Thông tư 31-TC/CN Ban hành ngày 27/05/1991

a. Phương thức bảo toàn vốn cố định là : Xác định đúng nguyên giá TSCĐ, trên cơ sở đó tính đúng và tính đủ khấu hao cơ bản và KHSCL TSCĐ để tạo nguồn thay thế và duy trì năng lực sản xuất của TSCĐ.

Ngoài ra, các đơn vị kinh tế cơ sở phải tự đầu tư mở rộng và phát triển sản xuất, đổi mới trang thiết bị bằng nguồn quỹ khuyến khích phát triển sản xuất trích từ lợi nhuận để lại xí nghiệp.

a. Phương thức bảo toàn vốn lưu động là: định kỳ tháng, quý, năm, đơn vị kinh tế cơ sở phải xác định các khoản, chênh lệch giá tài sản lưu động định mức hiện có ở xí nghiệp, bao gồm các khâu: vật tư dự trữ, bán thành phẩm, sản phẩm dở dang và thành phẩm (tính theo giá thành) và chênh lệch tỷ giá số dư ngoại tệ (nếu có) - để bổ sung vốn lưu động. Đây là số vốn lưu động thực tế đã bảo toàn được của xí nghiệp.

Các khoản chênh lệch giá đó được xác định trong mọi trường hợp thay đổi giá của vật tư do Nhà nước định và các loại vật tư mua vào trên cơ sở giá cả thoả thuận trên thị trường.

Trường hợp có tăng giá các loại vật tư dùng trong sản xuất sản phẩm của xí nghiệp, nhưng đến thời điểm tăng giá không có vật tư dự trữ và do đó không phát sinh chênh lệch thì đơn vị xí nghiệp phải tự bổ sung vốn lưu động từ nguồn vốn tự tạo: quỹ khuyến khích phát triển sản xuất trích từ lợi nhuận để lại xí nghiệp.

a. Nếu số vốn cố định và vốn lưu động đến cuối năm của xí nghiệp thực tế đã tự bảo toàn được thấp hơn so với số phải bảo toàn như quy định ở mục 1 và 2 nói trên thì xí nghiệp có trách nhiệm xử lý như sau :

- Nếu vốn cố định không được bảo toàn do giá trị TSCĐ, chưa được tính đủ thì phải điều chỉnh tăng giá TSCĐ, và do đó nguồn trích khấu hao trong giá thành cũng tăng lên tương ứng (trường hợp xí nghiệp phải lùi mức khấu hao thì cũng không lùi nguyên giá TSCĐ).

- Nếu vốn lưu động không được bảo toàn do không tính đủ các khoản chênh lệch giá vật tư, sản phẩm dở dang, thành phẩm tồn kho thì phải bổ sung thêm các khoản chênh lệch giá đó. Trường hợp số thiếu hụt về chênh lệch giá đó nằm trong giá thành sản phẩm đã tiêu thụ thì phải điều chỉnh tăng lại giá thành sản phẩm tiêu thụ, giảm lãi xí nghiệp.

- Trường hợp không bảo toàn được vốn lưu động do không có vật tư dự trữ và do đó không có chênh lệch giá vào các thời điểm tăng giá thì xí nghiệp có trách nhiệm tự bổ sung bằng nguồn quỹ xí nghiệp của mình, trong đó chủ yếu là nguồn quỹ khuyến khích phát triển sản xuất của xí nghiệp.

- Trường hợp do mất mát, hư hỏng vật tư, tài sản, làm giảm vốn thì phải sử dụng vốn tự có về đầu tư XDCB của xí nghiệp, trong đó có quỹ khuyến khích phát triển sản xuất để tự bù đắp.

- Trường hợp xí nghiệp có khó khăn trong việc tạo nguồn bảo toàn vốn thì trước hết xí nghiệp phải xử lý bảo toàn vốn ngân sách cấp. Trường hợp không có nguồn quỹ khuyến khích phát triển sản xuất để bổ sung vốn thì xí nghiệp phải chuyển phần vốn đã tự bổ sung sang bù đắp đủ cho vốn phải bảo toàn thuộc phần ngân sách cấp. Trường hợp nguồn vốn để tự bổ sung của xí nghiệp cũng không còn thì xí nghiệp có trách nhiệm tự bù đắp trong những năm sau. Đồng thời phân tích nguyên nhân và truy cứu trách nhiệm của giám đốc xí nghiệp (nếu cần).

Xí nghiệp có trách nhiệm báo cáo các phương án xử lý các khoản chênh lệch bảo toàn vốn nói trên với cơ quan quản lý cấp trên và cơ quan tài chính cùng cấp trong dịp xét duyệt quyết toán hàng năm và do các cơ quan này duyệt y.

Mọi tổn thất hao hụt vốn và không bảo toàn được vốn phát sinh trong nhiệm kỳ giám đốc nào thì giám đốc đó phải chịu trách nhiệm trước pháp luật cho đến khi xử lý xong.

Các trường hợp không bảo toàn được vốn do các nguyên nhân khách quan như thiên tai, địch họa ... không thể khắc phục được mặc dù xí nghiệp đã có các biện pháp đề phòng, thì được xem xét cụ thể để xử lý giảm vốn hoặc đưa vào lãi lỗ theo các quy định hiện hành.

b. Trường hợp số vốn cố định và vốn lưu động đã bảo toàn được cao hơn số phải bảo toàn thì phần chênh lệch cao hơn đó xí nghiệp không phải nộp tiền sử dụng vốn. Tuy nhiên xí nghiệp không được tính khấu hao vượt quá mức qui định của Nhà nước hoặc chiếm dụng vốn khách hàng để dự trữ vật tư ăn chênh lệch giá.

c. Ngoài trách nhiệm bảo toàn vốn, các xí nghiệp có trách nhiệm phát triển vốn trên cơ sở quỹ khuyến khích phát triển sản xuất trích từ lợi nhuận để lại xí nghiệp và phần vốn KHCB để lại xí nghiệp dùng để đầu tư XDCB cho xí nghiệp.

a. Căn cứ kết quả đánh giá lại TSCĐ (theo quyết định của Nhà nước hoặc xí nghiệp tự đánh giá nhằm bảo toàn vốn cố định):

Nợ TK 10 - Tài sản cố định (tăng nguyên giá)

Có TK 11 - Hao mòn TSCĐ (tăng hao mòn)

Có TK 80 - Nguồn vốn cố định (tăng vốn cố định).

b. Cuối năm, khi xét duyệt quyết toán về bảo toàn vốn cố định, nếu nguồn vốn cố định chưa được bảo toàn đủ so với số phải bảo toàn thì xí nghiệp phải tiếp tục đánh giá lại TSCĐ theo đúng với thực tế, hoặc phải bổ sung bằng quỹ khuyến khích phát triển sản xuất v.v... như quy định ở mục 3, phần II nói trên.

- Nếu đánh giá lại TSCĐ thì ghi sổ như bút toán a.

- Nếu bổ sung  bằng quỹ và chênh lệch giá, ghi:

Nợ TK 83 - Quỹ xí nghiệp (831, 832...)

Có TK 82 - nguồn vốn XDCB.

a. Xí nghiệp đánh giá lại vật tư, hàng hóa, sản phẩm, ngoại tệ.. tồn kho theo khả năng bảo toàn vốn lưu động (xí nghiệp tự đánh giá  hoặc theo quyết định của Nhà nước).

- Nếu tăng giá

Nợ TK 20, 21, 22, 23, 24, 25, 50, 51...

Có TK 65 - Chênh lệch tỷ giá và chỉ số giá

- Nếu giảm giá: ghi ngược lại.

b. Bổ sung vốn lưu động (theo số phải bảo toàn)

- Bằng chênh lệch giá :

Nợ TK 65 - Chênh lệch tỷ giá và chỉ số giá

Có TK 81 - nguồn vốn lưu động

- Bằng quỹ PTSX, quỹ dự trữ tài chính:

Nợ TK83 - Quỹ xí nghiệp

Có TK81 - Nguồn vốn lưu động