Bản án 97/2026/DS-STTranh chấp về thừa kế tài sản

[1]. Về thủ tục tố tụng: 20 Về quan hệ tranh chấp: Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu phân chia di sản thừa kế, bị đơn là ông Nguyễn Viết T có địa chỉ nơi cư trú tại xã H, tỉnh Thanh Hóa. Đây là quan hệ “Tranh chấp về phân chia di sản thừa kế” nên vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 4 - Thanh Hóa theo quy định tại khoản 5 điều 26, Điều 35, khoản 1 Điều 39 của Bộ luật tố tụng dân sự. Tại phiên tòa ngày 28/9/2026, bị đơn đề nghị hoãn phiên tòa, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan vắng mặt không có lý do nên Hội đồng xét xử hoãn phiên tòa. Tại phiên tòa hôm nay, những người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan vắng mặt nên căn cứ điểm b khoản 2 Điều 227 của Bộ luật tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử xét xử vắng mặt đương sự là đúng quy định của pháp luật.

[2] Về di sản thừa kế, nghĩa vụ của người để lại di sản và hàng thừa kế: [2.1] Di sản thừa kế: Nguyên đơn khởi kiện đề nghị chia di sản thừa kế của bố mẹ chồng là cụ Nguyễn Viết N2 (chết 2007) và cụ Nguyễn Thị H12 (chết 2010) để lại là thửa đất số 582, tờ bản đồ số 04 (E-48-08-142-d) diện tích 328,0 m2 tại thôn H, xã H, huyện H, tỉnh Thanh Hóa (nay là thôn T, xã H, tỉnh Thanh Hóa) và nhà cấp bốn trên đất được UBND huyện H cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số ADD 936508, số vào sổ H 00414 cấp ngày 09/5/2006, tên chủ sử dụng ông Nguyễn Hữu N3 và bà Lê Thị H8 (do có sự nhầm lẫn nên viết tên bố chồng tôi là N3 thành T16). Bị đơn và người liên quan đều thừa nhận thửa đất trên có nguồn gốc là của ông N3 và bà H8. Bị đơn là ông Nguyễn Viết T và một số người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan cho rằng thửa đất trên đã được cụ N3 và cụ H8 cho tặng vợ chồng ông T, tuy nhiên không đưa được chứng cứ chứng minh là đã được tặng cho quyền sử dụng đất. Ông T cung cấp ‘‘Biên bản làm việc” phô tô, có nội dung thể hiện: ghi lại ý kiến của bà H8 về việc trước đây ông bà đã cho anh Nguyễn Hữu T25 5m x 20,5m đất, nay chồng bà H8 chết nên bà không cho anh T25 nữa mà cho anh T toàn bộ thửa đất. Đồng thời có nội dung: quan điểm của Chủ tịch xã là giao cho hộ bà H8 về họp gia đình các con thống nhất thì đến UBND xã giải quyết. Biên bản ông T cung cấp là bản phô tô, người lập biên bản ghi tên là Nguyễn Văn Q1 nhưng nay ông Q1 không có ý kiến thừa nhận. Đồng thời, việc tặng cho trên của bà H8 (nếu có) cũng chưa được thể hiện bằng hình thức phù hợp pháp luật, không có văn bản có chữ ký của bà H8.

Vì vậy, không chấp 21 nhận quan điểm của của ông T về việc đã được bà H8 tặng cho phần thửa đất thuộc quyền sử dụng của bà. Về diện tích: qua thực tế đo đạc thửa đất có diện tích 330,7 m2, thừa ra so với giấy chứng nhận là 2,7m2.

Tuy nhiên, Ủy ban nhân dân xã H có quan điểm đề nghị Tòa án xác định diện tích đất là di sản thừa kế theo như diện tích ghi nhận trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là 328,0m2, đề nghị không công nhận diện tích đất thừa là 2,7m2 do lấn chiếm.

Vì vậy, di sản thừa kế là thửa đất 582 với diện tích 328,0m2. Xét yêu cầu của nguyên đơn đề nghị xác định nhà ngói xây trên đất là tài sản của cụ N3 và cụ H8: nhận thấy ông T trình bày nhà là do ông xây dựng, trả nợ tiền xây nhà. Ông H (chồng bà L2) cũng thừa nhận, sau khi xây nhà xong thấy ông T đứng ra trả nợ một số khoản nợ liên quan đến chi trả cho xây nhà. Bà V không phản đối về thông tin ông T trả nợ.

Vì vậy, có cơ sở xác định nhà ngói trên đất là tài sản thuộc sở hữu của ông T, không phải là di sản thừa kế.

Vì vậy, đủ cơ sở xác định thửa đất số 582, tờ bản đồ số 04 (E-48-08-142-d) diện tích 328,0 m2 tại thôn H, xã H, huyện H, tỉnh Thanh Hóa (nay là thôn T, xã H, tỉnh Thanh Hóa) là di sản thừa kế do cụ N3 và cụ H8 để lại; Theo kết quả định giá, tổng giá trị di sản thừa kế là 3.673.600.000 đồng (Ba tỷ sáu trăm bảy mươi ba triệu sáu trăm nghìn đồng) (11.200.000 đồng/m2 đất). [2.2] Về giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng một phần diện tích thửa đất: Xét yêu cầu của người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan là ông Nguyễn Văn T11 và bà Nguyễn Thị Q là đề nghị công nhận giao dịch chuyển nhượng 5m đất theo chiều rộng mặt đường giữa cụ N3, cụ H8 cho ông bà.

Tuy nhiên, ông T11 và bà Q không đưa được tài liệu, chứng cứ nào chứng minh có giao dịch này như không có hợp đồng chuyển nhượng, không có giấy nhận tiền chuyển nhượng. Những việc ông T11 bà Q đã thực hiện như đổ đất lên phần đất của bà H8 hoặc mời UBND xã đến thửa đất để dự định đo đất cũng không phải là căn cứ để xác định ông N3 và bà H8 đã chuyển nhượng phần diện tích đất trên cho ông T11 bà Q.

Vì vậy, không chấp nhận quan điểm của ông T11 bà Q về công nhận giao dịch chuyển nhượng một phần quyền sử dụng đất thửa 582. [2.3] Về hàng thừa kế và những người thuộc diện được hưởng thừa kế di sản của cụ N3 và cụ H8 để lại: Về xác định quyền hưởng thừa kế và dịch chuyển di sản của các thừa kế gốc:Căn cứ thời điểm mở thừa kế của cụ Nguyễn Viết N2 (chết năm 2007) và cụ Lê Thị H8 (chết năm 2010), hàng thừa kế thứ nhất của hai cụ gồm 05 người con chung: 22 Bà Nguyễn Thị L2, bà Nguyễn Thị L3, bà Nguyễn Thị T14, ông Nguyễn Văn T15 và ông Nguyễn Viết T. Do các thừa kế gốc đều chết sau người để lại di sản (riêng anh Lê Trương H9 chết trước mẹ là bà L3), quyền thừa kế đối với di sản của hai cụ được xác định như sau: Do người để lại di sản là cụ N2 và cụ H8 đều chết trước các con là bà L2, bà L3, bà T14 và ông T15 nên kỷ phần di sản mà bà L2, bà L3, bà T14 và ông T15 được hưởng từ cụ N2 và cụ H8 đã phát sinh và chuyển thành tài sản hợp pháp của những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của các ông bà này. Cụ thể: Đối với kỷ phần thừa kế của bà Nguyễn Thị L2 (chết 2011, chồng bà L2 là ông Nguyễn Hữu T16 đã chết năm 2022 và thời điểm ông T16 chết, bố mẹ ông cũng đã chết): Dịch chuyển cho người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bà là 07 người con chung là anh H, chị H1, chị L, chị L1, chị H3, chị H2 và chị H4. Đối với kỷ phần thừa kế của ông Nguyễn Văn T15 (chết năm 2013): Chuyển tiếp cho người thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất của ông T15 gồm vợ là bà Lê Thị V và 03 người con (Đ2, T23, D). Do các con ông T15 đều thống nhất giao lại phần được hưởng cho mẹ nên bà Lê Thị V là người nhận trọn vẹn phần di sản này. Đối với kỷ phần thừa kế của bà Nguyễn Thị T14 (chết năm 2025): Chuyển tiếp cho người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bà T14 gồm chồng là ông H và 06 người con (T7, T8, T5, T9, N, T6). Đối với kỷ phần thừa kế của bà Nguyễn Thị L3 (chết năm 2024, có chồng là ông Lê Trương M chết năm 2016): Chuyển tiếp cho người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bà là các con chung gồm T1, T2, T4, T3, P. Riêng phần di sản của người con là anh Lê Trương H9 (chết trước bà L3 năm 2007) được chuyển tiếp cho các con của anh H9 gồm: Lê Thị C1, Lê Trương H7 và Lê Thị P2 hưởng theo diện thừa kế thế vị. Đối với kỷ phần thừa kế của ông Nguyễn Viết T: Ông T còn sống nên tự mình hưởng trọn vẹn phần di sản này theo quy định pháp luật. [2.4] Về công sức của chăm sóc bố mẹ khi ốm đau, lo ma chay, giữ gìn, tôn tạo di sản thừa kế: Quá trình giải quyết vụ án và các chứng cứ có trong hồ sơ thể hiện ông T cùng vợ là bà C là những người trực tiếp ở cùng ông N2 bà H8 cho đến khi ông bà chết, chăm sóc hai cụ, đứng ra lo liệu ma chay khi hai cụ qua đời, đồng thời trực tiếp quản lý, giữ gìn và tôn tạo di sản, kể từ thời điểm ông N2 chết đến nay là 19 năm, kể từ thời điểm bà H8 chết đến nay là 16 năm.

Do đó, Hội đồng xét xử thấy cần ghi nhận công sức đóng góp của vợ chồng ông T, bà C và trích chia cho ông T và bà C 23 được hưởng tương đương 02 kỷ phần thừa kế gốc là phù hợp với thực tế và quy định của pháp luật. [2.5] Về phân chia di sản thừa kế: Xét công sức đóng góp, quản lý và tôn tạo di sản của ông T, cần tính công sức cho ông T được hưởng tương đương 2 kỷ phần thừa kế. Xét hàng thừa kế thứ nhất của người để lại di sản gồm có: Ông T, ông T15 (chuyển giao toàn bộ cho bà V), bà T14, bà L2 và bà L3, mỗi người được hưởng 1 kỷ phần thừa kế. Như vậy, tổng di sản được chia thành 7 kỷ phần bằng nhau; trong đó ông T được hưởng tổng cộng 3 kỷ phần, bà V, bà T14, bà L2, bà L3 mỗi người được hưởng 1 kỷ phần. Giá trị mỗi kỷ phần tương đương: 3.673.600.000đ : 7 = 524.800.000 đồng (Năm trăm hai mươi tư triệu, tám trăm nghìn đồng). Về việc dịch chuyển di sản theo ý nguyện và thừa kế thế vị: Đối với kỷ phần của bà T14: tất cả người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bà T14 đều đồng thuận giao lại toàn bộ kỷ phần của bà T14 cho ông T được hưởng.

Do đó, ông T được nhận thêm giá trị 1 kỷ phần tương đương 524.800.000 đồng. Đối với kỷ phần của bà L2: di sản được chuyển tiếp cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bà L2 là 07 người con gồm H, L1, H4, H1, L, H2, H3 (mỗi người hưởng 1/7 kỷ phần gốc của bà L2). Xét ý nguyện định đoạt tài sản của các thừa kế thế vị: H, L1, H4 thống nhất chia đôi phần của mình cho ông T và bà V; H1, L chuyển toàn bộ phần của mình cho ông T; H2, H3 chuyển toàn bộ phần của mình cho bà V. Tổng hợp các ý nguyện định đoạt nêu trên, kỷ phần thừa kế của bà L2 được chia đôi cho ông T và bà V theo tỷ lệ mỗi người hưởng 50% (tương đương ½ kỷ phần của bà L2).

Do đó, ông T và bà V mỗi người được hưởng thêm số tiền là: 524.800.000đ : 2 = 262.400.000 đồng. Đối với kỷ phần của bà L3: kỷ phần bà L3 được hưởng được chia đều cho 06 người thuộc hàng thừa kế thứ nhất là T1, T2, T4, T3, P, H9; tương đương mỗi người nhận 1/6 kỷ phần gốc (trị giá 87.466.666,67 đồng). Những người thuộc hàng thừa kế của bà L3 định đoạt tài sản như sau: Suất của T1: toàn bộ cho ông T, ông T nhận thêm 1/6 kỷ phần của bà L3. Suất của T2, T4, P: cả 03 người đều định đoạt chia đôi suất của mình cho ông T 50% và bà V 50%. Tổng cộng từ 03 người này, ông T nhận thêm 3/12 kỷ phần gốc, bà V nhận thêm 3/12 kỷ phần bà L3. Suất của T3: toàn bộ suất của T3 được định đoạt cho ông T, ông T nhận thêm 1/6 kỷ phần gốc. Suất của H9: Do H9 đã chết nên phần di sản 1/6 kỷ phần gốc của H9 được chia đều cho 03 người là con của H9 gồm T17, P2, C1, H7; tương đương mỗi người 1/3 24 phần của anh H9, tương đương 1/18 kỷ phần của bà L3 trị giá 29.155.555,56 đồng. Chị Nguyễn Thị T17 là vợ anh H9 không thuộc diện thừa kế thế vị đối với phần di sản này. Xét ý nguyện định đoạt của con anh H9 là P2, H7 và C1 đều đồng ý chia đôi phần mình cho ông T và bà V. Tổng hợp lại đối với kỷ phần của bà L3: Toàn bộ kỷ phần của bà L3 được những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất và thừa kế thế vị định đoạt chuyển cho ông T và bà V. Trong đó, ông T được hưởng tổng cộng 2/3 kỷ phần của bà L3, tương đương số tiền 349.866.666,67 đồng; bà V được hưởng tổng cộng 1/3 kỷ phần của bà L3, tương đương số tiền 174.933.333,33 đồng. Từ những nhận định trên, Hội đồng xét xử có đủ cơ sở phân chia giá trị di sản bằng tiền cụ thể cho các đương sự như sau: Do phần của bà C được hưởng trong tính công sức đóng góp, tôn tạo di sản, nuôi dưỡng, chăm sóc bố mẹ, ông T thống nhất cho bà C chung quyền sở hữu/sử dụng toàn bộ phần di sản ông được hưởng nên ông T và bà C được hưởng tổng số tiền là: 2.711.466.667 đồng (Hai tỷ bảy trăm mười một triệu, bốn trăm sáu mươi sáu nghìn, sáu trăm sáu mươi bảy đồng). Bà V được hưởng tổng số tiền là: 962.133.333 đồng (Chín trăm sáu mươi hai triệu một trăm ba mươi ba nghìn ba trăm ba mươi ba đồng). Tổng cộng giá trị di sản được phân chia là 3.673.600.000 đồng (Ba tỷ sáu trăm bảy mươi ba triệu sáu trăm nghìn đồng). Xét phương án phân chia di sản bằng hiện vật, để đảm bảo tính ổn định, phù hợp với hiện trạng sử dụng đất và nguyện vọng của các đương sự, Hội đồng xét xử thấy cần giao cho bà V quyền sử dụng diện tích đất là 85,4m2 (tương đương giá trị 956.480.000 đồng); giao cho ông T và bà C quyền sử dụng diện tích đất còn lại là 242,6m2 (tương đương giá trị 2.717.120.000 đồng). Số diện tích đất thừa ra so với Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là 2,7m2 không nằm trong diện tích di sản thừa kế, tạm giao cho ông T quản lý (tổng diện tích là 245,3m2). Theo đó, ông T và bà C phải trả tiền chênh lệch tài sản lại cho bà V là 5.653.333 đồng. Do tại phiên tòa bà V có ý kiến tự nguyện đền bù cho ông T giá trị công trình của ông T nằm trên phần đất được giao cho bà, đồng thời thống nhất sẽ tháo dỡ nếu công trình đó nằm cả trên phần đất chia cho bà V và cả phần đất chia cho ông T và không thể sử dụng.

Vì vậy, bà Lê Thị V có trách nhiệm giao trả lại bằng tiền giá trị tài sản của ông T nằm trên phần đất bà được giao trị giá 27.366.101 đồng (Nhà cấp 4 mái ngói ba gian: 23.971.740 đồng; Nhà kho mái ngói một gian: 1.102.411 đồng; Bếp mái ngói: 854.120 đồng; Khu vệ sinh: 721.427 đồng; Sân gạch và bê tông: 25 187.165 đồng; Tường rào: 403.013 đồng; Tường rào (nằm ngoài GCN) : 126.225 đồng); đồng thời bà V có trách nhiệm tháo dỡ toàn bộ công trình nằm trên phần đất được giao là nhà mái ngói do nhà nằm cả trên phần đất giao cho bà V và ông T, không thể sử dụng. Đối với nhà của anh Nguyễn Viết N1 và anh Nguyễn Viết H6 (con của ông T và bà C) nằm trên phần diện tích đất chia cho ông T bà C, tại phiên tòa ông bà không có yêu cầu gì nên anh N1 và anh H6 có quyền tiếp tục được sử dụng nhà trên đất của ông bà, không ảnh hưởng đến quyền sử dụng đất hợp pháp của ông bà và được ở trên đất cho đến khi ông bà có quyết định khác.

[3] Về chi phí tố tụng:

Căn cứ vào quy định tại Điều 157 và Điều 165 của Bộ luật Tố tụng dân sự, chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản trong vụ án tranh chấp thừa kế được phân chia theo tỷ lệ phần di sản thừa kế mà các đương sự được hưởng. Do toàn bộ quyền lợi di sản của các đương sự thế vị/kế vị khác đã dịch chuyển trọn vẹn cho ông T và bà V, nên chi phí tố tụng được xác định theo tỷ lệ giá trị di sản thực tế mà ông T và bà V được chia. Tổng chi phí tố tụng trong vụ án là 31.000.000 đồng (Ba mươi mốt triệu đồng), các đương sự phải chịu cụ thể như sau:

Vì vậy, ông T phải chịu số tiền chi phí tố tụng là: 22.880.952 đồng; Bà V phải chịu số tiền chi phí tố tụng là: 8.119.048 đồng. Do bà V đã nộp đủ số tiền tạm ứng chi phí tố tụng là 31.000.000 đồng nên ông T phải trả lại cho bà V số tiền chi phí tố tụng ông phải chịu là 22.880.952 đồng. Đối trừ nghĩa vụ thanh toán giữa các đương sự: Bà V phải thanh toán cho ông T tiền chênh lệch tài sản là 27.366.101 đồng. Ông T phải thanh toán cho bà V tiền chênh lệch tài sản là 5.653.333 đồng và chi phí tố tụng là 22.880.952 đồng. Sau khi đối trừ nghĩa vụ thanh toán, ông T còn phải thanh toán cho bà V số tiền 1.168.184 đồng (28.534.285 đồng – 27.366.101 đồng).

[4] Về án phí:

Căn cứ vào Điều 147 Bộ luật Tố tụng dân sự và Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án; trong vụ án tranh chấp về thừa kế tài sản, các đương sự phải chịu án phí dân sự sơ thẩm tương ứng với giá trị phần tài sản mà họ được hưởng. Bà V là người cao tuổi, xin miễn án phí thuộc trường hợp được miễn án phí nên miễn án phí cho bà V. Do ông T và bà C được hưởng phần tài sản có giá trị là 2.711.466.667 đồng nên phải chịu án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch là 72.000.000 đồng + (2.711.466.666 đồng – 2.000.000.000 đồng) x 2% = 86.229.333 đồng (T26 mươi sáu triệu, hai trăm hai mươi chín nghìn, ba trăm ba mươi ba đồng). Xét ông T có 26 hoàn cảnh kinh tế khó khăn, không có thu nhập, đang nuôi con tật nguyền, có xác nhận của chính quyền địa phương và có đề nghị xin giảm án phí, Hội đồng xét xử xem xét giảm 50% tiền án phí dân sự sơ thẩm cho ông T. Số tiền án phí ông T phải nộp sau khi giảm là 43.114.667 đồng (Bốn mươi ba triệu một trăm mười bốn nghìn sáu trăm sáu mươi bảy đồng). Vì các lẽ trên: Căn cứ: