Quyết định 1925/QĐ-KTNN 2021 ban hành Hướng dẫn kiểm toán hoạt động

- Mục tiêu kiểm toán cần liên quan đến một, hai hoặc cả ba nguyên tắc về tính kinh tế, tính hiệu quả và tính hiệu lực, cần rõ ràng và có thể kết luận được, tránh các trường hợp đưa ra mục tiêu chung chung, khó kết luận.

(Ví dụ: Tính kinh tế: Đánh giá hoạt động mua sắm (hoặc đấu thầu) của chương trình/dự án/hoạt động/đơn vị… có đảm bảo tính kinh tế hay không; Tính hiệu quả: Đánh giá việc phân bổ, sử dụng nguồn lực (tài chính, nhân sự) của chương trình/dự án/hoạt động/đơn vị… có đảm bảo tính hiệu quả hay không; Tính hiệu lực: Đánh giá chương trình/dự án/hoạt động/đơn vị… có đảm bảo đạt được mục tiêu cụ thể đã dự kiến hay không).

- Mục tiêu kiểm toán cần cung cấp thông tin đầy đủ về các vấn đề, nội dung hay hoạt động sẽ được kiểm toán. Lý tưởng nhất là mỗi cuộc kiểm toán sẽ có một mục tiêu kiểm toán tổng quát (câu hỏi tổng quát) để chỉ ra các vấn đề, nội dung hay hoạt động sẽ được kiểm toán rõ ràng cho cuộc kiểm toán. Các cuộc kiểm toán phức tạp có thể cần nhiều mục tiêu kiểm toán hơn (câu hỏi chi tiết), tuy nhiên nên được giới hạn số lượng mục tiêu để đảm bảo chất lượng kiểm toán, tránh thực hiện các công việc kiểm toán không cần thiết hoặc quá tham vọng.

(Ví dụ: Cuộc KTHĐ quản lý sau đầu tư đối với các công trình cấp nước nông thôn tập trung thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn có 01 mục tiêu kiểm toán: “Đánh giá các công trình cấp nước nông thôn tập trung thuộc Chương trình MTQG Nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn giai đoạn… có được quản lý, vận hành, khai thác hiệu quả và đảm bảo tính bền vững hay không”. Cuộc KTHĐ Chương trình Nhà ở xã hội của tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương có một số mục tiêu kiểm toán: (i) Đánh giá tính phù hợp của mục tiêu phát triển nhà ở xã hội và việc xây dựng kế hoạch phát triển nhà ở xã hội có phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu của người dân Thành phố;(ii) Đánh giá quy định xác định đối tượng mua nhà ở xã hội có được xây dựng và thực hiện nhằm đảm bảo đối tượng mua nhà ở xã hội đúng tiêu chuẩn quy định của Thành phố hay không; (iii) Đánh giá cơ chế xác định giá bán nhà ở xã hội của Thành phố có được xây dựng và thực hiện phù hợp với đối tượng được mua nhà của Chương trình và các nguyên tắc xác định giá bán nhà ở xã hội của Nhà nước hay không; (iv) Đánh giá cơ chế kiểm tra, giám sát mục đích sử dụng căn hộ tại các dự án nhà ở xã hội của Thành phố có được xây dựng và thực hiện nhằm kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng nhà ở xã hội đúng mục đích hay không; (v) Đánh giá Thành phố có tổ chức đánh giá kết quả thực hiện Chương trình theo các tiêu chí cụ thể và có kịp thời đề xuất các giải pháp điều chỉnh hay không).

- Mục tiêu kiểm toán phải được xác định dựa trên các cân nhắc hợp lý và khách quan. Để thiết lập mục tiêu kiểm toán, KTVNN phải dựa vào kết quả nhận diện và phân tích rủi ro đã xác định khi khảo sát thu thập thông tin cũng như khẳng định việc thực hiện kiểm toán có thể giúp gia tăng nhiều giá trị nhất.

(Ví dụ: Cuộc kiểm toán “Hoạt động quản lý sau đầu tư đối với công trình cấp nước nông thôn tập trung thuộc Chương trình MTQG Nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn”, thông qua quá trình khảo sát thu thập thông tin, KTVNN đánh giá rủi ro lớn nhất đó là công tác quản lý, vận hành, khai thác không đảm bảo hiệu quả, công trình hoạt động không bền vững, từ đó thiết lập mục tiêu kiểm toán tương ứng).

- Mục tiêu kiểm toán cũng thể hiện phương pháp tiếp cận của cuộc kiểm toán, do phương pháp tiếp cận sẽ ảnh hưởng đến việc xác định nội dung, tiêu chí, phương pháp và cách tiến hành cuộc kiểm toán. Tùy từng cuộc kiểm toán, mục tiêu có thể: (i) đặt trọng tâm vào kết quả (tiếp cận theo kết quả), như: “Đánh giá chương trình/dự án/hoạt động/đơn vị… có đạt mục tiêu giai đoạn hay không”; (ii) hoặc chỉ tập trung vào hệ thống hay thủ tục (tiếp cận theo hệ thống), như: “Đánh giá chương trình/dự án/hoạt động/đơn vị… có thiết lập và vận hành các hệ thống quản lý nhằm đảm bảo việc đạt mục tiêu giai đoạn hay không”; (iii) hoặc tìm nguyên nhân, giải pháp cho một số vấn đề, tồn tại, hạn chế đã được xác định rõ (tiếp cận theo vấn đề), như: “Xác định nguyên nhân chương trình/dự án/hoạt động/đơn vị… không đạt được các mục tiêu giai đoạn”. KTVNN không nhất thiết chỉ lựa chọn một phương pháp tiếp cận mà có thể kết hợp một số phương pháp tiếp cận trong một cuộc kiểm toán.

- Mục tiêu kiểm toán cần được diễn đạt và trình bày đơn giản, rõ ràng và súc tích.

+ Mục tiêu kiểm toán có thể được trình bày dưới dạng một giả thuyết mà sẽ được kiểm định thông qua việc thu thập và phân tích các bằng chứng, do vậy cần được cấu trúc theo cách cho phép đưa ra một kết luận rõ ràng, không nước đôi, được đưa ra dưới dạng đạt hay không đạt.

(Ví dụ: Mục tiêu của cuộc kiểm toán là để xác định/đánh giá xem chương trình/dự án/hoạt động/đơn vị… có đạt được/đảm bảo “…” hay không).

+ Mục tiêu kiểm toán nên tránh diễn đạt không đầy đủ câu vì điều này dẫn đến khó kết luận về mục tiêu một cách rõ ràng theo định dạng đạt hay không đạt.

(Ví dụ: Đánh giá tình hình huy động các nguồn vốn để đầu tư phát triển nhà ở xã hội của Thành phố có đảm bảo cho việc thực theo các mục tiêu, kế hoạch đã đề ra…; đánh giá công tác giám sát, kiểm tra chất lượng công trình, tiến độ thực hiện dự án nhà ở xã hội của Sở Xây dựng nhằm đảm bảo mục tiêu phát triển nhà ở xã hội của Thành phố…”).

+ Mục tiêu kiểm toán nên tránh diễn đạt theo dạng mục tiêu kép (trong một mục tiêu có nhiều hơn một câu hỏi) để có thể đưa ra được một kết luận rõ ràng về mục tiêu đó.

(Ví dụ: Đánh giá công tác chấp hành dự toán ngân sách nhà nước có theo đúng trình tự, thẩm quyền, mục đích, nghị quyết của HĐND huyện, các văn bản quản lý điều hành của UBND huyện; có thực hiện tốt công tác tham mưu và các giải pháp quản lý, điều hành để tăng thu và tiết kiệm chi phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và khả năng cân đối; có thực hiện các biện pháp kiểm tra, giám sát để kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi sai phạm, trách nhiệm cá nhân và tập thể trong công tác chỉ đạo, điều hành có liên quan không).

+ Mục tiêu kiểm toán cần thể hiện rõ tên của đơn vị được kiểm toán có liên quan để nhấn mạnh đến trách nhiệm của đơn vị khi kết luận về mục tiêu kiểm toán.

(Ví dụ: Đánh giá UBND tỉnh/Thành phố có tổ chức đánh giá kết quả thực hiện chương trình/dự án theo các tiêu chí cụ thể và có kịp thời đề xuất các giải pháp điều chỉnh nhằm thực hiện được các mục tiêu, tiêu chí của chương trình/dự án hay không).

- Xác định nội dung kiểm toán theo quy trình quản lý, vận hành của chủ đề được kiểm toán, có thể bao gồm một số hoặc tất cả các bước của quy trình. Cách thức này thường sử dụng đối với trường hợp mục tiêu kiểm toán tiếp cận theo hệ thống. Tùy theo kết quả đánh giá rủi ro của từng cuộc kiểm toán cụ thể mà nội dung kiểm toán có thể bao gồm một số hoặc tất cả các giai đoạn, các bước của quy trình:

+ Các giai đoạn của chủ đề kiểm toán (chương trình/dự án/hoạt động…) như lập kế hoạch, triển khai thực hiện, kiểm tra giám sát và báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện.

+ Các bước của một chu trình quản lý cụ thể, như đối với hoạt động mua sắm/đấu thầu, nội dung kiểm toán có thể là quá trình lập dự toán, tổ chức mời thầu, xét thầu, đàm phán ký kết hợp đồng, quản lý thực hiện hợp đồng, thanh toán...

(Ví dụ: Để kiểm toán Chương trình Nhà ở xã hội của một địa phương, KTVNN có thể xác định các nội dung kiểm toán liên quan đến các giai đoạn của Chương trình như: Công tác xây dựng kế hoạch và bố trí quỹ đất phát triển nhà ở xã hội; việc xác định đối tượng mua nhà ở xã hội; việc xây dựng giá bán nhà ở xã hội; việc kiểm tra, kiểm soát mục đích sử dụng căn hộ nhà ở xã hội; công tác đánh giá kết quả thực hiện Chương trình và đề xuất các giải pháp điều chỉnh).

- Nội dung kiểm toán xác định theo các bộ phận, hợp phần, cấu phần của chủ đề kiểm toán. Tùy theo kết quả đánh giá cụ thể về rủi ro, trọng yếu của từng bộ phận, hợp phần, cấu phần đối với việc đạt được mục tiêu tổng thể của chủ đề kiểm toán mà nội dung kiểm toán có thể bao gồm tất cả các bộ phận, hợp phần, cấu phần hoặc chỉ tập trung vào một số bộ phận, hợp phần, cấu phần được đánh giá là trọng yếu và có rủi ro cao hơn.

(Ví dụ: Để đánh giá Chương trình cung cấp dịch vụ viễn thông công ích có đạt được mục tiêu hay không, KTVNN có thể xác định nội dung kiểm toán theo các hợp phần cụ thể của Chương trình như: Kết nối băng thông rộng, kết nối cộng đồng, kết nối công sở, số hóa truyền hình, hỗ trợ khẩn cấp).

- Nội dung kiểm toán được xác định theo các vấn đề, nhóm vấn đề liên quan đến mục tiêu kiểm toán.

(Ví dụ: Đối với mục tiêu kiểm toán “Đánh giá việc đảm bảo mục tiêu phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đô thị và đáp ứng nhu cầu vận tải công cộng của Dự án xe buýt nhanh khối lượng lớn - BRT của địa phương”, KTVNN xác định nội dung kiểm toán theo các vấn đề sau: Sự phù hợp của Dự án với quy hoạch, kế hoạch phát triển giao thông, vận tải và dịch vụ vận chuyển hành khách công cộng của địa phương; tính hợp lý của việc lựa chọn phương án công nghệ, thiết bị; việc đảm bảo khả năng tiếp cận của hành khách và tính an toàn, thuận tiện của phương án tổ chức giao thông trên tuyến BRT).

- Nội dung kiểm toán được xác định theo nhóm chức năng, nhiệm vụ của các bộ phận thuộc đơn vị, bộ phận quản lý, tổ chức thực hiện.

(Ví dụ: Đối với cuộc KTHĐ quản lý và sử dụng Quỹ Bảo vệ môi trường, các nội dung kiểm toán được xác định theo chức năng, nhiệm vụ của Quỹ như: Công tác lập kế hoạch, thực hiện kế hoạch sử dụng vốn; công tác bố trí nhân sự thực hiện các hoạt động nghiệp vụ; việc tổ chức thực hiện các quy trình nghiệp vụ hỗ trợ tài chính (cho vay ưu đãi lãi suất, tài trợ, trợ giá, hỗ trợ giá); việc xác định lĩnh vực ưu tiên, tiêu chí lựa chọn, hoạt động được hỗ trợ, lãi suất ưu đãi, mức hỗ trợ; công tác truyền thông; công tác đánh giá hiệu quả môi trường của các hoạt động hỗ trợ tài chính).

- Căn cứ KHKT chi tiết đã được duyệt và nhiệm vụ được giao, KTVNN sử dụng các phương pháp, thủ tục để thực hiện kiểm toán từng nội dung, khoản mục nhằm thu thập và đánh giá các bằng chứng kiểm toán. Các dạng bằng chứng và các phương pháp, thủ tục kiểm toán chủ yếu được sử dụng để thu thập bằng chứng kiểm toán theo hướng dẫn từ Đoạn 59 đến Đoạn 76 CMKTNN 3000 - Hướng dẫn kiểm toán hoạt động và được xác định trong giai đoạn Chuẩn bị kiểm toán theo khoản 5 Điều 9 của Hướng dẫn này.

- KTVNN thực hiện các nội dung được phân công theo KHKT chi tiết đã được phê duyệt; trong quá trình thực hiện kiểm toán, KTVNN phải vận dụng hợp lý các phương pháp, thủ tục kiểm toán, kiến thức và xét đoán chuyên môn để tiến hành kiểm toán các phần việc được phân công một cách hiệu quả và tiết kiệm thời gian.

- Việc thu thập bằng chứng kiểm toán đánh giá bằng chứng kiểm toán thu thập được thực hiện theo quy định từ Đoạn 55 đến Đoạn 84 CMKTNN 3000 - Hướng dẫn kiểm toán hoạt động.

- KTVNN phải có ứng xử chuyên nghiệp thông qua xét đoán chuyên môn, thận trọng và thái độ hoài nghi nghề nghiệp trong suốt cuộc kiểm toán.

- Trong quá trình thực hiện kiểm toán nếu có các dấu hiệu làm cho KTVNN tin rằng một tài liệu có thể không xác thực hoặc đã bị sửa đổi mà không được thông báo hoặc những nội dung, số liệu phát hiện có dấu hiệu gian lận thì KTVNN phải báo cáo Tổ trưởng để trình Trưởng Đoàn kiểm toán phê duyệt (nếu thuộc thẩm quyền của Trưởng Đoàn kiểm toán) hoặc để Trưởng Đoàn kiểm toán trình cấp trên phê duyệt (nếu không thuộc thẩm quyền của Trưởng Đoàn kiểm toán) để tiến hành kiểm tra thêm bằng các thủ tục như: Xác nhận trực tiếp với bên thứ ba, sử dụng chuyên gia và các phương pháp hợp pháp khác để đánh giá tính xác thực của tài liệu đó; kiểm tra, xác minh tài liệu đó từ các nguồn thông tin khác. Nếu các giải trình của đơn vị được kiểm toán là không nhất quán, thì KTVNN phải tiến hành kiểm tra về các điểm không nhất quán đó nhằm thu thập đầy đủ bằng chứng thích hợp để khẳng định hoặc loại bỏ nghi ngờ của KTVNN. Việc xác minh, đối chiếu… phải lập biên bản và các bằng chứng thu thập được kèm theo.

- Trong quá trình thực hiện kiểm toán, nếu phát hiện dấu hiệu sai phạm lớn, các sai phạm có dấu hiệu hình sự, các vụ việc có dấu hiệu tham nhũng, tiêu cực: KTVNN, Tổ trưởng phải báo cáo kịp thời cho Trưởng Đoàn kiểm toán, Kiểm toán trưởng; Trưởng Đoàn kiểm toán, Kiểm toán trưởng phải báo cáo kịp thời với Tổng Kiểm toán nhà nước để chỉ đạo làm rõ, xử lý; đồng thời yêu cầu đơn vị được kiểm toán giải trình những vấn đề phát hiện theo chỉ đạo của Trưởng Đoàn kiểm toán, Kiểm toán trưởng và Tổng Kiểm toán nhà nước. Trường hợp nếu phát hiện các vụ việc có dấu hiệu tham nhũng, tiêu cực thì thực hiện trình tự, thủ tục tiến hành kiểm toán, đối chiếu, xác minh, điều tra, kiểm định làm rõ vụ việc tham nhũng theo Quy trình kiểm toán vụ việc có dấu hiệu tham nhũng của KTNN và xử lý theo quy định tại Luật Phòng chống tham nhũng, lãng phí.

- Khi thực hiện kiểm toán nếu cần phải truy cập, khai thác trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia và dữ liệu điện tử, tài liệu số hóa của đơn vị được kiểm toán, của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động kiểm toán để thu thập thông tin, tài liệu liên quan trực tiếp đến nội dung, phạm vi kiểm toán, KTVNN phải báo cáo Trưởng Đoàn kiểm toán thực hiện hoặc ủy quyền để thực hiện và chỉ được thực hiện khi được Trưởng Đoàn kiểm toán ủy quyền bằng văn bản. Việc thực hiện phải dưới sự giám sát về phạm vi truy cập, khai thác của đơn vị được kiểm toán và cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động kiểm toán, tuân thủ quy định của pháp luật và chịu trách nhiệm bảo vệ bí mật, bảo mật, an toàn theo quy định của pháp luật.

- Một số lưu ý trong quá trình sử dụng các phương pháp thu thập bằng chứng:

 + Phỏng vấn: Dữ liệu và bằng chứng kiểm toán thu được từ phỏng vấn là bằng chứng dạng lời nói chứng thực do KTVNN trực tiếp thu thập. Mục đích thực hiện phương pháp “phỏng vấn” nhằm: Thu thập thông tin về thực trạng so với tiêu chí kiểm toán; xác nhận thông tin thu được từ nơi khác hoặc thông qua các phương tiện khác hay tìm hiểu nguyên nhân của các thiếu sót cũng như hệ quả của chúng.

Khi tiến hành phỏng vấn, KTVNN cần duy trì thận trọng nghề nghiệp. Việc lựa chọn người được phỏng vấn cũng là một dạng lấy mẫu có mục đích và phải thực hiện trên cơ sở xét đoán chuyên môn, do đó, lý do lựa chọn cũng cần phải được ghi chép lại. KTVNN cần phải chuẩn bị đầy đủ các thông tin về chủ đề, nội dung và người được phỏng vấn. Các câu hỏi phỏng vấn cần đảm bảo thống nhất với mục tiêu kiểm toán đồng thời cần được xây dựng và thử nghiệm trước khi thực hiện.

Cuộc phỏng vấn có thể có cấu trúc hoặc không có cấu trúc, trong đó cuộc phỏng vấn có cấu trúc thường đưa ra các câu hỏi giống nhau và trình tự hỏi không thay đổi với một nhóm những người được hỏi khác nhau; được sử dụng khi kiểm toán một chủ đề kiểm toán có một số thành phần hoặc nhân viên có liên quan; kết quả từ kiểu phỏng vấn này hiệu quả đối với những mục đích có thể so sánh được hay mã hóa cho các phân tích tiếp theo và thường được sử dụng trong giai đoạn thực hiện kiểm toán. Cuộc phỏng vấn không có cấu trúc thường tuân theo một hướng dẫn cùng với một số vấn đề và thăm dò các câu hỏi nếu có yêu cầu; người phỏng vấn có sự linh hoạt để tìm hiểu các vấn đề trước đây không được xem xét và để hỏi sâu về các câu trả lời được đưa ra; phương pháp này sẽ giúp thu thập được nhiều dữ liệu và thường được sử dụng trong giai đoạn lập KHKT tổng quát và để củng cố các chứng cứ mà bằng các phương pháp khác chưa thu thập được hoặc còn chưa rõ ràng trong giai đoạn thực hiện kiểm toán. Tuy nhiên, khi áp dụng phương pháp này cần phải chú ý xem xét tính khách quan và sự hiểu biết của người được phỏng vấn để có kết luận phù hợp về bằng chứng kiểm toán.

Để cuộc phỏng vấn hiệu quả KTVNN cần lưu ý các vấn đề: Chuẩn bị trước; mục đích rõ ràng và phù hợp với mục tiêu, tiêu chí kiểm toán; các câu hỏi cần được chuẩn bị và thử nghiệm trước; ghi chú ngay trong quá trình thực hiện phỏng vấn; tóm tắt những điểm quan trọng của cuộc phỏng vấn; ghi chép lại để xác nhận, đặc biệt là trong trường hợp thu thập được các bằng chứng quan trọng; bằng chứng bằng lời nói phải được chứng thực.

+ Bảng câu hỏi: Bảng câu hỏi cũng được coi là một dạng của phỏng vấn. Bảng câu hỏi bao gồm một danh mục các câu hỏi được thiết kế nhằm thu thập thông tin về một chủ đề cụ thể, được sử dụng để đánh giá về chất lượng của dịch vụ hoặc phạm vi có thể cải thiện khi cung cấp dịch vụ. Đây là một phương pháp hiệu quả giúp KTVNN thu thập bằng chứng nhưng cần lưu ý về thời gian thu thập và nguồn lực từ đơn vị được kiểm toán. Việc thiết kế biểu mẫu và câu hỏi là yếu tố quan trọng và KTVNN cần xác định, dự kiến về hệ thống các câu trả lời phục vụ cho việc lập báo cáo kiểm toán.

Biểu mẫu thông tin cũng cần được thống nhất và hệ thống nhập dữ liệu (chương trình phân tích trên máy tính) được bố trí để nhập và phân tích dữ liệu. Có 3 cấu trúc câu hỏi căn bản: Dạng mở, dạng đóng và câu hỏi điều tra/thăm dò. Để xác định sử dụng loại nào, KTVNN cần xem xét các yếu tố sau: Dự kiến về hệ thống các câu hỏi có thể có; thời gian dự kiến trả lời bảng câu hỏi và khả năng sẵn sàng trả lời của người được hỏi; những câu trả lời quan trọng cần thiết phải có và độ tin cậy của chúng. Khi sử dụng phương pháp “bảng câu hỏi”, KTVNN cần nghiên cứu tiến hành thử nghiệm trước hoặc có thể sử dụng chuyên gia tư vấn đối với việc thiết lập câu hỏi và các loại câu trả lời dự kiến để giúp Đoàn kiểm toán xác định phát hiện kiểm toán dự kiến phù hợp nội dung, tiêu chí kiểm toán đã xác định.

+ Kiểm tra, đối chiếu: Trong phương pháp kiểm tra, đối chiếu, bằng chứng dạng tài liệu bằng bản cứng hoặc bản mềm là hình thức phổ biến nhất của bằng chứng kiểm toán. Dữ liệu và bằng chứng tài liệu có thể được thu thập từ bên ngoài hoặc bên trong đơn vị được kiểm toán. Xác nhận dữ liệu và bằng chứng được thực hiện bằng cách kiểm tra nguồn thông tin, phương pháp và các giấy tờ làm việc khác để đảm bảo tài liệu mô tả chính xác thực trạng. Chứng thực là việc sử dụng bằng chứng khác để xác nhận thông tin tài liệu đưa ra như phỏng vấn, điều tra hoặc phân tích. Các tài liệu là sản phẩm của hệ thống kiểm soát quản lý (như hệ thống kế toán) sẽ cần được đánh giá cùng với hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động. Để có thể tin cậy vào các dữ liệu và bằng chứng này, KTVNN cần có thông tin về tính hiệu lực của hệ thống kiểm soát nội bộ cũng như danh mục hồ sơ cần thu thập từ hệ thống văn bản của đơn vị.

Độ tin cậy và tính phù hợp của các dữ liệu và bằng chứng dạng tài liệu cần được đánh giá theo các mục tiêu của cuộc kiểm toán (ví dụ: Việc đơn vị đã xây dựng và ban hành sổ tay hướng dẫn về các thủ tục kiểm soát không phải là bằng chứng về việc đơn vị áp dụng sổ tay vào thực tiễn như thế nào. Tương tự đối với bằng chứng ở dạng lời nói thì chức vụ, kiến thức và chuyên môn của người được phỏng vấn hoặc người ký duyệt tài liệu có thể cũng quan trọng và cần được đánh giá). Kiểm tra, đối chiếu tài liệu là kỹ thuật cần sử dụng nhiều xét đoán chuyên môn của KTVNN và thời gian nghiên cứu chuyên sâu.

+ Quan sát: Phương pháp quan sát giúp KTVNN thu thập được các dữ liệu và bằng chứng dạng vật chất. Phương pháp được sử dụng khi KTVNN cần thu thập dữ liệu và bằng chứng về việc đơn vị được kiểm toán có tuân thủ đúng quy trình hay không.

Việc sử dụng phương pháp “quan sát” cần linh hoạt trong các điều kiện hoàn cảnh cụ thể nhằm giúp KTVNN thu thập bằng chứng, đưa ra xét đoán hoặc tìm hiểu về hoạt động của đơn vị. Tuy nhiên, quan sát chỉ mang tính thời điểm nên khó có thể đưa ra được kết luận về vấn đề đã xảy ra trong một thời kỳ và chưa đủ cơ sử để chứng minh được quyền sở hữu hoặc tài sản của đơn vị. Ghi lại kết quả quan sát hiện trường bằng ảnh hoặc bằng video là cách thức hiệu quả nhằm lưu giữ các bằng chứng trực quan. Trong một số trường hợp, các bức ảnh và dẫn chứng quan sát được sử dụng tại báo cáo kiểm toán nhằm tác động hiệu quả đến người đọc báo cáo.

Quan sát trực tiếp là cách tốt nhất để chứng minh sự hiện hữu hay điều kiện hoạt động của các tài sản vật chất. Quan sát không tham gia đòi hỏi KTVNN phải tiến hành các bước nhằm hạn chế tối đa tác động của người quan sát. KTVNN cần có kế hoạch chi tiết nhấn mạnh nội dung, hoạt động cụ thể cần thực hiện và việc ghi chép, lưu trữ bằng chứng quan sát.

+ Ngoài ra, KTVNN có thể sử dụng các phương pháp khác để thu thập bằng chứng kiểm toán, như: Xác nhận từ bên ngoài, Tính toán lại, Điều tra, Thủ tục phân tích, Thực hiện lại.

- Các phát hiện kiểm toán được định hướng theo các tiêu chí: Các phát hiện kiểm toán thường được trình bày theo từng tiêu chí kiểm toán để đưa ra nhận định về tình trạng thực tế có đạt được như tiêu chí đã đề ra hay không, đang gặp phải vấn đề gì, nguyên nhân và ảnh hưởng của các vấn đề đó đến chủ đề kiểm toán.

- Phân loại các phát hiện kiểm toán: Việc phân loại các phát hiện kiểm toán giúp cho việc trình bày các phát hiện này mạch lạc, chặt chẽ và có ý nghĩa, rõ ràng và dễ hiểu; chỉ ra các điểm tương tự và các điểm khác nhau; chỉ ra tác động chung;... trên cơ sở đó giúp cho việc tổng hợp, phân tích và đưa ra các kết luận, kiến nghị phù hợp. Các phát hiện kiểm toán được phân loại: Theo mục tiêu kiểm toán/nội dung kiểm toán; theo tiêu chí kiểm toán; theo các vấn đề/chủ đề; theo mức độ quan tâm của công chúng; theo trọng yếu kiểm toán (những phát hiện chính sẽ được nêu trước); theo thời gian (thứ tự thời gian hoặc là vòng đời).

- Phân tích các phát hiện kiểm toán: Các phát hiện kiểm toán cần được phân tích theo các yếu tố: Thực trạng (cái gì?); so sánh tiêu chí với thực trạng (mức độ đạt được thế nào?); nguyên nhân (tại sao?); tác động (hậu quả thế nào?), cụ thể:

+ Thực trạng: Thực trạng là những gì mà KTVNN tìm ra, là kết quả của việc kiểm tra. KTVNN có thể tìm ra thực trạng không thỏa mãn tiêu chí như: Nguyên tắc hợp đồng không được tuân thủ; việc hoàn thành có thể bị chậm trễ hoặc chi phí có thể vượt so với dự toán. Đó là tất cả những vấn đề trọng yếu đối với KTVNN. Thực trạng đề cập đến những gì hiện đang được thực hiện hoặc kết quả thực hiện. Khi thực trạng sai lệch đáng kể so với tiêu chí đã đề ra, cần so sánh, phân tích giữa thực trạng và tiêu chí.

+ Tiêu chí: Tiêu chí là các tiêu chuẩn mà dựa vào đó có thể đánh giá sự phù hợp của hoạt động. Khi so sánh các tiêu chí với thực trạng, phát hiện kiểm toán sẽ được hình thành. Đạt được hoặc vượt qua tiêu chí kiểm toán có thể cho thấy thực hiện tốt hơn, trong khi không đạt được tiêu chí cho thấy có thể cần được cải thiện; đồng thời xác định các vấn đề cần cải thiện và cách thức thực hiện.

+ Nguyên nhân: Nguyên nhân của tình trạng không đạt yêu cầu cần được phân tích để xác định tại sao điều đó xảy ra và những vấn đề cần điều chỉnh, khắc phục. Một số nguyên nhân có thể là khách quan nằm ngoài tầm kiểm soát của bộ phận quản lý (như: thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn…).

Trong trường hợp thực trạng không đạt được các tiêu chí, các lý do và ảnh hưởng của các thiếu sót này cần được đánh giá. Bước này bao gồm: Kiểm tra các thông tin liên quan; xác định các vấn đề và thu thập thông tin về nguyên nhân của sự thiếu sót; đánh giá sâu về sự thích hợp của các bằng chứng để chứng minh cho những phát hiện; thu thập bằng chứng bổ sung về nguyên nhân và tác động của sự thiếu sót để minh họa cho tầm quan trọng của vấn đề này phải được báo cáo.

KTVNN cần xác định nguyên nhân của một phát hiện vì đó sẽ là cơ sở đưa ra các kiến nghị. Nguyên nhân là những gì mà nếu thay đổi thì sẽ ngăn chặn được những sai sót, tồn tại tương tự. Nguyên nhân có thể nằm ngoài sự kiểm soát của đơn vị được kiểm toán, trong trường hợp này cần kiến nghị đến các đơn vị bên ngoài.

+ Tác động: Tác động là kết quả của các sự kiện, hậu quả của việc thực trạng không đáp ứng được so với tiêu chí. Tác động của các phát hiện có thể mang tính định lượng (như chi phí cho các quá trình tốn kém, chi phí đầu vào cao, hoặc là các cơ sở vật chất không hữu dụng…); tác động của các quy trình kém hiệu quả (như các nguồn lực nhàn rỗi hoặc quản lý kém, lãng phí các nguồn tài nguyên, thời gian...). Tác động có thể chứng minh cho sự cần thiết có các hành động khắc phục. Tác động có thể đã xảy ra trong quá khứ, đang diễn ra ở hiện tại hoặc có thể sẽ xảy ra trong tương lai. Để có các phát hiện kiểm toán chắc chắn, cần chú ý đến những tác động xảy ra trong quá khứ, các tình huống có thể chưa có biện pháp khắc phục để ngăn chặn việc tái diễn.

- Việc hiểu đúng bản chất của từng mối quan hệ giữa nguyên nhân và tác động là rất quan trọng. Khi đánh giá các phát hiện kiểm toán, KTVNN phải lưu ý rằng có thể tồn tại nhiều lý do của các mối quan hệ:

+ Quan hệ nguyên nhân - tác động trực tiếp (ví dụ: Nếu một trường đại học có số lượng sinh viên nhập học hàng năm là cố định thì việc tăng số lượng sinh viên không tập trung/tại chức, dẫn đến phải giảm số lượng sinh viên tập trung chính quy).

+ Quan hệ nguyên nhân - tác động hai chiều (ví dụ: Kết quả thi thấp có thể là do thời gian đến lớp của các sinh viên không đủ, tuy nhiên việc đến lớp không đầy đủ của các sinh viên cũng có thể do bị ảnh hưởng tâm lý từ kết quả thi kém).

+ Mối quan hệ có thể là sự trùng hợp ngẫu nhiên (ví dụ: Có thể có mối liên hệ giữa chất lượng chăm sóc sức khỏe của địa phương và kết quả thi của các học sinh tại địa phương đó nhưng rất khó để kết luận được mối quan hệ nguyên nhân - tác động nếu công tác phòng dịch có thể tác động đến kết quả thi).

+ Có thể có tác động gây nhiễu (ví dụ: Mối quan hệ giữa chất lượng chăm sóc sức khỏe và kết quả thi của các học sinh có thể cùng là do hiệu quả sử dụng các nguồn lực của địa phương, tuy nhiên vấn đề này có thể chưa được đánh giá trong giai đoạn thực hiện kiểm toán).

(1) Nội dung kiểm toán số 1: Đánh giá công tác xây dựng, thực hiện Chương trình nhà ở của địa phương (giai đoạn và hàng năm) có đảm bảo phù hợp với quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của địa phương; việc xác định quỹ đất để phát triển NOXH có dựa trên cơ sở nhu cầu NOXH trên địa bàn và phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của địa phương không.

- Tiêu chí kiểm toán số 1.1: Việc xây dựng các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển nhà ở và Chương trình NOXH có căn cứ theo nhu cầu, kết quả điều tra khảo sát thực tế, điều kiện kinh tế xã hội của địa phương và các kết quả đánh giá phân tích là phù hợp, khách quan.

- Tiêu chí kiểm toán số 1.2: Chương trình có được xây dựng kịp thời và xác định rõ: Mục đích, đối tượng hưởng lợi, giải pháp thực hiện, lộ trình thực hiện và trách nhiệm của các cơ quan thực hiện nhằm đạt được mục tiêu của Chương trình đã xác định.

- Tiêu chí kiểm toán 1.3: Việc lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị có đảm bảo bố trí đủ quỹ đất để phát triển NOXH và xác định cụ thể từng dự án NOXH đồng bộ về hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; các khu đô thị, dự án nhà ở thương mại có đảm bảo bố trí đủ 20% quỹ đất để xây dựng NOXH.

- Tiêu chí kiểm toán 1.4: Việc huy động các nguồn vốn để thực hiện Chương trình NOXH đảm bảo đúng quy định, kịp thời và đáp ứng đầy đủ nhu cầu về vốn.

(2) Nội dung kiểm toán số 2: Đánh giá công tác lựa chọn chủ đầu tư và các cơ chế hỗ trợ, ưu đãi cho chủ đầu tư xây dựng NOXH có đảm bảo phù hợp nhằm góp phần giảm giá (bán, cho thuê, thuê mua) NOXH và khuyến khích, thu hút các doanh nghiệp tham gia phát triển NOXH không.

- Tiêu chí kiểm toán 2.1: Các chủ đầu tư được lựa chọn có đáp ứng được điều kiện, năng lực để triển khai thực hiện và hoàn thành dự án NOXH đúng tiến độ.

- Tiêu chí kiểm toán 2.2:  Địa phương (UBND tỉnh, Sở Xây dựng...) có kiểm tra giám sát tiến độ thực hiện dự án NOXH thường xuyên, đầy đủ và có chế tài xử lý phù hợp với những trường hợp chủ đầu tư chậm triển khai hoặc chậm tiến độ

(3) Nội dung kiểm toán số 3: Đánh giá việc quy định tiêu chí ưu tiên và xét duyệt đối tượng mua, thuê, thuê mua NOXH có đảm bảo tiêu chuẩn quy định không.

- Tiêu chí kiểm toán 3.1: Địa phương có quy định cụ thể và công bố công khai các tiêu chuẩn, điều kiện, đối tượng và tiêu chí mua, thuê, thuê mua NOXH phù hợp quy định của pháp luật và tạo điều kiện tiếp cận dễ dàng cho các đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ NOXH.

- Tiêu chí kiểm toán 3.2: Địa phương có quy định cụ thể việc xét duyệt và thứ tự ưu tiên đối với các đối tượng có nhu cầu mua, thuê, thuê mua NOXH được áp dụng nhất quán, công khai minh bạch, đảm bảo chỉ những trường hợp đáp ứng điều kiện, tiêu chí được chấp thuận và phù hợp với tình hình và điều kiện kinh tế xã hội của từng địa phương.

- Tiêu chí kiểm toán 3.3: Đánh giá tại dự án NOXH trên địa bàn một số quận, huyện về việc tiếp nhận xét duyệt hồ sơ mua, thuê, thuê mua NOXH, quá trình xét duyệt tuân thủ theo quy định và lưu trữ hồ sơ; kết quả xét duyệt có được công bố công khai để người dân có cơ sở giám sát và khiếu nại.

- Tiêu chí kiểm toán 3.4: Cơ chế tiếp nhận xử lý các khiếu nại về kết quả xét duyệt có công bằng minh bạch và việc giải quyết khiếu nại có thỏa đáng.

(4) Nội dung kiểm toán số 4: Đánh giá việc xây dựng và thực hiện giá (bán, thuê, thuê mua) NOXH và thực hiện các nghĩa vụ tài chính của Chủ đầu tư có phù hợp với đối tượng hưởng chính sách hỗ trợ về NOXH và các nguyên tắc xác định giá NOXH của Nhà nước không.

- Tiêu chí kiểm toán 4.1: Giá (bán, thuê, thuê mua) tại các Dự án NOXH chọn mẫu có được xây dựng có căn cứ, phù hợp quy định, đảm bảo tiết kiệm chi phí đầu tư xây dựngvà có được các cơ quan chức năng thẩm định đầy đủ, kịp thời.

- Tiêu chí kiểm toán 4.2: Nghĩa vụ tài chính của chủ đầu tư được xác định và thực hiện đầy đủ kịp thời theo quy định.

(5) Nội dung kiểm toán số 5: Đánh giá công tác quản lý và sử dụng NOXH có đảm bảo quy định không

- Tiêu chí kiểm toán 5.1: Chủ đầu tư dự án NOXH thực hiện bảo hành, bảo trì đúng quy định.

- Tiêu chí kiểm toán 5.2: Chủ đầu tư dự án có tổ chức các hoạt động dịch vụ quản lý, sử dụng NOXH, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và các dịch vụ khác có liên quan trong phạm vi dự án NOXH được tổ chức thực hiện theo quy định của pháp luật.

(6) Nội dung kiểm toán số 6: Đánh giá cơ chế kiểm tra, giám sát mục đích sử dụng NOXH có được xây dựng và thực hiện nhằm kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng NOXH; việc kiểm tra, giám sát công tác quản lý chất lượng công trình, trật tự xây dựng công trình.

- Tiêu chí kiểm toán 6.1: Địa phương có quy định trách nhiệm kiểm tra, giám sát, cơ chế phối hợp của các cơ quan để phát hiện xử lý đối với các trường hợp vi phạm mục đích sử dụng NOXH không.

- Tiêu chí kiểm toán 6.2: Công tác tổ chức thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý các vi phạm liên quan đến việc bán, thuê, thuê mua trên địa bàn có được thực hiện thường xuyên, kịp thời xử lý các vi phạm.

(7) Nội dung kiểm toán số 7: Công tác đánh giá kết quả thực hiện Chương trình có được thực hiện theo các tiêu chí cụ thể và có kịp thời đề xuất các giải pháp điều chỉnh không

- Tiêu chí kiểm toán số 7.1: Cơ chế cung cấp thông tin và báo cáo đối với các chủ đầu tư về tình hình thực hiện dự án, việc bán, cho thuê, thuê mua NOXH, tình hình quản lý sử dụng NOXH có được xây dựng và thực hiện làm cơ sở cho hoạt động kiểm tra, giám sát và đánh giá tình hình thực hiện của địa phương.

- Tiêu chí kiểm toán số 7.2: Cơ sở dữ liệu về NOXH của địa phương có được xây dựng và cập nhật để quản lý thông tin một cách có hệ thống nhằm phục vụ kịp thời công tác đánh giá kết quả thực hiện Chương trình.

- Tiêu chí kiểm toán số 7.3: Kết quả thực hiện và mức độ đạt được các mục tiêu của Chương trình có được đánh giá để điều chỉnh, sửa đổi cho phù hợp với thực tế nhằm phục vụ cho công tác lập kế hoạch hàng năm và giai đoạn tiếp theo, tháo gỡ những khó khăn vướng mắc, đồng thời kiến nghị đề xuất với Chính phủ điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung chính sách cho phù hợp.

- ...

(1) Mục tiêu phát triển NOXH được xây dựng ban đầu còn thấp (so với nhu cầu theo kết quả điều tra dân số và nhà ở), việc xây dựng và điều chỉnh mục tiêu chỉ dựa trên số lượng nguồn cung hiện có của các dự án, chưa cân nhắc các giải pháp rút ngắn khoảng cách cung - cầu; tỷ lệ hoàn thành mục tiêu phát triển NOXH các địa phương đạt thấp; kế hoạch phát triển NOXH chưa được xây dựng dựa trên kết quả khảo sát về nhu cầu NOXH; chưa ban hành kế hoạch phát triển NOXH 05 năm, hàng năm của giai đoạn để cụ thể hóa chỉ tiêu, giải pháp, lộ trình thực hiện và nhiệm vụ của các cơ quan liên quan trong thực hiện Chương trình.

(2) Quá trình lập, phê duyệt quy hoạch đô thị chưa xác định cụ thể quy mô, vị trí đất xây dựng NOXH để đảm bảo sự phù hợp với mục tiêu đã xác định hoặc việc bố trí quỹ đất phát triển NOXH chưa được quan tâm đúng mức; chưa căn cứ vào nhu cầu NOXH còn thiếu để bố trí quỹ đất phát triển NOXH; lựa chọn chủ đầu tư, phê duyệt chủ trương đầu tư một số dự án NOXH khi chưa có trong Kế hoạch; chưa xác định vị trí, quy mô hoặc có xác định nhưng chưa đảm bảo tỷ lệ quỹ đất để phát triển NOXH; một số dự án còn thực hiện quy hoạch chưa kịp thời, hạ tầng xã hội và hạ tầng kỹ thuật chưa được xây dựng đồng bộ; một số dự án được hoán đổi 20% diện tích đất để phát triển NOXH bằng một khu đất khác không có trong quy định.

(3) Cơ chế xác định giá bán NOXH chưa quan tâm đến việc đảm bảo sự phù hợp giữa giá bán với thu nhập, khả năng thanh toán của các đối tượng được mua NOXH; việc xây dựng giá bán của các chủ đầu tư còn có những nội dung chưa tuân thủ quy định; quy định và cách thức thực hiện thẩm định của Hội đồng liên ngành chưa đầy đủ cơ sở để kiểm tra tính đúng đắn, hợp lý của giá bán; qua kiểm toán cho thấy còn nhiều khoản mục chi phí cấu thành giá bán không phù hợp quy định, một số khoản chi đầu tư xây dựng không đúng chế độ, chưa đủ cơ sở xác định giá, tính chi phí lãi vay tính vào chi phí dự án, chưa phân bổ chính xác do chưa cân đối dòng tiền huy động từ khách hàng và vốn chủ sở hữu tham gia dự án làm tăng chi phí dự án ảnh hưởng đến giá bán NOXH, một số dự án lập dự toán theo phương án tính giá bán còn sai khối lượng, sai đơn giá.

(4) Các cơ chế ưu tiên đặc thù đối với các chủ đầu tư và dự án NOXH chưa đạt được hiệu lực; một số dự án chưa được tiếp cận đầy đủ chính sách ưu đãi.

(5) Công tác kiểm tra, kiểm soát của cơ quan quản lý nhà nước còn chưa được thực hiện đầy đủ, kịp thời hoặc chưa quy định rõ trách nhiệm, cơ chế phối hợp của các cơ quan có liên quan trong công tác kiểm tra, giám sát mục đích sử dụng NOXH, dẫn đến không phát hiện và xử lý được các trường hợp vi phạm, dẫn đến nhiều trường hợp sử dụng sai mục đích, đối tượng hoặc còn nhiều trường hợp sai sót[1] nhưng chưa bị xử lý theo đúng quy định, cá biệt có trường hợp công trình đã bàn giao cho người dân sử dụng nhưng chưa có quyết định phê duyệt chủ trương đầu tư NOXH và quyết định giao đất hoặc chưa hoàn tất các thủ tục pháp lý[2].

[1] Nhà cho thuê, nhận nhà không ở, có trường hợp đã bán; một số trường hợp đã ủy quyền quản lý sử dụng và quyền của người bán cho người mua; một số trường hợp theo báo cáo không có tạm trú, tạm vắng tại địa chỉ nhà mua; còn nhiều trường hợp đã có tài sản là nhà ở nhưng vẫn được các cơ quan, địa phương xác nhận không có nhà ở.

[2] Chưa hoàn tất các thủ tục pháp lý về quyền sử dụng đất, chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền bàn giao mốc giới, lộ giới các tuyến đường, hẻm, cao độ san nền ngoài thực địa liên quan đến khu đất xây dựng công trình tại thời điểm khởi công

(6) Chưa quan tâm đúng mức đến công tác tổ chức đánh giá, rút kinh nghiệm về tình hình phát triển NOXH nhằm kịp thời đề xuất các giải pháp khắc phục hạn chế.

(7) Quy định của Chính phủ về NOXH còn một số bất cập: (i) Quy định về đối tượng, điều kiện và tiêu chí mua NOXH còn có điểm chưa rõ ràng, cụ thể, dẫn đến tiềm ẩn rủi ro xác định không đúng đối tượng; cơ chế xác định giá bán NOXH chưa có quy định đảm bảo sự phù hợp giữa thu nhập, khả năng thanh toán của đối tượng được mua với giá bán NOXH; (ii) cho phép nộp bằng tiền thay cho việc bắt buộc dành 20% diện tích đất để phát triển NOXH đối với các dự án có quy mô sử dụng đất dưới 10 ha[1]; (iii) chưa có hướng dẫn, quản lý, đôn đốc các chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ nộp số tiền tương đương với giá trị quỹ đất 20% vào ngân sách địa phương để đầu tư xây dựng NOXH.

- ...

[1] Việc cho phép nộp bằng tiền thay cho việc bắt buộc dành quỹ đất 20% phát triển NOXH đối với các dự án có quy mô sử dụng đất dưới 10 ha là không phù hợp với quy định của khoản 2 Điều 16 Luật Nhà ở năm 2014 và khoản 1 Điều 118 Luật Đất đai năm 2013

(1) Nội dung kiểm toán số 1: Đánh giá hoạt động quản lý, tổ chức thu ngân sách huyện đảm bảo kịp thời, khai thác tốt nguồn thu trên địa bàn để hoàn thành dự toán thu ngân sách:

- Tiêu chí kiểm toán 1.1: Hoạt động lập, thẩm định và giao dự toán thu ngân sách cấp huyện đảm bảo: (i) Thực hiện kịp thời, bao quát hết nguồn thu phát sinh trên địa bàn; (ii) Có tính tích cực, khả thi và phù hợp với tốc độ phát triển kinh tế của địa phương, định hướng phấn đấu tăng thu ngân sách của tỉnh.

- Tiêu chí kiểm toán 1.2: Hoạt động quản lý, tổ chức thu ngân sách cấp huyện đảm bảo: (i) Quản lý đầy đủ các tổ chức, cá nhân kinh doanh, các khoản thu về đất trên địa bàn; (ii) Thực hiện kiểm tra theo cơ chế quản lý rủi ro về thuế, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm của người nộp thuế; (iii) Thực hiện các biện pháp quản lý nợ thuế, tập trung đôn đốc thu hồi nợ đọng gắn với trách nhiệm của cán bộ thực hiện; (iv) Phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thuế và các cấp, các ngành.

(2) Nội dung kiểm toán số 2: Đánh giá hoạt động quản lý, điều hành chi ngân sách huyện có đảm bảo sử dụng nguồn kinh phí được giao tiết kiệm, hiệu quả, trong phạm vi dự toán được giao và hoàn thành các nhiệm vụ trọng tâm của địa phương.

(2.1) Nội dung kiểm toán 2.1: Quản lý chi thường xuyên

- Tiêu chí kiểm toán 2.1.1: Hoạt động lập, thẩm định, phân bổ và giao dự toán ngân sách chi thường xuyên của huyện đảm bảo: (i) Xác định thứ tự ưu tiên bố trí kinh phí thực hiện các nhiệm vụ chi thường xuyên phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương (trên cơ sở quy định về phân cấp ngân sách, mục đích sử dụng nguồn kinh phí, các lĩnh vực chi trọng tâm theo định hướng của Thành phố và trung ương); (ii) Đảm bảo đúng đối tượng, chế độ, định mức phù hợp với quy định.

- Tiêu chí kiểm toán 2.1.2: (i) Hoạt động quản lý chi thường xuyên ngân sách huyện đảm bảo bám sát dự toán được duyệt, sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả nguồn kinh phí trong phạm vi dự toán được giao; (ii) Các giải pháp tiết kiệm chi thường xuyên, đồng thời chủ động rà soát, điều chỉnh, cắt giảm những nhiệm vụ chi không cần thiết hoặc không phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

(2.2) Nội dung kiểm toán 2.2: Quản lý chi đầu tư XDCB

- Tiêu chí kiểm toán 2.2.1: Hoạt động lập dự toán, thẩm định, phân bổ và giao kế hoạch vốn đầu tư ngân sách cấp huyện đảm bảo: (i) Các dự án cần thiết, cấp bách phục vụ kinh tế - xã hội địa phương; các dự án theo thứ tự ưu tiên về sự cần thiết, cấp bách và hiệu quả; (ii) Phù hợp với nhu cầu về vốn tiến độ, tình hình sử dụng vốn của các dự án; quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch đầu tư trung hạn của địa phương; (iii) Tập trung cho các dự án có khả năng bố trí vốn (trên cơ sở dự toán chi đầu tư phát triển; quy định về tiêu chí ưu tiên; mức chi tối thiểu cho các lĩnh vực đặc thù; mức bố trí vốn tối thiểu và điều kiện bố trí vốn cho các dự án khởi công mới; mức tạm ứng và thu hồi vốn ứng trước; mục đích sử dụng các nguồn vốn và phương án lồng ghép các nguồn vốn).

- Tiêu chí kiểm toán 2.2.2: Hoạt động quản lý vốn đầu tư ngân sách cấp huyện đảm bảo: (i) Theo dõi, kiểm tra, giám sát, đánh giá tiến độ thực hiện các dự án để điều chuyển vốn kịp thời phù hợp với thực tế triển khai của địa phương; (ii) Tuân thủ các quy định hiện hành trong quản lý, sử dụng vốn đầu tư; (iii) Theo dõi, kiểm tra, xác định giá trị và nguyên nhân nợ đọng khối lượng đầu tư XDCB và thực hiện các giải pháp xử lý dứt điểm nợ đọng; (iv) Các công trình dự án sau bàn giao đưa vào sử dụng đảm bảo mục đích, hiệu quả.

(3) Nội dung kiểm toán số 3: Đánh giá hoạt động kiểm tra, giám sát và quyết toán ngân sách cấp huyện có đảm bảo xử lý các hành vi sai phạm kịp thời và rút kinh nghiệm cho công tác quản lý, điều hành ngân sách.

- Tiêu chí kiểm toán số 3.1: Các biện pháp kiểm tra, giám sát đảm bảo được thực hiện kịp thời, phát hiện các hành vi sai phạm và xử lý trách nhiệm cá nhân và tập thể trong công tác quản lý, điều hành ngân sách.

- Tiêu chí kiểm toán số 3.2: Công tác quyết toán ngân sách cấp huyện đảm bảo đầy đủ cơ sở để phân tích, đánh giá việc thực hiện dự toán thu, nhiệm vụ chi ngân sách có được thực hiện phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và qua đó điều chỉnh kịp thời cho hoạt động quản lý, điều hành ngân sách các năm tiếp theo.

- ...

(1) Nội dung kiểm toán số 1: Đánh giá trách nhiệm của Bộ Y tế và UBND tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương trong quản lý chất thải y tế của đối với các bệnh viện trên địa bàn tỉnh/thành phố.

- Tiêu chí kiểm toán số 1.1: Các văn bản quản lý nhà nước trong lĩnh vực quản lý chất thải y tế trên địa bàn tỉnh/thành phố đảm bảo: (i) được xây dựng, ban hành, phổ biến, tuyên truyền đầy đủ, kịp thời, phù hợp với quy định của pháp luật; (ii) được triển khai theo tiến độ và các mục tiêu đề ra.

- Tiêu chí kiểm toán số 1.2: Công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm về quản lý, xử lý chất thải y tế và giám sát việc thực hiện các kết luận thanh tra, kiểm tra có được tổ chức thường xuyên được triển khai đầy đủ và kịp thời.

- Tiêu chí kiểm toán số 1.3: Công tác giám sát việc thực hiện quản lý, xử lý chất thải y tế tại các bệnh viện đảm bảo tính hiệu lực dựa trên cơ sở dữ liệu được xây dựng và cập nhật đầy đủ; các vấn đề, tồn tại phát sinh trong quản lý, xử lý chất thải y tế được phát hiện, báo cáo cấp có thẩm quyền và giải quyết kịp thời.

- Tiêu chí kiểm toán số 1.4: Công tác phối hợp, trao đổi thông tin giữa các cơ quan quản lý nhà nước và với các bệnh viện trên địa bàn tỉnh/thành phố và việc thực hiện các chế độ báo cáo định kỳ, đột xuất có tuân thủ theo quy định và đảm bảo phản ánh đầy đủ, trung thực về công tác quản lý và xử lý chất thải y tế.

- Tiêu chí kiểm toán số 1.5: Công tác cấp phép cho các bệnh viện trên địa bàn tỉnh/thành phố của cơ quan có thẩm quyền (theo phân cấp) có đảm bảo xem xét đầy đủ các điều kiện về bảo vệ môi trường, quản lý và xử lý chất thải y tế theo quy định.

(2) Nội dung kiểm toán số 2: Đánh giá trách nhiệm của các bệnh viện trên địa bàn tỉnh/ thành phố trong công tác quản lý chất thải y tế.           

- Tiêu chí kiểm toán số 2.1: Các bệnh viện đã (i) triển khai xây dựng, ban hành và triển khai thực hiện các văn bản nội bộ trong lĩnh vực quản lý và xử lý chất thải y tế đầy đủ, kịp thời; (ii) tổ chức tuyên truyền, tập huấn, đào tạo cho cán bộ, công nhân viên chức theo quy định; (iii) phân công bộ phận, cán bộ phụ trách quản lý chất thải y tế, tổ chức kiểm tra, giám sát nội bộ đối với công tác quản lý chất thải đầy đủ theo quy định và nhiệm vụ được phân giao. 

- Tiêu chí kiểm toán số 2.2: Các bệnh viện (i) thực hiện chế độ báo cáo quản lý chất thải y tế định kỳ, đột xuất đầy đủ và kịp thời theo quy định; (ii) chấp hành và báo cáo đầy đủ, nghiêm túc việc thực hiện các kế hoạch, đề án quản lý, xử lý chất thải y tế theo chỉ đạo của các cấp thẩm quyền và các kết luận thanh tra, kiểm tra.

- Tiêu chí kiểm toán số 2.3: Các bệnh viện đã được các cơ quan có thẩm quyền phê duyệt đầy đủ các hồ sơ môi trường theo quy định và thực hiện nghiêm túc, đầy đủ các nội dung đã cam kết tại hồ sơ môi trường.

- Tiêu chí kiểm toán số 2.4: Công tác đầu tư, nâng cấp, duy tu sửa chữa các công trình, hệ thống xử lý chất thải y tế có được thực hiện với kế hoạch, nguồn vốn, tiến độ phù hợp với mục tiêu đề ra và có đảm bảo tuân tủ đầy đủ các quy trình, trình tự, thủ tục đầu tư theo quy định pháp luật (đánh giá trên cơ sở chọn mẫu kiểm toán một số công trình, hệ thống xử lý chất thải y tế tại các bệnh viện được kiểm toán).

(3) Nội dung kiểm toán số 3: Đánh giá công tác xử lý nước thải y tế tại các bệnh viện trên địa bàn tỉnh/thành phố.

- Tiêu chí kiểm toán số 3.1: Hệ thống thu gom, xử lý nước thải y tế có được xây dựng đảm bảo theo thiết kế được phê duyệt và công suất đáp ứng đủ nhu cầu thực tế.

- Tiêu chí kiểm toán số 3.2: Hệ thống thu gom, xử lý nước thải có được quản lý, vận hành, bảo dưỡng thường xuyên, ổn định theo các quy trình, quy định của pháp luật và văn bản quản lý nội bộ liên quan.

- Tiêu chí kiểm toán số 3.3: Chất lượng nước thải sau khi xử lý có đảm bảo quy chuẩn, tiêu chuẩn về môi trường và được theo dõi, giám sát chặt chẽ.

(4) Nội dung kiểm toán số 4: Đánh giá công tác xử lý chất thải rắn y tế tại các bệnh viện trên địa bàn tỉnh/thành phố.

- Tiêu chí kiểm toán số 4.1: Các bệnh viện thực hiện phân loại chất thải y tế đảm bảo quy trình, trình tự theo quy định đối với từng loại chất thải.

- Tiêu chí kiểm toán số 4.2: Các bệnh viện thực hiện thu gom chất thải y tế đảm bảo quy định đối với từng loại chất thải.

- Tiêu chí kiểm toán số 4.3: Các bệnh viện thực hiện lưu giữ chất thải y tế đảm bảo quy trình, tần suất theo quy định đối với từng loại chất thải.

- Tiêu chí kiểm toán số 4.4: Các đơn vị dịch vụ vận chuyển có đáp ứng yêu cầu về hồ sơ năng lực, hồ sơ pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật của phương tiện vận chuyển và thực hiện vận chuyển theo quy định.

- Tiêu chí kiểm toán số 4.5: Các đơn vị dịch vụ xử lý chất thải y tế có (i) đầy đủ hồ sơ năng lực và hồ sơ pháp lý theo quy định; (ii) thực hiện đầy đủ các quy định về trách nhiệm của chủ xử lý chất thải theo quy định; (iii) các chất thải y tế đảm bảo xử lý phù hợp với các tiêu chuẩn môi trường hiện hành.

- …

(1) Về công tác quản lý chất thải y tế

- Về cơ chế, chính sách

+ Thành phố chưa ban hành kế hoạch thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải y tế nguy hại trên địa bàn.

+ Chưa có quy định cụ thể về quyền hạn, trách nhiệm của cơ quan cấp phép trong việc lưu giữ, quản lý tài khoản truy cập hồ sơ trực tuyến theo dõi hành trình phương tiện vận chuyển chất thải nguy hại và việc sử dụng dữ liệu này. Do đó chưa đảm bảo tính hiệu lực trong việc giám sát, quản lý phương tiện vận chuyển CTNH, dẫn đến trên địa bàn các phương tiện vận chuyển CTNH chưa được các cơ quan nhà nước, các chủ nguồn CTNH giám sát, kiểm tra hành trình của các phương tiện này.

+ Quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Tài nguyên nước và khoáng sản chưa đảm bảo tính hiệu lực và hiệu quả khi chưa quy định rõ mức xử phạt với các khung thời gian khác nhau đối với trường hợp đơn vị hoạt động nhưng chưa được cấp, gia hạn giấy phép xả thải, giấy phép khai thác nguồn nước theo quy định.

- Về công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát

+ Bộ Y tế chưa có biện pháp quyết liệt trong việc xử lý bệnh viện trực thuộc còn tồn tại, hạn chế trong công tác BVMT và quản lý chất thải y tế. Dẫn đến tỉ lệ các bệnh viện chưa tuân thủ đúng, đầy đủ các quy định còn cao, trong đó nhiều cơ sở không kịp thời thực hiện kết luận kiểm tra trước đó.

+ Công tác thanh tra, kiểm tra việc quản lý chất thải y tế của Sở TN&MT, Sở Y Tế đối với các cơ sở y tế chưa đạt hiệu quả cao; chưa có sự phối hợp thường xuyên trong công tác kiểm tra, thanh tra việc thực hiện các quy định về quản lý chất thải y tế; nhiều vi phạm trong hoạt động quản lý và xử lý chất thải y tế chưa được phát hiện và xử lý kịp thời.

+ Sở TN&MT chưa xây dựng được hệ thống cơ sở dữ liệu đầy đủ, tiện dụng phục vụ công tác theo dõi, giám sát đầy đủ và hiệu quả, dẫn đến gặp khó khăn trong việc thống kê, quản lý và đôn đốc các cơ sở y tế trong việc thực hiện các hồ sơ, thủ tục, chế độ báo cáo, quản lý chất thải nguy hại,... theo quy định. 

- Về công tác cấp phép hoạt động khám chữa bệnh

+ Qua kiểm toán cho thấy Bộ Y tế cấp phép cho cấp giấy phép hoạt động tạm thời cho bệnh viện khi chưa đáp ứng các điều kiện về quản lý chất thải y tế và môi trường không đúng quy định. Qua phối hợp với Sở Y tế quan sát hiện trường tại một số cơ sở y tế do Sở cấp phép cho thấy các cơ sở này chưa đảm bảo đầy đủ điều kiện theo quy định về bảo vệ môi trường. Quá trình thẩm định, cấp phép hoạt động đối với các điều kiện về xử lý chất thải y tế chưa cụ thể, Sở Y tế chưa thực hiện đầy đủ chế độ báo cáo định kỳ cho Bộ Y tế về công tác cấp Chứng chỉ hành nghề và Giấy phép hoạt động.

- Về công tác quản lý chất thải y tế tại các bệnh viện

+ Việc thực hiện chế độ báo cáo chưa được các bệnh viện thực hiện nghiêm túc, đầy đủ, kịp thời theo quy định như chưa lập báo cáo kết quả quản lý chất thải y tế; báo cáo không chính xác số liệu phát sinh chất thải; chưa lập báo cáo quan trắc môi trường, quan trắc không đầy đủ chi tiêu theo quy định; phối hợp với các đơn vị quan trắc chưa đảm bảo năng lực để thực hiện giám sát môi trường và lập hồ sơ cấp phép xả thải.

+ Hầu hết các bệnh viện được kiểm toán chưa đảm bảo đầy đủ các hồ sơ, thủ tục môi trường theo quy định (chưa xác nhận hoàn thành các công trình BVMT/việc thực hiện Đề án BVMT theo quy định; xả nước thải vào nguồn nước/khai thác, sử dụng nguồn nước khi Giấy phép đã hết hạn…).

(2) Về công tác xử lý chất thải y tế

- Hầu hết bệnh viện được kiểm toán, đối chiếu vận hành hệ thống xử lý nước thải y tế không đảm bảo quy định, như không theo dõi, giám sát lưu lượng nước thải hàng ngày; tỉ lệ nước thải được xử lý/lượng nước sử dụng tại một số bệnh viện thấp, tiềm ẩn rủi ro rò rỉ, thất thoát hoặc không được thu gom triệt để về hệ thống xử lý; việc ghi chép nhật ký vận hành, nhân viên vận hành không đảm bảo năng lực theo yêu cầu; chưa vận hành hệ thống xử lý nước thải, thực hiện bảo trì, bảo dưỡng cũng như theo dõi, giám sát nguồn gốc chất lượng và sử dụng hóa chất phù hợp với hướng dẫn kỹ thuật. Vẫn còn các trường hợp chưa xây dựng, điều chỉnh hệ thống xử lý nước thải theo hồ sơ môi trường được phê duyệt; chưa thu gom triệt để nước thải phát sinh và xả nước thải chưa được xử lý đảm bảo quy chuẩn ra môi trường.

- Các báo cáo quan trắc môi trường định kỳ tại các cơ sở y tế chưa đảm bảo hiệu quả, cũng như độ tin cậy; qua kết quả kiểm toán cho thấy nhiều bệnh viện có kết quả phân tích nước thải đảm bảo quy chuẩn cho phép, tuy nhiên theo kết quả phân tích của Sở TN&MT, Cảnh sát Môi trường cho thấy một số chỉ tiêu vượt Quy chuẩn cho phép.

- Quan sát hiện trường cho thấy còn một số bệnh viện chưa bố trí thiết bị lưu chứa chất thải không lây nhiễm đảm bảo mã màu; bao bì chưa đảm bảo tiêu chuẩn, chưa có sổ theo dõi chất thải y tế phát sinh… Công tác lưu giữ chất thải y tế tại nhiều bệnh viện chưa đảm bảo quy định như bố trí kho lưu giữ chất thải không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật; lưu giữ chất thải y tế lây nhiễm vượt quá thời gian cho phép; việc ghi chép Sổ giao nhận chất thải y tế, lập và lưu giữ chứng từ chất thải nguy hại chưa đúng quy định, đồng thời không có bằng chứng cho thấy các cơ quan QLNN có chức năng trên địa bàn có biện pháp giám sát việc xử lý chất thải y tế tại các cơ sở khám bệnh ngoài công lập. Đối với chất thải y tế dùng cho mục đích tái chế, hiện chưa có biện pháp kiểm tra, giám sát và thống kê về tình hình thực hiện.

- ...

(1) Nội dung kiểm toán số 1: Đánh giá việc thực hiện trách nhiệm quản lý, bảo vệ môi trường KKT, KCN tại các cơ quan nhà nước liên quan.

- Tiêu chí kiểm toán số 1: Về công tác ban hành, tuyên truyền, phổ biến và triển khai các văn bản quy định, hướng dẫn thực hiện công tác quản lý, BVMT:

+ Tiêu chí kiểm toán số 1.1: Các cơ quan nhà nước liên quan có xây dựng, ban hành các văn bản quy định, hướng dẫn, chương trình, kế hoạch về quản lý, BVMT đầy đủ, kịp thời và phù hợp với các văn bản quy phạm pháp luật của nhà nước.

+ Tiêu chí kiểm toán số 1.2: Các văn bản quy định, hướng dẫn, chương trình, kế hoạch về quản lý, bảo vệ môi trường có được tuyên truyền, phổ biến và triển khai đầy đủ, kịp thời và đảm bảo tiến độ đề ra.

- Tiêu chí kiểm toán số 2: Về công tác thẩm định, phê duyệt hồ sơ môi trường, cấp, gia hạn, thu hồi giấy phép, giấy chứng nhận môi trường của các cơ quan nhà nước đối với các dự án trong KKT, KCN:

 + Tiêu chí kiểm toán số 2.1: Công tác thẩm định, phê duyệt hồ sơ môi trường, cấp, gia hạn, thu hồi giấy phép, giấy chứng nhận môi trường có được thực hiện đảm bảo chặt chẽ, tuân thủ quy trình, thủ tục theo quy định.

+ Tiêu chí kiểm toán số 2.2: Các hồ sơ, giấy phép môi trường được phê duyệt có đảm bảo đầy đủ nội dung về đánh giá tác động môi trường (ĐTM), các giải pháp BVMT và các vấn đề có liên quan theo hướng dẫn, quy định.

- Tiêu chí kiểm toán số 3: Về công tác thanh tra, kiểm tra, hướng dẫn, giải quyết khiếu nại, tố cáo:

+ Tiêu chí kiểm toán số 3.1: Công tác thanh tra, kiểm tra, hướng dẫn, giải quyết khiếu nại, tố cáo có được thực hiện thường xuyên, kịp thời, đảm bảo đúng quy trình, thủ tục và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan.

+ Tiêu chí kiểm toán số 3.2: Các hành vi vi phạm về BVMT được báo cáo đầy đủ tới các cấp có thẩm quyền và có biện pháp xử lý nghiêm theo đúng quy định của pháp luật.

+ Tiêu chí kiểm toán số 3.3: Các cơ quan nhà nước liên quan có biện pháp theo dõi, giám sát việc giải trình, khắc phục, thực thi kết luận thanh tra, kiểm tra, hướng dẫn của các cơ sở vi phạm một cách đầy đủ, kịp thời.

- Tiêu chí kiểm toán số 4: Về công tác theo dõi, giám sát, đánh giá hoạt động quản lý, xử lý chất thải và hiện trạng môi trường KKT, KCN:

+ Tiêu chí kiểm toán số 4.1: Các cơ quan nhà nước có xây dựng, lưu giữ, cập nhật cơ sở dữ liệu, hệ thống các báo cáo, thông tin về công tác BVMT, quan trắc môi trường, quản lý chất thải phục vụ công tác theo dõi, giám sát hiện trạng môi trường một cách đầy đủ, thường xuyên.

+ Tiêu chí kiểm toán số 4.2: Các tồn tại, hạn chế, vi phạm pháp luật về BVMT được phát hiện thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu có được xử lý kịp thời và phản ánh một cách đầy đủ tại các báo cáo định kỳ, đột xuất.

+ Tiêu chí kiểm toán số 4.3: Việc phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý có được thực hiện đầy đủ, kịp thời.

- Tiêu chí kiểm toán số 5: Công tác lập, điều chỉnh quy hoạch và việc triển khai xây dựng, vận hành các hệ thống công trình hạ tầng bảo vệ môi trường KKT, KCN:

+ Tiêu chí kiểm toán số 5.1: Công tác lập, điều chỉnh quy hoạch được thực hiện đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật.

+ Tiêu chí kiểm toán số 5.2: Việc triển khai thực hiện quy hoạch và xây dựng, vận hành các hệ thống công trình hạ tầng BVMT tại các KKT, KCN [thông qua hình thức xã hội hóa, tư nhân, doanh nghiệp đầu tư hoặc đầu tư từ nguồn vốn đầu tư công (nếu có)] có được thực hiện đảm bảo tiến độ, chất lượng và phù hợp với mục tiêu đề ra.

- Tiêu chí kiểm toán số 6: Đối với công trình hạ tầng thu gom, hệ thống xử lý chất thải, quan trắc môi trường đầu tư bằng nguồn vốn đầu tư công, công tác đầu tư xây dựng (đầu tư mới, duy tu, sửa chữa) có đảm bảo tuân thủ đầy đủ quy trình, trình tự, thủ tục đầu tư và quy định về quản lý nguồn vốn, chi phí đầu tư theo quy định pháp luật.

(2) Nội dung kiểm toán số 2 (Nội dung này phục vụ cho cả công tác kiểm toán tổng hợp tại cơ quan quản lý và hoạt động kiểm tra, đối chiếu tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ): Đánh giá công tác quản lý, BVMT tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ.

- Tiêu chí kiểm toán số 1: Về việc thực hiện trách nhiệm về quản lý, BVMT tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trong KKT, KCN:

+ Tiêu chí kiểm toán số 1.1: Các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có lập, đề nghị các cơ quan có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt đầy đủ hồ sơ, giấy phép môi trường phục vụ giai đoạn triển khai, xây dựng và vận hành dự án theo quy định.

+ Tiêu chí kiểm toán số 1.2: Các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có thành lập bộ phận quản lý môi trường và ban hành các quy định nội bộ về quản lý, BVMT.

+ Tiêu chí kiểm toán số 1.3: Các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có thực hiện chế độ báo cáo công tác quản lý môi trường định kỳ, đột xuất đầy đủ; chấp hành nghiêm túc các kế hoạch, đề án quản lý môi trường và các kết luận thanh tra, kiểm tra.

- Tiêu chí kiểm toán số 2: Về công tác quản lý, xử lý nước thải:

+ Tiêu chí kiểm toán số 2.1: Các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ đã xây dựng hệ thống thu gom, xử lý nước thải tuân thủ theo thiết kế được phê duyệt tại hồ sơ môi trường.

+ Tiêu chí kiểm toán số 2.2: Các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ đã vận hành, bảo trì, bảo dưỡng hệ thống xử lý nước thải thường xuyên, đảm bảo theo quy trình, quy định nội bộ và các tiêu chuẩn kỹ thuật.

+ Tiêu chí kiểm toán số 2.3: Nước thải phát sinh từ hoạt động sản xuất của các cơ sở có được thu gom, xử lý đảm bảo quy trình theo phê duyệt tại hồ sơ môi trường (đối với cả trường hợp các cơ sở tự xử lý xả ra môi trường hoặc thu gom về hệ thống xử lý nước thải tập trung).

+ Tiêu chí kiểm toán số 2.4: Nước thải phát sinh được xử lý và xả ra môi trường có được theo dõi, giám sát thường xuyên, chặt chẽ theo tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật môi trường.

- Tiêu chí kiểm toán số 3: Về công tác quản lý, xử lý chất thải rắn

+ Tiêu chí kiểm toán số 3.1: Các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có thực hiện thu gom, phân loại và xây dựng, bố trí hệ thống lưu giữ chất thải rắn phát sinh đảm bảo theo hồ sơ môi trường được phê duyệt.

+ Tiêu chí kiểm toán số 3.2: Các cơ sở vận chuyển, xử lý chất thải rắn (trong trường cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tự xử lý hoặc thuê đơn vị chức năng xử lý) có đảm bảo: (i) Hồ sơ năng lực và hồ sơ pháp lý theo quy định; (ii) Thực hiện đầy đủ trách nhiệm của chủ xử lý chất thải; (iii) Giám sát chất lượng xử lý đảm bảo quy chuẩn, tiêu chuẩn môi trường hiện hành.

- Tiêu chí kiểm toán số 4: Về công tác quản lý, xử lý khí thải

+ Tiêu chí kiểm toán số 4.1: Các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ đã xây dựng hệ thống thu gom, xử lý khí thải tuân thủ theo thiết kế được phê duyệt tại hồ sơ môi trường.

+ Tiêu chí kiểm toán số 4.2: Các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ đã vận hành, bảo trì, bảo dưỡng hệ thống xử lý khí thải thường xuyên, đảm bảo theo quy trình, quy định nội bộ và các tiêu chuẩn kỹ thuật.

+ Tiêu chí kiểm toán số 4.3: Khí thải phát sinh được thu gom, xử lý đầy đủ và được theo dõi, giám sát thường xuyên, chặt chẽ theo tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật khi xả ra môi trường.

- …

(1) Về công tác xây dựng, ban hành văn bản

Một số văn bản quy phạm pháp luật còn chưa thống nhất, gây khó khăn trong quá trình thực hiện như quy định về thời điểm thực hiện đánh giá tác động môi trường; chồng chéo giữa các thủ tục kiểm tra, xác nhận hoàn thành công trình bảo vệ môi trường với cấp giấy phép xả nước thải vào nguồn nước; một số nội dung đã được quy định tại văn bản như thực tế không khả thi, chưa thể triển khai trong nhiều năm như việc đăng ký, kiểm kê khí thải công nghiệp, cấp phép xả khí thải công nghiệp hoặc triển khai không đầy đủ, chưa đảm bảo hiệu quả như việc quản lý các phương tiện vận chuyển chất thải nguy hại thông qua việc giám sát, theo dõi, tiếp nhận dữ liệu GPS trực tuyến lắp đặt trên các phương tiện. Nhiều địa phương ư chưa kịp thời ban hành các văn bản, quy định theo thẩm quyền được giao như đánh giá sức chịu tải, khả năng tiếp nhận nước thải của nguồn nước, phân vùng chức năng của nguồn nước, hạn ngạch xả thải…, quy chế phối hợp về bảo vệ môi trường KCN hoặc chậm trễ rà soát, cập nhật, sửa đổi các văn bản theo quy định hiện hành.

(2) Công tác thẩm định, phê duyệt hồ sơ môi trường, cấp phép xả nước thải

Công tác thẩm định, phê duyệt hồ sơ môi trường của các cơ quan quản lý nhà nước còn chưa đảm bảo chặt chẽ, nhiều hồ sơ môi trường khi được kiểm toán chi tiết chưa đáp ứng đầy đủ các nội dung theo yêu cầu quy định tuy nhiên vẫn được phê duyệt. Nhiều Báo cáo đánh giá tác động môi trường, Đề án, Kế hoạch bảo vệ môi trường trình bày không đầy đủ nội dung theo quy định, đặc biệt là việc đánh giá tác động của dự án tới môi trường hoặc có xu hướng giảm nhẹ các tác động, giảm bớt khối lượng, nguồn chất thải phát sinh dẫn đến không đưa ra được các biện pháp giảm thiểu tác động phù hợp; có trường hợp hệ thống xử lý chất thải khi hoạt động không đáp ứng được nhu cầu xử lý; cá biệt có những dự án có quy mô nhỏ, cùng ngành nghề sản xuất có xu hướng sao chép lại nội dung Đề án, Kế hoạch bảo vệ môi trường của nhau; nhiều ý kiến thẩm định của các chuyên gia môi trường chưa được chủ đầu tư giải trình, bổ sung đầy đủ nhưng vẫn được phê duyệt. Ngoài ra, thực tế kiểm toán cũng cho thấy nhiều cơ quan có thẩm quyền phê duyệt dự án đầu tư đồng thời là cơ quan thẩm định Báo cáo đánh giá tác động môi trường, do đó ảnh hưởng nhiều đến tính khách quan khi thực hiện. Công tác kiểm tra, xác nhận hoàn thành công trình BVMT (hậu ĐTM) chưa thực sự được chú trọng, thiếu biện pháp đôn đốc, xử lý kịp thời và đầy đủ.

Giấy phép xả nước thải vào nguồn nước hiện nay chủ yếu căn cứ trên số liệu phân tích, tính toán do đơn vị tự thực hiện, trong khi cơ quan quản lý nhà nước chưa tổ chức đánh giá sức chịu tải, ban hành hạn ngạch xả thải của nguồn nước làm cơ sở cấp phép theo quy định. Tình trạng hồ sơ cấp phép không đầy đủ nội dung theo quy định, không thực hiện đánh giá khả năng tiếp nhận nước thải của nguồn nước, quan trắc thiếu các chỉ tiêu có trong môi trường, nước thải, xả thải vào nguồn nước đã có dấu hiệu ô nhiễm… còn phổ biến.

(3) Về công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát

Việc lập, ban hành kế hoạch thanh tra, kiểm tra còn chậm so với quy định, còn trường hợp chồng chéo giữa các đơn vị; các cơ sở được thanh tra, kiểm tra hàng năm chủ yếu được xoay vòng, chưa có tiêu chí lựa chọn phù hợp. Các cơ quan thanh tra, kiểm tra phần lớn xử lý các hành vi vi phạm thông qua hình thức nhắc nhở, cảnh cáo, việc áp dụng các biện pháp xử phạt hành chính còn hạn chế, chưa nghiêm khắc, chưa đủ sức răn đe đối với các trường hợp vi phạm. Công tác kiểm tra, theo dõi việc thực hiện các biện pháp khắc phục tồn tại, hạn chế theo kết luận thanh tra, kiểm tra còn chưa đầy đủ, kịp thời, chủ yếu đôn đốc thông qua văn bản và ghi nhận theo báo cáo khắc phục của đơn vị. Thống kê cho thấy tỷ lệ vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường vẫn ở mức cao, chưa có dấu hiệu giảm xuống qua các năm.

Hoạt động giám sát môi trường cũng chưa đảm bảo phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp vi phạm quy định BVMT. Hiện nay, các cơ quan quản lý về môi trường vẫn tiếp nhận một cách thủ công các báo cáo tình hình thực hiện bảo vệ môi trường của các dự án, cơ sở sản xuất. Sau khi tiếp nhận, các báo cáo không được xem xét, phân tích kỹ lưỡng mà phần lớn được đưa thẳng vào lưu trữ, do đó qua kiểm toán chi tiết đã phát hiện nhiều trường hợp báo cáo có các thông số môi trường vượt quy chuẩn cho phép hoặc chủ đầu tư phối hợp với đơn vị tư vấn lập báo cáo không đảm bảo tiêu chuẩn quy định nhưng không được phát hiện và xử lý kịp thời. Một biện pháp giám sát môi trường khác là thông qua hệ thống quan trắc môi trường tự động 24/24h được lắp đặt tại các dự án. Biện pháp này được kỳ vọng sẽ phục vụ hiệu quả công tác giám sát môi trường, chất lượng xả thải tại các cơ sở sản xuất tuy nhiên quá trình triển khai còn nhiều bất cập. Cụ thể như một số địa phương chậm trễ trong việc lắp đặt hệ thống tiếp nhận dữ liệu trong nhiều năm dẫn đến tình trạng các cơ sở sản xuất dù đã đầu tư hệ thống quan trắc hiện đại nhưng chưa truyền được dữ liệu về cơ quan quản lý; một số địa phương đã lắp đặt nhưng chưa tương thích về tiêu chuẩn tiếp nhận dữ liệu, do đó không tiếp nhận được dữ liệu hoặc có tiếp nhận được nhưng thiết bị cảnh báo chỉ tiêu ô nhiễm lại không hoạt động.

(4) Việc phân công, phân cấp về quản lý môi trường

 Việc phân công, phân cấp về quản lý môi trường còn chưa cụ thể, chồng chéo giữa các cơ quan quản lý nhà nước, trong khi công tác phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan này còn rất hạn chế, dẫn đến khó xác định trách nhiệm khi xảy ra các vấn đề về môi trường. Cụ thể như việc phân quyền thẩm định Báo cáo đánh giá tác động môi trường giữa hoặc cấp phép xả thải vào hệ thống công trình thủy lợi chưa có sự thống nhất giữa các địa phương, có trường hợp ủy quyền thẩm định hồ sơ chưa đảm bảo các tiêu chí, điều kiện quy định. Việc thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý cũng là nguyên nhân cho nhiều hạn chế trong công tác quản lý, kết quả kiểm toán cho thấy các cơ quan này đã không kịp thời phát hiện, đôn đốc các cơ sở hoạt động trong KKT, KCN phải tuân thủ các quy định về hồ sơ môi trường, dẫn đến nhiều trường hợp vận hành “chui”, không xây dựng hệ thống xử lý nước thải, khí thải hoặc đi vào hoạt động nhưng không báo cáo cơ quan thẩm quyền kiểm tra, xác nhận hệ thống công trình bảo vệ môi trường.

(5) Kết quả quan sát hiện trường

Kết quả quan sát hiện trường, đối chiếu tại nhiều cơ sở cho thấy tình trạng các dự án, cơ sở sản xuất tự ý thay đổi thiết kế các công trình bảo vệ môi trường, chương trình giám sát môi trường đã cam kết tại các hồ sơ môi trường được phê duyệt nhưng chưa báo cáo và được sự chấp thuận của cơ quan thẩm quyền diễn ra tương đối phổ biến. Cá biệt có nhiều trường hợp không xây dựng hệ thống công trình bảo vệ môi trường hoặc có xây dựng nhưng vận hành không thường xuyên, thể hiện ở sự bất hợp lý trong nhật ký ghi chép, đồng hồ đo lưu lượng xả thải; việc quản lý chất thải rắn còn nhiều tồn tại như kho lưu giữ không đảm bảo tiêu chuẩn, không lập, gửi báo cáo quản lý chất thải nguy hại, chứng từ chuyển giao chất thải nguy hại đầy đủ; không thực hiện chế độ quan trắc môi trường định kỳ hoặc quan trắc thiếu chỉ tiêu môi trường theo cam kết; kết quả phân tích mẫu phản ánh nhiều cơ sở có chất lượng nước thải sau xử lý vượt quy chuẩn cho phép…

- …

(1) Nội dung kiểm toán số 1: Công tác quản lý nhà nước đối với chất thải rắn sinh hoạt

- Tiêu chí kiểm toán 1. Công tác xây dựng ban hành các văn bản quản lý, công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật có liên quan đến chất thải rắn sinh hoạt.

- Tiêu chí kiểm toán 2. Đánh giá công tác quy hoạch, việc thực hiện các mục tiêu kế hoạch, đề án của địa phương.

- Tiêu chí kiểm toán 3. Đánh giá việc áp dụng các phương thức cung ứng sản phẩm dịch vụ công ích trên địa bàn

- Tiêu chí kiểm toán 4. Đánh giá công tác phối hợp, thanh tra, kiểm tra, giám sát của các cơ quan quản lý nhà nước.

(2) Nội dung kiểm toán số 2: Hoạt động phân loại, quét, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt của các tổ chức, cá nhân.

- Tiêu chí kiểm toán 5. Đánh giá hoạt động phân loại, quét thu gom và vận chuyển có thực hiện đầy đủ, kịp thời đảm bảo vệ sinh môi trường theo cam kết và phù hợp quy định.

- Tiêu chí kiểm toán 6. Các phương tiện chuyên thu gom và vận chuyển chất thải ra bãi tập kết và bãi xử lý đã đảm bảo theo đúng quy định của pháp luật và thực hiện phân loại, quản lý theo quy định đối với chất thải nguy hại.

- Tiêu chí kiểm toán 7. Đánh giá hoạt động xử lý chất thải rắn sinh hoạt có thực hiện đầy đủ, kịp thời các quy định đảm bảo vệ sinh môi trường theo cam kết và phù hợp với quy định.

- Tiêu chí kiểm toán 8. Chất lượng chất thải sau khi xử lý có đảm bảo quy chuẩn, tiêu chuẩn về môi trường và được theo dõi, giám sát theo quy định.

(3) Nội dung kiểm toán số 3: Việc quản lý, sử dụng nguồn kinh phí hoạt động quét, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải sinh hoạt của địa phương.

- Tiêu chí kiểm toán 9: Công tác lập, thẩm định và phê duyệt dự toán; công tác quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí hoạt động quét, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt; công tác tổ chức thu giá thu dịch vụ thu gom, vận chuyển đảm bảo đúng quy định, tiết kiệm và hiệu quả.

- Tiêu chí kiểm toán 10. Đánh giá công tác lựa chọn nhà thầu thực hiện dịch vụ công ích trên địa bàn, việc ký hợp đồng đặt hàng hoạt động quét, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải sinh hoạt đảm bảo quy định và hiệu quả.

- Tiêu chí kiểm toán 11. Công tác kiểm tra, giám sát khối lượng và chất lượng xử lý chất thải sinh hoạt có được xác định chính xác làm cơ sở thanh toán từ nguồn kinh phí cấp đảm bảo tiết kiệm và hiệu quả.

- ...

- Địa phương chưa xây dựng và ban hành các quy định về quản lý sản phẩm, dịch vụ công ích; chưa hướng dẫn chi tiết quy trình, thủ tục, hồ sơ thực hiện đấu thầu, đặt hàng, giao kế hoạch đối với từng loại hình sản phẩm, dịch vụ công ích theo quy định; chưa ban hành văn bản quy định phương thức cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích đối với các sản phẩm, dịch vụ công ích thuộc dự toán chi của ngân sách địa phương; quy định chưa rõ, chưa phù hợp với quy định của Trung ương về các loại chất thải sinh hoạt và chất thải công nghiệp thông thường; chưa ban hành danh mục dự án kêu gọi đầu tư theo hình thức xã hội hóa cho các nhà đầu tư vào lĩnh vực xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn; chưa ban hành các quy trình giám sát, nghiệm thu, phương thức quản lý chất lượng, khối lượng dịch vụ công ích làm cơ sở tổ chức thực hiện...

- Địa phương chưa xây dựng mức thu giá dịch vụ thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt; chậm điều chỉnh mức thu giá dịch vụ theo lộ trình; chưa ban hành đơn giá xử lý nước rỉ rác; chưa xây dựng phương án giá xử lý chất thải sinh hoạt theo quy định của Trung ương; chưa quy định, hướng dẫn cụ thể về cự ly vận chuyển dẫn đến quá trình thực hiện các đơn vị xác định đơn giá và khối lượng vận chuyển thanh toán không phù hợp với quy định hiện hành của Trung ương; xác định các chi phí chưa phù hợp làm tăng đơn giá xử lý rác thải sinh hoạt...

- Công tác tuyên truyền, phổ biến các văn bản pháp luật còn hạn chế; chưa chú trọng bố trí kinh phí sự nghiệp môi trường cho công tác tuyên truyền; chưa tổ chức thông báo công khai đến đối tượng thuộc diện phải trả tiền dịch vụ, giá dịch vụ vệ sinh theo quy định; chưa tuyên truyền nâng cao ý thức của người dân trong việc thực hiện nộp tiền dịch vụ đầy đủ và tham gia giám sát chất lượng dịch vụ công ích do các đơn vị cung ứng dịch vụ thực hiện trên địa bàn theo quy định...

- Quy hoạch các khu vực chôn lấp và sử dụng phương pháp chôn lấp tại nhà máy xử lý chất thải rắn không phù hợp với quy hoạch quản lý chất thải rắn đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; chưa tổ chức rà soát, điều chỉnh các quy hoạch xây dựng, quy hoạch chuyên ngành quản lý chất thải rắn trên địa bàn phù hợp với Quy hoạch quản lý chất thải rắn khu vực được Chính phủ phê duyệt; chưa rà soát, xây dựng và thực hiện các giải pháp hạn chế ảnh hưởng tới môi trường đối với các cơ sở xử lý chất thải rắn hiện hữu và cải tạo, xử lý và kiểm soát ô nhiễm đối với các cơ sở xử lý chất thải rắn khác nhằm bảo vệ nguồn nước trong toàn lưu vực; chưa rà soát và lập kế hoạch sử dụng đất cho các trạm trung chuyển theo quy hoạch…; chưa xây dựng, thực hiện theo quy hoạch được phê duyệt thuộc nhóm dự án ưu tiên đầu tư cơ sở xử lý chất thải rắn theo lộ trình; tại các huyện, thị chưa quy hoạch các điểm tập trung, tập kết rác thải sinh hoạt, do đó việc thu gom, vận chuyển thực hiện dọc các tuyến đường, dẫn đến các điểm rác lưu giữ ở nhiều nơi, vừa gây ô nhiễm, vừa làm mất mỹ quan đô thị, đồng thời làm tăng cự ly vận chuyển...

- Chưa ban hành quy chế phối hợp theo quy định; công tác quản lý, điều hành chưa có sự phối hợp giữa các đơn vị có liên quan; một số đơn vị chưa thực hiện đầy đủ theo chức năng, nhiệm vụ được giao; chưa đảm bảo tính thống nhất trong quá trình tổ chức thực hiện...

- Một số cuộc thanh tra, kiểm tra chậm tiến độ; công tác đôn đốc thực hiện kết luận thanh tra chưa kịp thời; công tác kiểm tra giám sát chưa thường xuyên dẫn đến nhiều trường hợp vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ môi trường chưa được phát hiện và xử lý kịp thời...

(2) Hoạt động phân loại, quét, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt của các tổ chức, cá nhân.

- Công tác phân loại chất thải sinh hoạt tại nguồn và tại các điểm thu gom chưa được quan tâm, còn chậm so với kế hoạch, tỷ lệ chất thải sinh hoạt được phân loại thấp, còn tình trạng xả rác thải không đúng quy định...

- Hệ thống thu gom, vận chuyển chưa phủ kín trên địa bàn, dẫn đến việc chưa thu gom được toàn bộ lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh; các cơ quan quản lý chưa quản lý được đội ngũ thu gom, vận chuyển chất thải công nghiệp thông thường; còn tình trạng rác công nghiệp được thu gom và đổ lẫn vào rác thải sinh hoạt; cơ sở thu gom, vận chuyển không đảm bảo năng lực về nhân công và phương tiện vận chuyển để thực hiện nhiệm vụ; còn nhiều phương tiện vận chuyển rác sinh hoạt chở quá tải so với quy định; một số phương tiện chưa đáp ứng điều kiện theo quy định...

- Công tác xử lý chất thải rắn sinh hoạt: không thực hiện đầy đủ các nội dung công việc theo Báo cáo đánh giá tác động môi trường được phê duyệt; chậm triển khai công nghệ xử lý chất thải sinh hoạt theo chủ trương đã được phê duyệt; chậm hoặc chưa triển khai một số hạng mục công nghệ xử lý, tái chế rác theo kế hoạch; chưa tuân thủ đầy đủ các bước công việc theo quy trình và hóa chất xử lý chất thải rắn sinh hoạt, còn tình trạng mùi hôi ảnh hưởng môi trường và khu vực dân cư...

- Các nhà máy xử lý chất thải trên địa bàn chưa tuân thủ quy định công nghệ xử lý tái chế đối với các khu vực nằm trong phạm vi ảnh hưởng đến các đoạn sông đang là nguồn cấp nước, có nguy cơ ảnh hưởng môi trường nước khu vực...

(3) Việc quản lý, sử dụng nguồn kinh phí hoạt động quét, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải sinh hoạt của địa phương.

- Bố trí dự toán cho đơn vị thực hiện thực hiện dịch vụ công ích không phù hợp theo quy định; nội dung hợp đồng đặt hàng chưa quy định cụ thể các trường hợp phải điều chỉnh hợp đồng, dẫn đến tiềm ẩn rủi ro tranh chấp trong quá trình thực hiện; chưa áp dụng mức tiết giảm chi phí xử lý chất thải sinh hoạt theo chủ trương của địa phương (nếu có), dẫn đến chưa tiết kiệm được nguồn kinh phí ngân sách...

- Tỷ lệ hộ dân không chấp hành việc thu nộp giá dịch vụ, tỷ lệ nộp phí, mức thu dịch vụ thấp nhưng các cấp chính quyền địa phương chưa có biện pháp kịp thời tuyên truyền, vận động các hộ dân ý thức chấp hành và có biện pháp, chế tài đối với các hộ dân cố tình không chấp hành...

- Các huyện, thị không tiến hành kiểm tra số thu dịch vụ thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt nhằm đảm bảo thu đầy đủ số thu để giảm số cấp bù kinh phí từ ngân sách...

- Ngân sách thanh toán cả khối lượng rác thải công nghiệp, không thuộc nhiệm vụ chi từ ngân sách theo quy định do chưa tách biệt hệ thống vận chuyển, xử lý chất thải sinh hoạt và chất thải công nghiệp thông thường, không kiểm tra, giám sát khối lượng rác thải trên địa bàn, dẫn đến khối lượng rác thải công nghiệp thông thường từ các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp đổ lẫn với khối lượng rác thải sinh hoạt...

- Nhiều đơn vị được đặt hàng thực hiện dịch vụ công ích nhưng không đảm bảo năng lực thực hiện, phải thuê lại đơn vị khác; hồ sơ mời thầu đưa ra một số điều kiện chưa phù hợp quy định làm hạn chế tính cạnh tranh trong công tác đấu thầu; xây dựng khối lượng đấu thầu (khối lượng quét, thu gom vận chuyển và xử lý chất thải sinh hoạt) bao gồm cả khối lượng chất thải công nghiệp; một số đơn vị theo quy định phải áp dụng phương thức đấu thầu, chào hàng cạnh tranh nhưng thực tế sử dụng phương thức mua sắm trực tiếp...

- Các cơ quan chức năng chưa thực hiện kiểm tra, giám sát để đảm bảo khối lượng, chất lượng hoạt động quét, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt dẫn đến khối lượng, đơn giá thanh toán chưa phù hợp quy định; xác định chưa đúng tỷ lệ xử lý theo phương pháp tái chế và phương pháp chôn lấp, dẫn đến thanh toán và quyết toán chưa đúng kinh phí xử lý chất thải rắn sinh hoạt...

- ...