Thông tư 148/2026 thay đổi cách tính thu nhập bình quân đầu người: Loại trừ tiền bán nhà đất và tiết kiệm

Thông tư 148/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính quy định chỉ tiêu thống kê cấp tỉnh và xã sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 07 tháng 10 năm 2026. Trong đó, một trong những thay đổi quan trọng nhất là phương pháp tính toán thu nhập bình quân đầu người trên địa bàn cấp xã. Sự điều chỉnh này không chỉ ảnh hưởng đến các cơ quan thống kê mà còn tác động trực tiếp đến chính sách phân bổ ngân sách, xác định diện tích đất sử dụng, và các quyết định quản lý hành chính khác liên quan đến từng xã.

Công thức tính thu nhập bình quân đầu người được xác định rõ ràng

Theo quy định mới, thu nhập bình quân đầu người trên địa bàn cấp xã được xác định bằng tổng thu nhập của toàn bộ các hộ dân cư chia cho tổng số nhân khẩu của xã trong năm báo cáo. Công thức này rõ ràng và dễ áp dụng, giúp các cơ quan chuyên trách thống kê có thể thực hiện công việc một cách nhất quán trên toàn quốc. Sự thống nhất về phương pháp tính toán này sẽ nâng cao độ chính xác và tính so sánh giữa các xã khác nhau, từ đó hỗ trợ tốt hơn cho công tác quản lý và hoạch định chính sách ở cấp địa phương.

Thu nhập hộ bao gồm ba nhóm chính

Theo Thông tư 148/2026, thu nhập hộ được phân chia thành ba nhóm rõ ràng. Nhóm thứ nhất là thu nhập từ tiền lương và tiền công, bao gồm các khoản tiền từ lao động có tính chất định kỳ. Nhóm thứ hai là thu nhập từ hoạt động sản xuất kinh doanh, gồm lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh tự do, nông nghiệp, và các doanh nghiệp hộ gia đình. Nhóm thứ ba là các khoản thu nhập khác, bao gồm tiền từ cho thuê tài sản, bảo hiểm xã hội, trợ cấp chính phủ và các nguồn thu khác. Cách phân loại này giúp xác định rõ ràng đâu là thu nhập thực sự từ hoạt động sản xuất và lao động.

Loại trừ tiền bán nhà, đất và tiền rút tiết kiệm khỏi thu nhập bình quân

Quy định quan trọng nhất trong Thông tư này là tiền bán nhà, đất và tiền rút tiết kiệm không được tính vào thu nhập bình quân đầu người cấp xã. Đây là điểm khác biệt đáng chú ý so với các cách tính trước đây. Lý do là vì những khoản tiền này không phải là thu nhập thực sự được tạo ra từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc lao động trong năm báo cáo, mà là khoản tiền từ việc bán tài sản hoặc rút vốn tiết kiệm đã tích lũy trước đó. Việc loại trừ này đảm bảo rằng thu nhập bình quân đầu người phản ánh chính xác mức sống kinh tế từ hoạt động thực của cộng đồng trong kỳ báo cáo.

Ví dụ thực tế

Giả sử xã A có 500 nhân khẩu. Trong năm, Anh Bình có tiền lương 12 triệu đồng (tính vào), bán lô đất được 50 triệu đồng (không tính vào). Chị Lan có thu nhập từ bán nông sản là 20 triệu đồng (tính vào). Ông Cường rút tiết kiệm 15 triệu đồng (không tính vào). Tổng thu nhập tính được: 12 + 20 = 32 triệu đồng. Thu nhập bình quân đầu người = 32 triệu ÷ 500 = 64,000 đồng/người. Loại trừ tiền bán đất và tiết kiệm đảm bảo kết quả phản ánh thu nhập thực tế.

Lưu ý quan trọng

Các cơ quan thống kê cấp xã cần chuẩn bị sẵn sàng để áp dụng Thông tư 148/2026 từ 07/10/2026. Hãy rà soát lại cách tính hiện tại, phân loại thu nhập theo ba nhóm mới, và loại trừ đúng tiền bán nhà, đất, tiết kiệm. Đào tạo cán bộ và cập nhật hệ thống thông tin là ưu tiên hàng đầu.