Công văn 197/LĐLSVN-BTV 2026 đề nghị tạm đình chỉ một số điều khoản Nghị định 109/2026/NĐ-CP

1. Chưa có sự nhất quán trong nguyên tắc quản lý hành chính nhà nước, xung đột về thẩm quyền và xung đột quy phạm pháp luật

Khoản 1 Điều 84 Nghị định 109/2026/NĐ-CP quy định về việc giao quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước Chứng chỉ hành nghề luật sư là xung đột về thẩm quyền theo quy định tại Điều 83 Luật Luật sư. Cụ thể tại khoản 2 Điều 83 Luật Luật sư quy định “Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư và có các nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:..d) Cấp, thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư" Như vậy, thẩm quyền cấp và thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư thuộc về Bộ Tư pháp và sau khi Bộ Tư pháp thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư sẽ thông báo cho Liên đoàn Luật sư Việt Nam biết để tiến hành thu hồi Thẻ Luật sư theo khoản 2 Điều 18 Luật Luật sư. Quy định này thể hiện sự phối hợp trong công tác quản lý Nhà nước về nghề luật sư và chế độ tự quản về luật sư.

Theo Điều 9 và Điều 10 Nghị định số 121/2025/NĐ-CP, Chính phủ đã phân cấp, giao thẩm quyền cấp, thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh nhưng chỉ thực hiện trong gần 2 năm từ 01/7/2025 đến ngày 01/3/2027, trong bối cảnh Nhà nước thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, sau đó sẽ tổng kết việc phân cấp giao thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh, thành phố về việc thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư.

Khoản 1 Điều 84 Nghị định 109/2026/NĐ-CP quy định Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền “Đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, giấy đăng ký hành nghề, thẻ tư vấn viên pháp luật, thẻ công chứng viên, thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý Trong khi đó, khoản 2 Điều 5 Nghị định số 118/2021/NĐ-CP ngày 23/12/2021 quy định: “Không quy định tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn trong các trường hợp có quy định pháp luật về việc thu hồi giấy phép, chứng chỉ hành nghề". Theo quy định nêu trên thì không nên quy định việc tước Chứng chỉ hành nghề luật sư trong Nghị định 109/2026/NĐ-CP nữa vì thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư đã được quy định tại Điều 18 Luật Luật sư.

Vì vậy, Liên đoàn Luật sư Việt Nam đề nghị Chính phủ rà soát, xem xét lại nội dung khoản 1 Điều 84 Nghị định 109/2026/NĐ-CP về việc giao thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, Chứng chỉ hành nghề luật sư.

2. Việc tước Chứng chỉ hành nghề luật sư dẫn đến việc phải thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư và thu hồi Thẻ Luật sư nên cần xem xét thận trọng

Theo Nghị định số 109/2026/NĐ-CP, có 17 hành vi vi phạm hành chính của luật sư trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp có thể bị Chủ tịch ủy ban Nhân dân cấp xã xử phạt tiền và áp dụng hình phạt bổ sung là “tước quyền sử dụng Chứng chỉ hành nghề luật sư có thời hạn". Trong khi hình phạt chính đối với các hành vi quy định tại các điều khoản nêu trên là phạt tiền từ khoảng 7.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng thì hình thức xử phạt bổ sung quy định tại các điểm a, b khoản 9 Điều 8, điểm a, b khoản 4 Điều 12 Nghị định 109/2026/NĐ-CP là “Tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề luật sư hoặc giấy phép hành nghề luật sư” có thời hạn.

Việc tước quyền sử dụng Chứng chỉ hành nghề luật sư hoặc giấy phép hành nghề luật sư dù chỉ 01 tháng cũng là hình thức xử phạt rất nặng đối với luật sư, vì bị tước Chứng chỉ hành nghề luật sư đồng nghĩa với việc luật sư sẽ bị thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư và xóa tên khỏi danh sách luật sư. Điểm h khoản 1 Điều 18 Luật Luật sư quy định “Bị xử phạt hành chính bằng hình thức tước quyền sử dụng Chứng chỉ hành nghề luật sư có thời hạn” thuộc một trong những trường hợp Bộ trưởng Bộ Tư pháp thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư; đồng thời, khi một luật sư bị thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư thì luật sư đó sẽ bị xóa tên khỏi danh sách luật sư theo quy định tại khoản 3 Điều 42 Điều lệ Liên đoàn Luật sư Việt Nam. Do đó, nếu luật sư bị xử phạt hành chính và bị tước Chứng chỉ hành nghề trong thời hạn dù rất ngắn (chỉ là 01 tháng) thì các chế tài có tính nghiêm khắc của Luật Luật sư và Điều lệ Liên đoàn Luật sư Việt Nam sẽ tự động được áp dụng và luật sư bị thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư, thu Thẻ Luật sư và bị xóa tên. Hình thức xử phạt tước quyền sử dụng Chứng chỉ hành nghề luật sư có thời hạn có tính nghiêm khắc và do vậy, việc áp dụng cần được tiến hành theo thủ tục chặt chẽ, thận trọng hơn.

3. Một số tác động và khả năng phát sinh vướng mắc trong thực tiễn khi Nghị định 109/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành

Quy định tại Điều 84 Nghị định số 109/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 18/5/2026 sẽ tác động và ảnh hưởng nhất định đến các quan hệ của luật sư khi tham gia cung cấp dịch vụ pháp lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho các chủ thể trong xã hội. Thực tiễn cho thấy, luật sư tham gia tư vấn, bảo vệ quyền lợi cho người dân trong các vụ tranh chấp, khiếu nại hành chính liên quan trực tiếp đến các quyết định của chính quyền địa phương về đất đai, xây dựng, môi trường, phòng cháy chữa cháy... Việc Ủy ban Nhân dân cấp xã là một bên trong tranh chấp, khiếu nại hành chính đồng thời được trao quyền tước chứng chỉ hành nghề luật sư (được quy định tại Điều 8, Điều 12 Nghị định số 109/2026/NĐ-CP) đối với luật sư là người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho tổ chức, cá nhân có quyền lợi đối lập với Ủy ban Nhân dân cấp xã sẽ tạo tâm lý e ngại và triệt tiêu tính độc lập, khách quan của luật sư khi bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân là khách hàng yêu cầu luật sư cung cấp dịch vụ pháp lý.

Chức năng xã hội của luật sư được quy định tại Điều 3, Điều 5 Luật Luật sư là bảo vệ công lý, bảo đảm quyền con người, quyền công dân và xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN và đảm bảo nguyên tắc độc lập, trung thực, tôn trọng sự thật khách quan trên cơ sở pháp luật và đạo đức nghề nghiệp luật sư.

4. Kiến nghị, đề xuất