nghiêng 45° sâu 1,5 - 2 thốn.

- Túc tam lý 2 bên: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn.

- Giáp tích D12, L2 2 bên: châm kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn.

- Thứ liêu 2 bên: phải đưa được kim vào lỗ xương cùng, bệnh nhân có cảm giác tức xuống mặt sau mông hoặc tức vào trong tiểu khung.

- Đường mổ: Dùng phương pháp Mãng châm:

+ Châm Thiên khu xuyên Hoành cốt (nếu mổ đường trắng giữa)

+ Châm Duy đạo xuyên Hoành cốt, Ngũ xu xuyên Thiên khu (nếu mổ đường vòng cung).

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ số 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5μg/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường:

- Fentanyl 2μg/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Huyệt đường mổ: phải luôn luôn kiểm soát mũi kim không để mũi kim vào trong ổ bụng.

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, người lạnh toát. Xử trí: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Sau khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ ngón chân lên. Sau 20 - 25 phút, cảm giác này lan lên đến đầu gối, đồng thời vùng bụng dưới có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 58

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT THOÁT VỊ BẸN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật thoát vị bẹn.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật thoát vị bẹn tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Những bệnh nhân bị thoát vị bẹn có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa tiêu hóa.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 10 - 30cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống,

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống.

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa tiêu hóa theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt:

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao 2 bên: châm tả, kim nghiêng góc 45° sâu 1,5 - 2 thốn

- Túc tam lý 2 bên: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn

- Giáp tích D12 bên mổ: châm kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn

- Thứ liêu bên mổ: phải đưa được kim vào lỗ xương cùng, bệnh nhân có cảm giác tức xuống mặt sau mông hoặc tức vào trong tiểu khung.

- Đường mổ: dùng phương pháp mãng châm:

+ Thiên khu xuyên Khí xung

+ Duy đạo xuyên Xung môn

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ số 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5μg/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường:

- Fentanyl 2μg/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Huyệt đường mổ: phải luôn luôn kiểm soát mũi kim không để mũi kim vào trong ổ bụng.

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, lạnh toát. Xử lý: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Sau khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ ngón chân lên. Sau 20 - 25 phút, cảm giác này lan lên đến đầu gối, đồng thời vùng bụng dưới có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 59

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT U XƠ TỬ CUNG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật u xơ tử cung.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật u xơ tử cung tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh có u xơ tử cung, có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa sản.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 10 - 30cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống, Seduxen 10mg x 01 ống,

Morphin 10mg x 01 ống, Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống.

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa sản theo quy định.

- Được giải thích để biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao 2 bên: châm tả, kim nghiêng góc 45° sâu 1,5 - 2 thốn.

- Túc tam lý 2 bên: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn.

- Giáp tích D12, L2: châm kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn.

- Thứ liêu: phải đưa được kim vào lỗ xương cùng, bệnh nhân có cảm giác tức xuống mặt sau mông hoặc tức vào trong tiểu khung.

- Đường mổ: dùng phương pháp Mãng châm:

+ Thiên khu xuyên Hoành cốt (nếu mổ đường trắng giữa)

+ Duy đạo xuyên Hoành cốt

+ Ngũ xu xuyên Thiên khu (nếu mổ đường vòng cung).

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ số 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5μg/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường:

- Fentanyl 2μg/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Huyệt đường mổ: phải luôn luôn kiểm soát mũi kim không để mũi kim vào trong ổ bụng.

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, lạnh toát. Xử lý: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Sau khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ ngón chân lên. Sau 20 - 25 phút, cảm giác này lan lên đến đầu gối, đồng thời vùng bụng dưới có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 60

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT U NANG BUỒNG TRỨNG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật u nang buồng trứng.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật u nang buồng trứng tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh có u nang buồng trứng, có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa sản.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 10 - 30cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

3.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa sản theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao 2 bên: châm tả, kim nghiêng góc 45° sâu 1,5 - 2 thốn

- Túc tam lý 2 bên: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn

- Giáp tích D12, L2 2 bên: châm kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn.

- Thứ liêu 2 bên: phải đưa được kim vào lỗ xương cùng, bệnh nhân có cảm giác tức xuống mặt sau mông hoặc tức vào trong tiểu khung.

- Đường mổ: dùng phương pháp Mãng châm:

+ Thiên khu xuyên Hoành cốt 2 bên (nếu mổ đường trắng giữa)

+ Duy đạo xuyên Hoành cốt 2 bên

+ Ngũ xu xuyên Thiên khu 2 bên (nếu mổ đường vòng cung).

- Nếu đường mổ vòng cung chỉ ở một bên thì chỉ châm kim đường mổ bên mổ.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ số 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5μg/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường:

- Fentanyl 2μg/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Huyệt đường mổ: phải luôn luôn kiểm soát mũi kim không để mũi kim vào trong ổ bụng.

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, lạnh toát: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Sau khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ ngón chân lên. Sau 20 - 25 phút, cảm giác này lan lên đến đầu gối, đồng thời vùng bụng dưới có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 61

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT U VÚ, UNG THƯ VÚ

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật u vú, ung thư vú.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật u vú, ung thư vú tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh nhân có u lành ở vú hoặc ung thư vú có thể di căn hoặc hoặc chưa, có chỉ định phẫu thuật patay, hoặc nạo vét hạch nách của chuyên khoa u bướu.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 15 - 25cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc: Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống, Seduxen 10mg x 01 ống, Morphin 10mg x 01 ống, Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống.

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa u bướu theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang, tay bên mổ dang tối đa.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Hợp cốc: châm kim nghiêng 45°, sâu 1 - 2 thốn

+ Nội quan: châm kim nghiêng 60 - 70°, sâu 1,5 - 2,5 thốn

- Mãng châm:

+ Thiên tuyền xuyên Cực tuyền

+ Kiên trinh xuyên Cực tuyền

- Đường mổ:

+ Kỳ môn: dùng kim 15cm châm nghiêng 15°, hướng kim về phía huyệt Nhũ căn bên đối diện, luồn kim dưới da và trên các xương sườn, dài 6 - 7 thốn (12 - 15cm).

+ Đại bao: dùng kim dài 15cm châm kim nghiêng 10 - 15°, hướng kim về phía Cực tuyền, luồn kim dưới da và trên các xương sườn, dài 5 - 6 thốn (10 - 12cm).